Przeczytaj bezpłatny numer czasopisma,

które pomaga pedagogom w
codziennej pracy i śledzeniu
zmian prawnych

Funkcjonowanie ucznia dyslektycznego w szkole ponadgimnazjalnej

Autor: Natalia i Krzysztof Minge

Myśląc o dysleksji, zwykle wyobrażamy sobie sylabizującego i niemogącego poradzić sobie z czytanką ucznia pierwszych klas szkoły podstawowej. Wyobrażenie to często mija się z rzeczywistością.

Dzieci, które na początku edukacji mają kłopoty z czytaniem, często kończą edukację elementarną, a nawet gimnazjalną, nie pozbywszy się swych trudności. Dzięki inteligencji, która niejednokrotnie idzie w parze z tego typu zaburzeniami, udaje im się funkcjonować na dalszych etapach edukacji. Rzadko jednak bez specjalistycznej pomocy udaje im się przezwyciężyć problem na tyle, by wykorzystywać sto procent swych możliwości. Co ważne, na etapie szkoły ponadgimnazjalnej problemy z czytaniem ze zrozumieniem mogą rzutować na wyniki nie tylko z przedmiotów humanistycznych, lecz także ścisłych.

Dyslektyk a języki obce
Problemy z czytaniem czy pisaniem w sposób naturalny przenoszą się na problemy w nauce języków obcych i powodować mogą poważne dysproporcje w zakresie różnych kompetencji. Uczeń może płynnie posługiwać się językiem – mówić i rozumieć to, co słyszy, a przy tym nie być w stanie zrozumieć niezbyt skomplikowanego tekstu, a także popełniać rażące błędy w pisowni. Stawia to nauczyciela w trudnej sytuacji, gdyż nie jest w stanie docenić umiejętności językowych ucznia, posługując się standardowymi metodami oceniania. Nawet testy nie są w tym przypadku adekwatne, bo wymagają dużej dozy uwagi w dostrzeganiu językowych niuansów, na które dyslektyk pozostaje właściwie głuchy.

Przedmioty humanistyczne
Historia czy geografia również mogą spędzać sen z powiek uczniowi dotkniętemu dysleksją. Uczeń jest zwykle w stanie opanować materiał pod warunkiem, że aktywnie uczestniczy w wykładzie. Przebrnięcie przez podręczniki może być dla niego poważnym problemem, podobnie jak poprawne zapamiętanie pisowni skomplikowanego słownictwa. Uczenie się, jakie praktykuje większość uczniów, w przypadku dyslektyka może nie przynosić pożądanych efektów, mimo dużych nakładów pracy. Wielokrotne czytanie tekstu, który nigdy nie jest całkowicie zrozumiały, jest frustrujące i nieefektywne.

Nauki ścisłe
Nauki ścisłe mogą nieść w sobie również sporo problemów. Podczas gdy czysta arytmetyka czy geometria mogą być dla dyslektyka całkowicie zrozumiałe, rozwiązywanie zadań wymagających myślenia niejednokrotnie sprawia mu poważne trudności. Nie dlatego, że nie posiada do tego narzędzi bądź zadania go przerastają, tylko dlatego, że wymagają przeczytania długiego, często skomplikowanego polecenia, w którym po przekręceniu lub zagubieniu fragmentu zadanie traci sens lub staje się niemożliwe do rozwiązania.

Jak pomóc?
Dysleksja, która wydaje się upośledzać funkcjonowanie na jednej płaszczyźnie, może kłaść się wyraźnym cieniem na ogół funkcjonowania ucznia. Istnieją jednak sposoby na to, by ułatwić mu przezwyciężenie problemów i wykorzystanie swego potencjału.
Każdy przedmiot w szkole wymaga nieco innego podejścia i innych technik uczenia się. Można jednak przyjąć, że stosowanie się do pewnych ogólnych zasad pomoże dyslektykowi w szkolnym funkcjonowaniu.
Dyslektykom, bardziej niż wszystkim innym, potrzebne jest uczenie się poprzez doświadczenie. Nie mogą oni czerpać pełni informacji z tekstu, mogą jednak zobaczyć, dotknąć, sprawdzić i to z pewnością przyspieszy i usprawni ich proces uczenia się. Nawet, jeżeli w szkole nie ma możliwości przeprowadzania doświadczeń, warto zachęcić ucznia, by samodzielnie w domu wykonywał eksperymenty – w granicach swych możliwości – zamiast poświęcać czas na bezowocne brnięcie przez podręczniki.

Podziel tekst na fragmenty i skup się na tym, co ważne

Dysleksja wiąże się z problemami w zrozumieniu długiego i skomplikowanego tekstu. Aby pomóc uczniowi, który musi przebrnąć przez niejeden rozdział podręcznika można poradzić mu, by nie próbował czytać i rozumieć wszystkiego na raz. O wiele skuteczniejsze jest podzielenie tekstu na niewielkie fragmenty, czytanie ich po kolei i wykonywanie mądrych notatek, które sprawią, że ponowne czytanie całości nie będzie konieczne. Warto w tym celu poświęcić czas na nauczenie uczniów wyszukiwania słów kluczowych, które stanowią oś tekstu – notatki organizowane wokół nich będą czytelne i przydatne, zwłaszcza osobie, która ma kłopoty z przyswajaniem tekstów. Pomocne dla osób ze wspomnianymi problemami są wszelkie przejrzyste tabelki, ryciny i diagramy. Jeżeli w książce ich nie ma, warto zachęcić ucznia, by wykonał je samodzielnie.

Rysuj
Wielu kłopotom, zwłaszcza z przedmiotami ścisłymi zaradzić można rysując. Bardzo często treść zadania z matematyki, fizyki, czy chemii można z łatwością przedstawić przy pomocy serii piktogramów z niewielkim słownym komentarzem. Zamiast czytać kilkakrotnie całe zadanie – po jednokrotnym przeczytaniu całości należy podzielić je na części i kolejno ilustrować. W ten sposób nawet dyslektyk ogarnie całość jednym rzutem oka, co ułatwi, a na pewno przyśpieszy odnalezienie rozwiązania.
Konieczne jest tu jednak stopniowanie poziomu trudności. Rozpocząć można od zadań prostych, np.: „Połowa zawartości ćwierćlitrowej szklanki przelana została do kubka, z czego jedna czwarta rozlana została na podłogę. Ile płynu znalazło się w kubku?”. Zadaniem uczniów nie jest rozwiązanie zadania (które samo w sobie jest banalne), lecz dokładne przedstawienie jego treści za pomocą uproszczonych rysunków. Jeżeli uczniowie po pół godzinie będą w stanie rozwiązać zadanie, nie zaglądając do jego treści, a korzystając tylko z obrazków, oznaczać to będzie, że rysunki zostały wykonane właściwie. Jeżeli nie uda się znaleźć rozwiązania, warto trenować do skutku, gdyż holistyczne spojrzenie, jakiego dostarcza obraz, pozwala użyć również innych części mózgu do rozwiązania problemu, którego on dotyczy.

Słuchaj
Wielkim ułatwieniem dla dyslektyków jest uczestnictwo w zajęciach i możliwość wysłuchania wykładu, jednak często to nie wystarcza. Aby przyspieszyć czytanie i ułatwić przyswajanie treści, przydatne są wersje audio książek. Nie ma ich jednak większość podręczników. Być może warto zastanowić się nad stworzeniem szkolnej bazy wersji audio podręczników, by ułatwić naukę osobom mającym kłopoty z czytaniem. Korzystanie z podręczników w wersji audio może nie tylko pomagać w utrwalaniu materiału, lecz także – jeżeli uczniowie będą równocześnie słuchać i czytać – poprawiać tempo czytania i poziom zrozumienia tekstu.

Patrz
Wzrokowe opanowywanie trudnych wyrazów w całości może być przydatne podczas nauki języków obcych, ale także wspomoże opanowywanie pisowni trudnych słów z innych dziedzin nauki. Wyodrębnienie słowa z tekstu, napisanie go dużą wyraźną czcionką i wielokrotne powracanie do niego w ciągu dnia pozwoli mózgowi ucznia zapamiętać wyraz jako obraz, a nie słowo. Taka metoda sprawi, że uczniowie będą mieli o wiele łatwiejszy dostęp do tych wyrazów.

Ćwiczenia umiejętności notowania
Zajęcia dotyczące sposobów uczenia się i notowania przeprowadzić można z całą klasą, gdyż są to metody, które przydadzą się nie tylko dyslektykom.
Aby zwiększyć skuteczność uczenia się, uczeń powinien zmienić dotychczasowe metody nauki. Warto uświadomić to uczniowi, przeprowadzając z nim bardzo proste doświadczenie. Otwieramy podręcznik na stronie w całości wypełnionej tekstem i prosimy, by przeczytał gotak, jak dotąd to robił. Mierzymy przy tym czas. Gdy skończy czytać, prosimy go o wynotowanie wszystkiego, co zapamiętał z tekstu. Notujemy, ile czasu mu to zajęło. Następnie otwieramy podręcznik na innej stronie i instruujemy ucznia, by podzielił tekst na kilkuwersowe fragmenty i po lekturze każdego z nich wynotował to, co najważniejsze. Tu także mierzymy czas. Uczeń może następnie porównać, ile czasu zajęły mu obie metody i jakie rezultaty uzyskał za każdym razem.
Aby skrócić czas nauki i ograniczyć liczbę powtórek całego tekstu, niezwykle ważne jest przekazanie uczniom umiejętności notowania. Często popełnianym przez nich błędem jest pisanie całymi zdaniami, co skutkuje ponownym zagubieniem ważnych informacji w morzu spójników i przymiotników, które wpływają na obniżenie poziomu rozumienia tekstu u dyslektyków. Aby temu zapobiec, warto rozpocząć od ćwiczeń z krótkimi tekstami, z których uczniowie mają wybrać jedno słowo kluczowe. Gdy im się to uda, mogą dodać do niego trzy dodatkowe słowa. Zadaniem uczniów jest wybranie takich wyrazów, na podstawie których możliwe będzie dokładne określenie tematyki tekstu. Można następnie podobne ćwiczenia przeprowadzać z dłuższymi i bardziej złożonym tekstami. Warto też zachęcić uczniów, zwłaszcza dyslektycznych, by opanowali zasady notatki nielinearnej. Będzie ona z pewnością wielką pomocą podczas przygotowywania się do egzaminów i wybawi ich od wielokrotnych powrotów do tych samych tekstów. Można w tym celu wykorzystać programy wspomagające notowania za pomocą map myśli, które mogą pomóc wyrównać dysproporcje w możliwościach uczniów dyslektycznych.

Nowe technologie
Warto przeprowadzić też zajęcia, które uświadomią dyslektykom, jak wielką pomocą mogą być dla nich audiobooki. Zachęcamy uczniów, by przynieśli na lekcje egzemplarz aktualnie omawianej lektury, i stawiamy przed nimi zadanie: niech przez pierwsze 5 minut czytają książkę sami, a następnie zrobią z niej notatki, a kolejne 5 minut słuchają audiobooka i również wynotują najważniejsze fakty. Nie jest to ćwiczenie, które przekona osoby czytające szybko i z dużym zrozumieniem. Jednak uczniowie z wyraźnymi problemami powinni zauważyć dużą zmianę na lepsze.
Uczeń szkoły ponadgimnazjalnej jest osobą niemal dorosłą i w szkole nie ma już czasu na prowadzenie z nim terapii. Nie oznacza to jednak, że nie można mu pomóc. Rolą nauczyciela jest wskazanie ścieżki samorozwoju, którą uczeń może podążyć, by samodzielnie zmierzyć się ze swym problemem. Dlatego warto przeprowadzić z takim uczniem kilka krótkich ćwiczeń opisanych wyżej.
Wnioski powinny zachęcić go do posługiwania się tego typu pomocą również podczas samodzielnej nauki. Warto również zachęcać uczniów, by wspomagali się nowymi technologiami takimi, jak audiobooki, czy programy wspomagające notowanie przy pomocy map myśli, które mogą pomóc wyrównać dysproporcje w ich możliwościach.

Aby zobaczyć pełną wersję artykułu

Zamów prenumerate
Ten serwis używa plików cookies zgodnie z Polityką Cookies. Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza jej akceptację.