Przeczytaj bezpłatny numer czasopisma
które pomaga pedagogom w
codziennej pracy i śledzeniu
zmian prawnych

A jeśli to nauczyciel bije ucznia?

Autor: Joanna Lesińska

Przypadki znęcania się lub dręczenia uczniów przez nauczycieli nie są – niestety – zjawiskiem marginalnym. Zdarzają się pedagodzy, którzy wykorzystują swoją silniejszą pozycję wobec uczniów. Zarówno pracownicy szkoły, jak i uczniowie oraz ich rodzice powinni wiedzieć, jak rozpoznać taką sytuację i reagować, aby nie powtórzyła się w przyszłości.

Oto przykładowe przepisy, które gwarantują uczniom wolność od przemocy i poszanowanie godności w szkole:

  • art. 3 i 19 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526),
  • art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.),
  • art. 4 Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Niestety, powyższe regulacje nie zawsze są respektowane. Przemoc nauczyciela wobec ucznia może mieć różny charakter:

  • fizyczny – popychanie, szarpanie, uderzenia,
  • słowny – zastraszanie wystawieniem negatywnej oceny, wyśmiewanie się, ujawnianie w obecności innych uczniów informacji dotyczących rodziny czy słabości ucznia, częstsze odpytywanie niż innych,
  • seksualny – uwagi i żarty o podtekście seksualnym, dotykanie o takim charakterze, doprowadzanie do czynności o charakterze seksualnym,
  • naruszanie dóbr osobistych – celowe przekręcanie nazwiska, naruszanie godności poprzez słowa, gesty i inne zachowania.

Na żadną z form przemocy wobec ucznia nie można „przymykać oka”. Szkoła powinna być przygotowana na podjęcie sprawnych i skutecznych działań mających na celu jej eliminowanie oraz otoczenie pokrzywdzonego ucznia należytą opieką.

W szkole powinien zostać opracowany plan działania na wypadek, gdy zachodzi co najmniej podejrzenie o stosowaniu przemocy przez nauczyciela wobec ucznia. Procedura, podana do wiadomości personelowi szkolnemu oraz w niezbędnym zakresie uczniom i rodzicom, powinna w szczególności obejmować:

  • Przekazanie informacji o sytuacji stosowania przemocy lub podejrzeniu jej stosowania dyrektorowi szkoły lub innej upoważnionej przez niego osobie – przez pracownika szkoły, ucznia, rodzica; powinno zostać potwierdzone notatką służbową.
  • Czynności sprawdzające – mają na celu ustalenie, czy zarzuty o stosowaniu przemocy przez nauczyciela są prawdziwe oraz kim są ofiara i świadkowie zdarzenia. Powinien je przeprowadzić dyrektor przy pomocy wychowawcy ofiary, ewentualnie także ze szkolnym psychologiem lub pedagogiem. W ich zakres tych czynności mogą wchodzić rozmowy – z zachowaniem niezbędnej dyskrecji – ze wszystkimi osobami, które mogą posiadać wiedzę o zdarzeniu, w tym z nauczycielem – sprawcą. Powinna im zostać zapewniona dyskrecja i sporządzone notatki służbowe.
  • Otoczenie ofiary przemocy należytą opieką;.
  • Poinformowanie:
  • rodziców ucznia – o podejrzeniu stosowania przemocy lub zaistnieniu takiej sytuacji, o wstępnych ustaleniach, czynnościach, które zostaną podjęte wobec nauczyciela,
  • organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny – należy z nimi ustalić dalsze działania w sprawie,
  • organów ścigania – jeśli zachodzi podejrzenie, że nauczyciel dopuścił się przestępstwa, np. naruszenia nietykalności cielesnej, pobicia, znęcania, czynności seksualnej z udziałem nieletniego,.
  • Wyciągnięcie konsekwencji służbowych wobec nauczyciela,.

Działania profilaktyczne – mają zapobiec ponownemu zaistnieniu podobnej sytuacji. Mogą polegać na przeprowadzeniu rozmów z uczniami przez wychowawców lub podmioty zewnętrzne uświadamiające, na czym polega przemoc, że konieczne jest jej przeciwstawianie się oraz informowanie rodziców i organów szkoły. Niezbędna może okazać się weryfikacja ustalonej procedury i przypomnienie jej treści szkolnej społeczności.

Konsekwencje służbowe wobec nauczyciela

Nauczyciel, który dopuszcza się przemocy wobec ucznia, powinien spodziewać się związanych z tym surowych konsekwencji. Zgodnie z art. 75 ust. 1 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 KN, w tym realizowania funkcji opiekuńczej szkoły i zapewniania bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Karami dyscyplinarnymi dla nauczycieli są:

  • nagana z ostrzeżeniem,
  • zwolnienie z pracy,
  • zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania,
  • wydalenie z zawodu nauczycielskiego.

Kary dyscyplinarne wymierza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie. Postępowanie dyscyplinarne wszczyna komisja na wniosek rzecznika dyscyplinarnego działającego przy wojewodzie, a więc to jego powinien zawiadomić dyrektor o stosowaniu przemocy wobec ucznia.

Dodatkową karą dla nauczyciela jest zawieszenie w pełnieniu obowiązków, które jest obowiązkowe w przypadku, jeżeli złożony wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego lub karnego dotyczył naruszenia praw i dobra dziecka, czyli w każdym przypadku przemocy wobec ucznia (art. 83 ust. 1a KN). W sprawach niecierpiących zwłoki (np. molestowania seksualnego, szczególnie nagannego zachowania wobec ucznia) nauczyciela można zawiesić w pełnieniu obowiązków jeszcze przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (art. 83 ust. 1 KN), co powinno odseparować go od ofiary. Zawieszenie w pełnieniu obowiązków nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy, chyba że przeciwko nauczycielowi toczy się jeszcze postępowanie karne lub postępowanie dyscyplinarne, w związku z którym nastąpiło zawieszenie. Zawieszonego nauczyciela mogą dotknąć także konsekwencje finansowe. Zgodnie z art. 84 KN, wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela w okresie zawieszenia w pełnieniu obowiązków może ulec ograniczeniu, a tymczasowo aresztowanego ulega ograniczeniu najwyżej do połowy, w zależności od stanu rodzinnego nauczyciela, począwszy od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zawieszenie. W tym czasie nie przysługują mu dodatki oraz wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe.

Jak uczeń może się bronić?

Przede wszystkim uczeń lub jego rodzice mogą niezwłocznie skorzystać z obowiązującej w szkole procedury i zwrócić się o wyjaśnienie sprawy i interwencję do dyrektora szkoły bezpośrednio lub za pośrednictwem innego nauczyciela (np. wychowawcy, szkolnego pedagoga).

Niezależnie od tego możliwe jest także wystąpienie z wnioskiem przez pełnoletniego ucznia lub jego rodziców bezpośrednio do rzecznika dyscyplinarnego, który zbada sprawę pod kątem zasadności sporządzenia wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Uczeń lub jego rodzice mają również możliwość złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na policji lub w prokuraturze. Powyższe czynności mogą być dokonane pisemnie lub ustnie, zawierać zwięzły opis przebiegu zdarzenia, dane adresowe ucznia, wskazanie miejsca zatrudnienia i personalia nauczyciela oraz ewentualne dowody (np. dane personalne świadków).

Nauczyciel powinien mieć świadomość, że w szkole nie są akceptowane naganne zachowania wobec ucznia, i w sytuacji, gdy się ich dopuścił, nie może liczyć na solidarność ze strony dyrektora i grona pedagogicznego. Z drugiej strony, na wypadek, gdyby okazało się, że został pomówiony, współpracownicy powinni udzielić mu wsparcia w trudnej i nieprzyjemnej sytuacji.

Aby zobaczyć pełną wersję artykułu

Zamów prenumerate
Ten serwis używa plików cookies zgodnie z Polityką Cookies. Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza jej akceptację.