Przeczytaj bezpłatny numer czasopisma
które pomaga pedagogom w
codziennej pracy i śledzeniu
zmian prawnych

Narzędzia diagnostyczne

Autor: Małgorzata Łoskot

Czym należy sugerować się przy doborze narzędzi diagnostycznych? Co powinien zawierać pakiet takich narzędzi? Jak rozeznać, które z dostępnych na rynku narzędzi są naprawdę rzetelnie skonstruowane?

Na mocy § 4.2 Rozporządzenia z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej (Dz. U. z 2010 r. Nr 228, poz. 1487), szkolnym specjalistą jest w szczególności psycholog, pedagog, logopeda i doradca zawodowy. Do tej grupy można również zaliczyć nauczycieli, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia w szkole zajęć specjalistycznych o charakterze terapeutycznym. Wszystkie te osoby są zobligowane do prowadzenie badań i działań diagnostycznych, oczywiście zgodnych ze swoją specjalizacją:

  • psycholog i pedagog – w zakresie diagnozowania indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych poszczególnych uczniów,
  • logopeda – w celu ustalenia stanu mowy, w tym mowy głośnej i pisma,
  • doradca zawodowy – w zakresie zapotrzebowania poszczególnych uczniów na informacje edukacyjne i zawodowe oraz planowania kształcenia i kariery zawodowej.

W każdym jednak przypadku zakres prowadzonej diagnozy powinien mieć wieloaspektowy charakter, czyli uwzględniać:

  • poznanie i ocenę warunków życia i rozwoju w rodzinie ucznia, tj. sytuacji socjalnej, opiekuńczej, wychowawczej, w tym wzorców zachowań, obowiązujących norm społecznych, moralnych i kulturowych,
  • poznanie ucznia przez analizę historii życia i rozwoju, rozpoznanie różnego rodzaju potrzeb, możliwości i przeszkód oraz problemów wpływających znacząco na przebieg rozwoju i kariery szkolnej ucznia,
  • poznanie stosunków społecznych panujących w środowisku szkolnym w celu oceny ich wpływu na społeczne przystosowanie ucznia,
  • poznanie i ocenę środowiska pozaszkolnego, w którym uczeń przebywa i z którego czerpie określone wzorce własnych zachowań.

Z powyższych przesłanek wynika konieczność posiadania odpowiednich narzędzi diagnostycznych, oczywiście nowoczesnych, profesjonalnych i adekwatnych do potrzeb danej placówki, zarówno standaryzowanych, jak i niestandaryzowanych oraz własnych, kryterialnych lub skategoryzowanych. I tu właśnie wielu szkolnych specjalistów napotyka prawdziwe problemy:

  • Co powinien zawierać spójny pakiet tych narzędzi?
  • Czym należy sugerować się przy ich doborze?
  • Jak rozeznać, które z dostępnych na rynku edukacyjnym narzędzi diagnostycznych są naprawdę rzetelnie skonstruowane?
  • Może lepiej – w imię rzetelności i wiarygodności prowadzonej przez siebie oceny – samemu opracować potrzebne testy i ankiety albo wypożyczyć je z poradni psychologiczno-pedagogicznej?

Proponuję zachować zdrowy rozsądek. W pierwszej kolejności zachęcam do przeprowadzenia inwentaryzacji posiadanych zasobów, czyli testów do wszelakiej oceny, skal różnego pomiaru, kwestionariuszy, ankiet, arkuszy obserwacji, wzorów wywiadu itp. – zarówno gotowych, ogólnodostępnych, jak i tych opracowanych przez siebie czy współpracowników.

Następnie trzeba je uważnie przejrzeć, sprawdzić, czy są kompletne, czy mogą być jeszcze przydatne. Wszystko, co okaże się bezużyteczne, trzeba po prostu wyrzucić. Natomiast to, co zostanie, warto posegregować według jakiegoś sensownego klucza, np.:

  • Narzędzia do diagnozy w klasie lub całej szkole,
  • Narzędzia do diagnozy indywidualnej,

albo:

  • Diagnoza zachowania w kontekście rozwoju i funkcjonowania społecznego (np. Arkusz zachowania się ucznia M. Chojnowski, Arkusz zachowania się ucznia B. Markowska),
  • Diagnoza środowiska rodzinnego (Kwestionariusz postaw rodzicielskich M. Ziemska, Test stosunków rodzinnych B. Anthonny, Rysunek rodziny  A. Frydrychowicz),
  • Diagnoza percepcji i koordynacji wzrokowo-ruchowej, percepcji słuchowej (Test percepcji 5 obrazów M. Frostig, Ocena poziomu analizy i syntezy słuchowej i wzrokowej u dzieci H. Spionek, Test uczenia się wzrokowo-słuchowego J. Kostrzewski, Badanie słuchu fonematycznego I. Styczek),
  • Diagnoza mowy i kompetencji językowych (Test sprawności językowej Z. Tarkowski),
  • Ocena zdolności szkolnych (Test głośnego czytania J. Konopnicki, Test czytania M. Grzywak-Kaczyńska) itp.

Dzięki temu każdy szkolny specjalista przekona się, jakim naprawdę dysponuje zestawem narzędzi diagnostycznych i czego mu w nim brakuje. Pamiętam, jak po 5–6 latach bycia gimnazjalnym pedagogiem zrobiłam – wspólnie z koleżanką psycholog – właśnie taki przegląd naszych przepastnych szaf i szuflad. Odkryłyśmy wtedy prawdziwe diagnostyczne perełki, których istnienia nie byłyśmy nawet świadome.

Przy podejmowaniu decyzji o zakupie nowych narzędzi diagnostycznych warto zwrócić uwagę, aby były to narzędzia praktyczne, które pozwolą na rzetelną diagnozę potrzeb uczniów, ułatwią przygotowanie i udzielenie pomocy oraz umożliwią ocenę efektywności podjętych działań. Dziś wiele narzędzi, środków i pomocy skonstruowanych do celów diagnostycznych znajduje szerokie zastosowanie również w procesie terapii. W niektórych przypadkach, szczególnie gdy mamy do czynienia z zaburzeniami złożonymi, sprzężonymi, gdzie trudności ucznia współwystępują z innymi zakłóceniami jego rozwoju, diagnozę prowadzi się właśnie w trakcie terapii. Nie mniej istotną kwestią jest to, czy na pewno dane narzędzie przeznaczone jest do użytku szkolnych specjalistów, a nie wyłącznie specjalistów poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Na polskim rynku istnieje wiele ośrodków i firm oferujących szkołom oraz placówkom oświatowym narzędzia do diagnostyki psychologiczno-pedagogicznej i specjalistycznej. Można zaopatrzyć się – oczywiście odpłatnie – zarówno w tradycyjne, jak i multimedialne testy, a nawet całe baterie testów, przeznaczone do prowadzenia badań, np. lateralizacji, grafomotoryki, słuchu, wzroku, mowy, oceny gotowości szkolnej, ryzyka wystąpienia dysleksji, problemów wychowawczych i klimatu społecznego szkoły, przyczyn niepowodzeń edukacyjnych, zachowań agresywno-przemocowych, profilu zainteresowań zawodowych itp. Niektóre z tych firm wyraźnie zastrzegają sobie, że zakupionymi u nich narzędziami można posługiwać się wyłącznie po ukończeniu specjalnego szkolenia kwalifikacyjnego. Inne natomiast oferują pedagogom szkolnym, psychologom i doradcom zawodowym udział w szkoleniach związanych z tworzeniem tego typu narzędzi we własnym zakresie.

Warto wiedzieć, że na zakup takich usług szkoła może przeznaczyć fundusze z kilku źródeł, np. z puli środków przeznaczonych na doskonalenie zawodowe, z dotacji celowej organu prowadzącego, z rządowego programu „Bezpieczna i przyjazna szkoła” bądź ze sponsoringu. A w przyszłości, w latach 2014–2020, być może także z kolejnych dotacji unijnych, pozyskiwanych dzięki przystąpieniu przez placówkę do różnych programów, np. wspierających rozwój dzieci i młodzieży szkolnej czy wyrównujących szanse edukacyjne.

Aby zobaczyć pełną wersję artykułu

Zamów prenumerate
Ten serwis używa plików cookies zgodnie z Polityką Cookies. Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza jej akceptację.