Magdalena ŻyłaNegatywny obraz siebie

Niskie lub niestabilne poczucie własnej wartości to problem wielu uczniów w polskich szkołach. Niestety, nie zawsze są oni dostrzegani i obejmowani dodatkowym wsparciem, dostosowanym do specyfiki ich indywidualnych potrzeb. A poczucie własnej wartości dzieci należy wspierać, bo od niego w dużej mierze zależą powodzenia szkolne oraz życiowe sukcesy uczniów.

Zarys problemu

Kasia ma 10 lat i jest uczennicą IV klasy szkoły podstawowej. Jest spokojną dziewczynką, nie sprawia kłopotów wychowawczych, nie zwraca na siebie uwagi, osiąga raczej dobre wyniki w nauce. Na pierwszy rzut oka wszystko jest więc w porządku. Jej wychowawczyni, nauczycielka języka polskiego, uczy klasę od września i powoli rozpoznaje potrzeby i możliwości poszczególnych dzieci. Początkowo w ogóle nie zwróciła uwagi na grzeczną i cichą Kasię, wydawało się jej, że dziewczynka jest dobrze przystosowana, radzi sobie, jest lubiana. Jednak z czasem zaczęła zauważać pewne powtarzające się reakcje, zachowania i postawy uczennicy, które ją zaniepokoiły, zwłaszcza że nauczyciele innych przedmiotów poczynili podobne obserwacje.

Kasia podczas lekcji była zazwyczaj bardzo bierna. Nie angażowała się w pełni w realizowany temat, nie zgłaszała się do odpowiedzi, sama z siebie nie zabierała głosu. Było to o tyle dziwne, że zapytana przez nauczyciela zwykle znała odpowiedź, choć wypowiadała ją bez przekonania, cicho i niepewnie. Oceny z odpowiedzi ustnych, które otrzymywała, były najczęściej nieco niższe niż z prac pisemnych; nawet gdy była dobrze przygotowana, jej wypowiedzi przy tablicy były krótkie, mało przekonujące, a gdy nauczyciel dopytywał o szczegóły, wycofywała się, milkła. Unikała też kontaktu wzrokowego.

W kontaktach zarówno z dorosłymi, jak i z rówieśnikami dziewczynka była raczej nieśmiała. Miała wprawdzie jedną dobrą koleżankę, z którą siedziała w ławce, jednak w szerszym gronie sprawiała wrażenie, jakby czuła się niepewnie. Podczas przerw nie wychodziła pierwsza z inicjatywą zabawy czy rozmowy – raczej czekała, aż ktoś ją zaprosi do wspólnej aktywności. Podczas gier i zabaw grupowych nigdy nie zgłaszała się na ochotnika.

Jeżeli praca na lekcji odbywała się w małych grupach i wymagała współpracy, Kasia rzadko wychodziła z własnymi propozycjami, niechętnie wypowiadała własne zdanie na jakiś temat, poddawała się raczej sugestiom kolegów i koleżanek. Bardzo źle znosiła krytykę. Gdy ktoś z rówieśników mówił, że robi coś źle, nie tak jak trzeba, zniechęcała się, zostawiała zaczętą pracę i nie dawała się przekonać do podjęcia kolejnej próby. W takich sytuacjach często powtarzała, że jest głupia, nic jej się nie udaje i do niczego się nie nadaje. Zniechęcała się w wielu sytuacjach zadaniowych, nie podejmowała wysiłku, gdy coś było w jej przekonaniu trudne. Zachęcana przez nauczyciela do starań mówiła, że nie potrafi tego zrobić, że nie będzie próbować, bo i tak jej się nie uda. Kilka razy zdarzyło się, że w takich sytuacjach przestawała sobie radzić z emocjami i zaczynała płakać. Nie wierzyła, że może odnieś jakiś sukces, a gdy coś jej dobrze szło i nauczyciel ją chwalił, wydawała się tym skrępowana. Nie podejmowała wyzwań – nawet nie próbowała zrobić dodatkowych zadań na wyższą ocenę, nie podejmowała się odpowiedzialnych funkcji czy prac na rzecz klasy i szkoły.

Aby zobaczyć pełną wersję artykułu