Szkoła to ponad dwunastoletnie (obowiązek przedszkolny) doświadczenie każdego ucznia, każdego rodzica / opiekuna i prawie trzydziestoletnie doświadczenie każdego nauczyciela.

U każdego ucznia i na każdym etapie jego rozwoju występują zachowania, które można uznać za problemowe. Odwołam się po raz kolejny do niepowtarzalności każdej szkoły, która sama powinna określić, które zachowania są dla niej / dla ucznia problemowe. Oczywiście zależeć to będzie od „stopnia wrażliwości” wychowawczej, poziomu tolerancji. Takie właśnie ustalenia powinny zostać poczynione na samym początku budowania systemu bezpieczeństwa w szkole - poprzez system interwencji szkoła będzie je przecież eliminować.

Zachowania problemowe rozpatrywane od strony ucznia, to jednak sygnał (bardziej lub mniej świadomy) niezaspokojonych potrzeb ucznia. Można go odczytać jednoznacznie (prawie jednoznacznie) w kontekście konkretnej sytuacji, wzmocniony przez słowa lub nawet zamiast słów. Tę grupę zachowań problemowych łatwo zdiagnozować.

Ale jest jeszcze jedna grupa zachowań problemowych. To takie, których nie rozumiemy – nie zaobserwowaliśmy kontekstu, zbyt małą mamy wiedzę psychologiczną, zbyt mało znamy ucznia wysyłającego takie sygnały. Takich zachowań nie rozumiemy i w naturalny sposób budzą one nasz niepokój. Jeśli w szkole działa system identyfikacji zagrożeń lub jego najważniejsze elementy, to odczytanie tego zakodowanego przekazu nie sprawi problemu i będzie możliwe podjęcie działań.

Wiedza i umiejętności wychowawcze nauczycieli mają tu zasadnicze znaczenie. Te same sygnały wysyłane przez inne wiekowo osoby, mogą oznaczać inne potrzeby – to powinno być uwzględnione w czasie budowania zasad systemu identyfikacji i interwencji zagrożeń w szkole.

Nie o wszystkich problemowych zachowaniach będzie w tym rozdziale. Tu skupimy się na takich, które powszechnie i ponad wszelką wątpliwość są uznawane za problemowe, czyli zachowaniach agresywnych, wagarach, stosowaniu środków uzależniających i używek. Takie zachowania nie mogą być ignorowane i uznane za nieproblemowe.

Gdy wiemy o tym, że będziemy sprawować opiekę nad uczniem/uczniami zdiagnozowanymi jako sprawiający problemy wychowawcze (przeszkadza w wprowadzeniu lekcji, nie reaguje na uwagi, prośby i polecenia nauczyciela, popada w konflikty z uczniami, nie stosuje się do norm zachowań podczas przerw i zajęć pozalekcyjnych, to należy zastosować ogólną procedurę postępowania takich przypadkach:

Procedura postępowania nauczyciela z uczniem sprawiającym trudności wychowawcze:

1. Nauczyciel- wychowawca ma obowiązek przeprowadzenia diagnozy sytuacji szkolnej i rodzinnej uczniów na początku roku szkolnego.

2. Nauczyciel podejmuje działania wychowawcze zmierzające do eliminacji trudności i rozwiązania problemów szkolnych ucznia.

3. Nauczyciel informuje rodzica o istniejących trudnościach i zapoznaje go ze swoim planem działań, jednocześnie zobowiązuje rodzica do rzetelnej współpracy.

4. W przypadku utrzymujących się trudności wychowawczych z uczniem nauczyciel inicjuje spotkania z członkami zespołu wychowawczo – opiekuńczego celem uzyskania pomocy i wsparcia w przezwyciężeniu problemów wychowawczych.

5. Nauczyciel informuje rodzica ucznia o możliwościach uczestniczenia w spotkaniu zespołu wychowawczo – opiekuńczego.

6. Nauczyciel opracowuje plan naprawczy w celu przezwyciężenia trudności ucznia wraz z pisemnym zobowiązaniem dla rodzica.

7. Pedagog we współpracy z wychowawcą klasy przeprowadza diagnozę problemów wychowawczych i emocjonalnych ucznia.

8. Wychowawca proponuje rodzicom /opiekunom/ przeprowadzenie badań w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej, rzetelnie informując rodzica o znaczeniu opinii w dalszej edukacji ucznia.

9. W przypadku braku badań w Poradni PP, a dotyczące ucznia zagrażającego bezpieczeństwu innych, nauczyciel postępuje zgodnie z procedurą dotyczącą postępowania z uczniem agresywnym.

10. Na najbliższej Radzie Pedagogicznej zapoznaje grono nauczycielskie z zaistniałym problemem, przedstawia dotychczasowe działania oraz stan faktyczny na dzień dzisiejszy.

To oczywiście nie koniec działań. Nasza praca nadal będzie polegała na dobieraniu coraz to innych metod działań lub nawet stosowaniu kilku jednocześnie, bo ani powiadamianie rady, czy rodziców, ani badanie w poradni nie „załatwi” sprawy, co najwyżej powiększy grupę zorientowanych w problemie wychowawcy i może zaowocuje jakimś wsparciem z jej strony.

Jakie metody stosować? Jest kilka ogólnych strategii postępowania. Dotyczą one działań na poziomie instytucji – szkoły jak i na poziomie kontaktów indywidualnych.

Małgorzata Stachowiak