Nie walcz z cyfrowym światem uczniów. Wykorzystaj go do nauki! Jak technologia wspiera edukację ekologiczną?

Materiały partnera

Smartfony, komputery, internet i gry cyfrowe są naturalną częścią codzienności współczesnych dzieci i młodzieży. Zamiast traktować je wyłącznie jako konkurencję dla tradycyjnej nauki, warto wykorzystać ich potencjał edukacyjny. Odpowiednio dobrane narzędzia cyfrowe mogą pomagać uczniom zdobywać wiedzę, rozwijać krytyczne myślenie, uczyć się odpowiedzialnego korzystania z informacji i angażować w rozwiązywanie rzeczywistych problemów. Dobrym przykładem takiego podejścia jest program ESA – bezpłatna, ogólnopolska inicjatywa cyfrowej edukacji ekologicznej realizowana przez NASK – Państwowy Instytut Badawczy.

Cyfrowa edukacja, która ma znaczenie

Dzisiejsza szkoła stoi przed ważnym wyzwaniem: jak przygotować uczniów do życia w świecie, w którym dostęp do informacji jest niemal nieograniczony, ale nie każda z nich jest wiarygodna? Sama umiejętność obsługi urządzeń cyfrowych już nie wystarcza. Potrzebne są również krytyczne myślenie, analiza danych, umiejętność odróżniania faktów od opinii i świadome korzystanie z internetowych źródeł wiedzy.

– Kompetencje cyfrowe, których rozwój wspiera NASK, łączymy z edukacją przedmiotową. Skupiamy się zwłaszcza na problemie zanieczyszczenia powietrza, i zmiany klimatu – tematach ważnych dla przyszłości młodych ludzi, a jednocześnie często obecnych w debacie publicznej w uproszczonej lub wprowadzającej w błąd formie. Naszym celem było dotarcie do tysięcy szkół w Polsce z rzetelną, naukową wiedzą – i to nam się udało – mówi Barbara Leśniczak, kierownik programu ESA.

Jak to wygląda w praktyce? W trakcie zajęć i warsztatów uczniowie nie tylko poznają różnorodne zagadnienia ekologiczne, lecz także uczą się, jak szukać informacji, analizować je i wykorzystywać do formułowania własnych wniosków.

ESA – więcej niż jednorazowa akcja edukacyjna

Program ESA działa od 2018 roku i jest realizowany przez NASK – Państwowy Instytut Badawczy. To bezpłatna inicjatywa skierowana do przedszkoli, szkół podstawowych i ponadpodstawowych, w tym szkół specjalnych. Obecnie uczestniczy w niej ponad 2350 placówek, a łączna liczba zaangażowanych nauczycieli, uczniów i rodziców przekroczyła 1,5 mln.

ESA nie jest pojedynczym wydarzeniem ani krótkotrwałą kampanią. To rozbudowany ekosystem edukacyjny, w którym technologia, wiedza i praktyczne działania wzajemnie się uzupełniają. Obejmuje sieć pomiarową liczącą 1900 stacji zainstalowanych na budynkach placówek edukacyjnych, platformę edukacyjną, cyfrowe materiały dydaktyczne, lekcje, warsztaty, szkolenia oraz ogólnopolskie konkursy.

Takie podejście pozwala angażować różne grupy odbiorców i dostosowywać działania do wieku oraz możliwości uczniów. Od pierwszych ekologicznych odkryć przedszkolaków, przez pogłębianie wiedzy uczniów szkół podstawowych, aż po technologiczne projekty młodzieży – edukacja ekologiczna może rozwijać się na kolejnych etapach kształcenia.

Gotowe materiały i narzędzia, które wspierają nauczyciela

Jednym z ważnych elementów programu jest platforma eduESA. Dla uczestników programu dostępne są na niej materiały i narzędzia, które stanowią wsparcie w codziennej pracy dydaktycznej. Nauczyciele znajdą tam treści dotyczące m.in. zanieczyszczenia powietrza, zmiany klimatu i zrównoważonego rozwoju.

Wartością tych zasobów jest nie tylko ich tematyka, ale również sposób prezentowania wiedzy. Interaktywne narzędzia, cyfrowe gry i e-lekcje angażują uczestników zajęć i pomagają w prosty sposób wyjaśnić złożone zagadnienia z różnych dziedzin wiedzy.

– Nasze materiały przeznaczone są dla wszystkich poziomów edukacyjnych – od przedszkolaków do uczniów szkół ponadpodstawowych. We współpracy z nauczycielami z sieci ESA powstały również scenariusze zajęć przystosowane do potrzeb uczniów szkół specjalnych – podkreśla Barbara Leśniczak.

Materiały można wykorzystywać jako inspirację do lekcji, punkt wyjścia do dyskusji, pracy projektowej czy interdyscyplinarnych zajęć. Tematyka ekologiczna pozwala łączyć zagadnienia z biologii, geografii, chemii i fizyki, a także rozwijać umiejętności odpowiedzialnego korzystania ze zdobyczy technologii i cyfrowych źródeł wiedzy.

Dla nauczyciela oznacza to dostęp do gotowych zasobów i możliwość urozmaicenia zajęć. Dla ucznia – okazję do aktywnego zdobywania wiedzy i poznawania jej praktycznego znaczenia.

Platforma: https://eduesa.nask.pl/

Konkursy, które zamieniają wiedzę w działanie

Istotną częścią programu ESA są ogólnopolskie konkursy edukacyjne. Łączą one zdobywanie wiedzy z praktycznym wykorzystaniem technologii, rozwijaniem zainteresowań i sprawdzaniem własnych umiejętności. To także sposób na zaangażowanie uczniów, którzy chętnie podejmują wyzwania, lubią rywalizację i chcą sprawdzić się poza standardowymi zajęciami.

W ramach programu realizowane są m.in. Olimpiada ESA oraz Technikon ESA. Oba konkursy mają odmienną formułę i są skierowane do innych grup uczniów, ale łączy je interdyscyplinarność, wykorzystanie narzędzi cyfrowych oraz koncentracja na ważnych wyzwaniach środowiskowych.

Olimpiada ESA – wiedza, która może zaprocentować

Ogólnopolska Olimpiada Antysmogowa, znana jako Olimpiada ESA, to bezpłatny konkurs online dla uczniów klas 7 i 8 szkół podstawowych. Jest organizowana od 2022 roku i pozwala pogłębiać wiedzę dotyczącą jakości powietrza, klimatu oraz zrównoważonego rozwoju.

Zakres tematyczny wykracza poza jedną dziedzinę. Uczestnicy mierzą się z zagadnieniami dotyczącymi m.in. emisji gazów cieplarnianych, odnawialnych źródeł energii, bioróżnorodności, źródeł zanieczyszczenia powietrza, wpływu smogu na zdrowie człowieka czy adaptacji do zmian klimatu. W opanowaniu niezbędnego zakresu materiału pomagają im materiały udostępniane przez organizatorów: publikacje naukowe i popularnonaukowe, raporty oraz filmy edukacyjne.

Ważnym atutem Olimpiady jest jej dostępność. Konkurs jest bezpłatny, a materiały przygotowawcze są dostępne online. Dzięki temu uczniowie z dużych miast, małych miejscowości i terenów wiejskich mogą korzystać z tych samych zasobów i uczestniczyć w ogólnopolskim przedsięwzięciu w swoich szkołach.

Olimpiada ma również znaczenie w kontekście rekrutacji do szkół ponadpodstawowych. W roku szkolnym 2025/2026 znalazła się w wykazach konkursów punktowanych przy rekrutacji wszystkich 16 kuratoriów oświaty w Polsce. Warto jednak każdorazowo sprawdzać aktualne wykazy i zasady obowiązujące w danym roku rekrutacyjnym.

Skala zainteresowania konkursem systematycznie rośnie. W ostatniej edycji wzięło udział ponad 22 tys. uczniów i uczennic z 2601 szkół, a łączna liczba uczestników pięciu dotychczasowych edycji zbliżyła się do 55 tys.

Więcej informacji: https://olimpiadaesa.nask.pl/

Technikon ESA – od pomysłu do ekologicznej innowacji

O ile Olimpiada ESA koncentruje się na pogłębianiu i sprawdzaniu wiedzy, o tyle Technikon ESA stawia przede wszystkim na praktyczne działanie. To ogólnopolski drużynowy konkurs ekologiczno-technologiczny skierowany do uczniów techników i liceów o profilach technicznych.

Uczestnicy pracują w czteroosobowych zespołach pod opieką nauczycieli. Ich zadaniem jest opracowanie innowacyjnych projektów wykorzystujących m.in. programowanie, automatykę i narzędzia cyfrowe. Powstają makiety, prototypy, eksperymenty, symulacje, gry edukacyjne, aplikacje i programy komputerowe.

Pomysły uczniów dotyczą rzeczywistych wyzwań środowiskowych: ograniczania emisji zanieczyszczeń, wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zmniejszania zużycia zasobów czy poprawy efektywności energetycznej.

Konkurs rozwija kompetencje techniczne, ale jego znaczenie jest szersze. Uczniowie uczą się współpracy, planowania, kreatywnego rozwiązywania problemów i prezentowania własnych pomysłów. Nauczyciel występuje w roli mentora, wspierając młodzież w przejściu od koncepcji do gotowego rozwiązania.

Technikon ESA jest organizowany od 2023 roku. W 2025 roku został wyróżniony w konkursie Ekolaury Polskiej Izby Ekologii w kategorii „Edukacja ekologiczna”.

Konkurs przewiduje kolejne etapy pracy nad projektami, a jego zwieńczeniem jest gala finałowa. W IV edycji finał odbywa się w Krakowie, na Wydziale Informatyki Akademii Górniczo-Hutniczej. Łączna pula nagród w tej edycji przekracza 100 tys. zł. Każda drużyna finałowa otrzymuje dla swojej szkoły bon o wartości 2000 zł na zakup materiałów edukacyjnych, a na najlepsze zespoły czekają dodatkowe nagrody rzeczowe, w tym mobilna pracownia komputerowa dla szkoły zwycięskiej drużyny.

Więcej informacji: https://technikon.esa.nask.pl/

Jak wykorzystać potencjał ESA w szkole? Kilka praktycznych wskazówek

Udział w programie i korzystanie z jego zasobów można potraktować jako okazję do rozwijania edukacji ekologicznej w sposób systematyczny, a nie tylko przy okazji pojedynczych wydarzeń.

Warto zacząć od kilku prostych działań:

  1. Wykorzystaj cyfrowe materiały na lekcji. Wybierz temat związany z jakością powietrza, klimatem lub ochroną środowiska i wykorzystaj dostępne e-lekcje, gry lub interaktywne narzędzia jako uzupełnienie zajęć.
  2. Zachęcaj uczniów do sprawdzania źródeł. Poproś ich o porównanie kilku publikacji, raportów lub materiałów internetowych. Porozmawiajcie o tym, co czyni źródło wiarygodnym i jak rozpoznawać dezinformację.
  3. Łącz przedmioty i kompetencje. Zagadnienia ekologiczne można omawiać na geografii, biologii, chemii, fizyce, informatyce, a także podczas zajęć projektowych.
  4. Włącz uczniów w konkursowe wyzwania. Olimpiada ESA może zmotywować uczniów klas 7 i 8 do pogłębiania wiedzy, a Technikon ESA dać młodzieży technicznej okazję do stworzenia własnego rozwiązania.
  5. Postaw na regularność. Największe efekty przynosi edukacja prowadzona konsekwentnie, w której wiedza, praktyka i refleksja wzajemnie się uzupełniają.

Ekran może być początkiem ważnej zmiany

Cyfrowa edukacja ekologiczna nie polega na zastępowaniu tradycyjnych metod nauczania technologią. Chodzi o świadome wykorzystanie narzędzi, które pomagają uczniom lepiej rozumieć świat i przygotowują ich do podejmowania odpowiedzialnych decyzji.

Program ESA pokazuje, że internet może być przestrzenią rzetelnej wiedzy, rozwijania kompetencji i twórczego działania. Uczniowie mogą nie tylko poznawać zagadnienia związane z ochroną powietrza i klimatem, ale również analizować dane, weryfikować informacje, uczestniczyć w konkursach i projektować własne rozwiązania.

To inwestycja, której efekty wykraczają poza szkolną klasę. Wiedza zdobyta podczas lekcji, przygotowań do Olimpiady ESA czy pracy nad projektem w ramach Technikonu może wpływać na codzienne wybory młodych ludzi i ich otoczenia.

Więcej o programie, dostępnych materiałach i możliwościach udziału:
https://esa.nask.pl/

Przypisy

    POZNAJ PUBLIKACJE Z NASZEJ KSIĘGARNI