Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praktyczne wskazówki dotyczące indywidualizacji i dostosowania wymagań w pracy z uczniem o spe

Artykuły z czasopisma | 2 stycznia 2018 | NR 95
95

Indywidualizacja pracy z uczniem niepełnosprawnym w ramach zajęć obowiązkowych jest dla wielu nauczycieli zupełnie nowym, nieznanym zagadnieniem. Wielu zadaje sobie pytanie: Jak efektywnie indywidualizować pracę z uczniem lub kilkoma uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych w systemie klasowo-lekcyjnym? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, bowiem nauczanie indywidualizujące stanowi zasadę nauczania, czyli normę takiego postępowania dydaktycznego, które w sposób szczególny pozwala realizować cele nauczania. Indywidualizacja może być realizowana na różne sposoby, w zależności od tego, jakich dotyczy obszarów procesu nauczania-uczenia się.

I Praca na lekcji, w trakcie której należy uwzględniać:

  • Prowadzenie lekcji na kilku poziomach nauczania. Nauczyciel organizuje na zajęciach pracę uczniów w grupach. W trym samym czasie uczniowie niepełnosprawni pracują niezależnie od innych grup we własnym tempie i na miarę swoich możliwości. Nauczyciel ustala skład grupy, przydziela jej zadania i koordynuje pracą.  Jest to trudna forma dla prowadzącego, gdyż nauczyciel nie jest w stanie przez cały czas panować nad przebiegiem pracy uczniów. Jego zadanie sprowadza się do roli doradcy. W zajęciach prowadzonych tą metodą trzeba się liczyć z prowadzeniem rozmów między członkami grupy oraz swobodniejszym zachowaniem uczniów. W zależności od tematu lekcji, rodzaju rozwiązywanych zadań i indywidualnych możliwości uczniów, grupy stworzone przez nauczyciela różnić się mogą liczebnością i składem.

–  Grupa o zróżnicowanych uzdolnieniach i wiadomościach. Pozwala to nauczycielowi na lepsze wykorzystanie możliwości poszczególnych uczniów, zwiększenie aktywności i motywacji do pracy, większe zaangażowanie ich w pracę.  
Walorem takiej pracy jest wykorzystanie możliwości uczniów zdolniejszych do wyjaśniania niezrozumiałych zagadnień kolegom, którzy wymagają dodatkowych wyjaśnień.  Na początku tak prowadzonych zajęć uczniowie słabi są bierni, często tylko przysłuchują się wypowiedziom swoich kolegów w zespole, stopniowo rozpoczynają własną aktywność i wykorzystują swój potencjał. Wszyscy uczniowie nabierają wiary we własne możliwości, często w ten sposób mogą uzupełnić brakujące wiadomości.
–  Grupy z zespołami jednorodnymi, tzn. każdą grupę tworzą uczniowie o zbliżonym poziomie wiedzy i podobnych kompetencjach z danego przedmiotu. Dobrze jest też uwzględnić temperamenty dzieci, gdyż one mogą mieć wpływ na zaistnienie konkretnego dziecka w zespole jednorodnym. Taki dobór uczniów pozwala nauczycielowi na zróżnicowanie zadań stawianych przed poszczególnymi grupami, dobór stopnia trudności tych zadań, aby jak najlepiej były one dopasowane do możliwości uczniów wchodzących w skład danego zespołu. Jest to szczególnie użyteczna technika w wypadku lekcji o charakterze ćwiczeniowym oraz lekcji powtórzeniowych.

  • Akceptowanie, że każdy uczeń pracuje w swoim własnym rytmie i na odpowiednim dla siebie poziomie. Określanie limitu czasu na daną pracę, raczej za dużego, żeby uczniowie mogli „pokonać zegar”. Stosowanie na lekcjach kart dydaktycznych tzw. kart pracy, które umożliwiają każdemu uczniowi przerabianie kolejnych partii materiału w swoim własnym tempie. Stawianie poleceń typu: Spróbuj rozwiązać. Zrób, które możesz. Zrób, ile możesz. Rozwiąż, które chcesz. Napisz, ile zdążysz. 
  • Stosowanie metod polisensorycznego, czyli wielozmysłowego uczenia się (prezentacje multimedialne, programy komputerowe, modele, makiety, multimedialne gry dydaktyczne, łamigłówki, krzyżówki, domina itp.) oraz metod interaktywnych (burza mózgów, mapa mentalna, plakat – folder, portfolio, eksperyment/doświadczenie, instruktaż, praca konstrukcyjna itp.). 
  • Zlecanie uczniowi zadań lub ćwiczeń z wyraźną strukturą, mieszczących się w granicach jego możliwości. Pierwsza część powinna być łatwa lub na tyle mu znajoma, żeby już na wstępie doświadczył sukcesu. 
  • Formułowanie jasnych, konkretnych pytań lub naprowadzanie na właściwy trop, co musi być zrobione, aby osiągnąć pożądany poziom wykonania. Dopilnowanie, by uczeń powtórzył instrukcję, aby mieć pewność, iż wie, co ma robić. W razie potrzeby instrukcje należy podzielić na części, by uczeń dał radę je zapamiętać. 
  • Podanie na kartkach dyspozycji, które pozwolą etap po etapie znaleźć odpowiednie rozwiązanie, np.: pytań naprowadzających będących wskazówką, w jaki sposób wykonać dana formę ćwiczeniową.
  • Wcześniejsze podanie szczegółowych zagadnień do tematu, z poleceniem zebrania materiałów dotyczących jednego, wybranego zagadnienia. 
  • Przedstawianie wzoru wykonania zadania np.: wzorów gotowych, ale na inny temat niż opracowany w klasie, tekstu rozwiązania na opracowany temat, ale z lukami do uzupełnienia, podanie na kartkach słowniczków tematycznych, wyjaśnień obcych wyrazów lub trudniejszych pojęć, których zastosowanie pomoże rozwiązać zadanie.
  • Przy powtarzaniu przerobionego materiału i utrwalaniu wiedzy stosowanie autotestów typu: „dyktando twórcze” – gdzie uczniowie sami układają w małych grupach tekst do zapisania, a najlepszy z nich nauczyciel dyktuje wszystkim bądź „moja klasówka” – uczniowie konstruują po dwa-trzy pytania bądź zadania dla kolegi z ławki i sami oceniają ich wykonanie.

II Zadawanie pracy domowej, w oparciu o:

  • Dokładne wyjaśnienie tematu, treści i celu pracy domowej oraz ukazanie związku z zagadnieniami omawianymi na zajęciach. 
  • Różnicowanie prac domowych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy