Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia innowacji

26 lutego 2021

NR 122 (Luty 2021)

Gry dydaktyczne w edukacji szkolnej

0 204

Jak wiadomo, obecnie dzieci mają dostęp do różnego rodzaju narzędzi i zewsząd docierają do nich różnorodne bodźce. To sprawia, że dużo trudniej przychodzi im uczenie się nowych treści, zwłaszcza w tradycyjny sposób. Muszą bowiem mieć zapewnioną ciągłą, zróżnicowaną stymulację, która będzie zaspokajała potrzeby ich układu nerwowego.

Zadaniem nauczycieli staje się aktualnie przede wszystkim przygotowanie uczniów do radzenia sobie we współczesnym świecie. Mają przygotować jednostki samodzielne, kreatywne i aktywne w swoich działaniach, świadomie podejmujące wyzwania oraz mające żywą wyobraźnię. Ponadto rozwój cywilizacji powoduje coraz szybszy wzrost zapotrzebowania na takie osobowości. W związku z tym kluczowe staje się nie tylko wyposażenie uczniów w wiedzę, ale również w umiejętność jej wykorzystania w praktycznych czynnościach. Młody człowiek powinien umieć zarówno dostosować się do ciągle zmieniającej się rzeczywistości, jak i podejmować działania mające na celu jej kreowanie, tworzenie, przekształcanie. Dlatego tak ważne staje się ciągłe wdrażanie ciekawych, innowacyjnych metod i technik w nauczaniu. Należą do nich m.in. gry dydaktyczne. Są to metody kompleksowe, czyli takie, które łączą ze sobą elementy tradycyjnej edukacji oraz innowacyjnego podejścia. Z jednej strony wykorzystuje się tutaj pracę z książką, pokaz czy pogadankę, a z drugiej wywodzą się one z nauczania opartego na rozwiązywaniu problemów. 

POLECAMY

Wprowadzanie gier dydaktycznych do procesu edukacji 

Głównym celem gier jest stymulowanie twórczych postaw i aktywności własnej uczniów oraz stawianie ich w sytuacjach wymagających od dzieci kreatywnego poszukiwania rozwiązań czy pomysłów na to, w jaki sposób poradzić sobie z problemem, sytuacją czy zadaniem powierzonym przez nauczyciela. Jest to bowiem nieoceniona wartość. Świat oczekuje ludzi, którzy będą w stanie poradzić sobie w każdej sytuacji, nawet najbardziej ekstremalnej. Konieczne w związku z tym staje się kształcenie tych umiejętności przez cały okres edukacji szkolnej. 
Jednak aby rozwijanie twórczej aktywności uczniów było możliwe, należy budować takie sytuacje dydaktyczne, w których młody człowiek będzie stawiany w roli eksperta. Dobrze więc, gdy pozwala mu się manipulować różnego rodzaju przedmiotami i symbolami, dając szansę na zadawanie pytań i szukanie na nie odpowiedzi. Uczniowie uczą się bowiem o wiele szybciej i efektywniej, jeśli mogą samodzielnie testować różne rzeczy i popełniać błędy. Sprawia to, że są w stanie cały czas przekształcać podstawowe pojęcia, przebudowują je, uzupełniają i poszerzają. Proces ten jest ściśle związany z faktem, że każdy młody człowiek posiada wewnętrzny pęd do rozwoju. 
Gry dydaktyczne zaliczane są do kategorii metod problemowych. Z perspektywy ucznia można wyodrębnić w ich obszarze cztery fazy: 

  • podejmowanie działań mających na celu wyposażenie młodych ludzi w takie umiejętności, aby możliwe stało się rozpoczęcie przez nich gry;
  • doprowadzenie do sytuacji, w której możliwe stanie się wykorzystanie przez młodych ludzi posiadanego zasobu wiedzy do tego, aby móc przekształcić wiadomości, które napływają z otoczenia;
  • przyczynianie się do budowania zupełnie nowych doświadczeń;
  • wykorzystanie nowych doświadczeń do rozwiązywania problemów czy pojawiających się trudności.

Nauczyciel, chcąc maksymalnie uatrakcyjnić proces nauczania, jest konstruktorem czuwającym nad pracą swoich podopiecznych i skupia się na tym, aby:

  • opracować model tych treści, które uczeń powinien opanować;
  • umożliwić uczniom zbudowanie pewnego, wstępnego zasobu doświadczeń;
  • ukierunkować działalność podejmowaną przez uczniów;
  • dać uczniom możliwość wykorzystania w trakcie podejmowanej gry dydaktycznej całego zasobu wiedzy i doświadczenia;
  • dbać o zachowanie aktywności uczniów w trakcie podejmowanych działań;
  • ingerować w działalność uczniów podejmowaną w trakcie gry, o ile zachodzi taka konieczność. 

Jak widać, gry mają bardzo duże znaczenie dla rozwoju dzieci i umożliwiają skuteczną realizację celów kształcenia, zwłaszcza że można je wykorzystywać w pracy na każdym poziomie edukacyjnym oraz z uczniami mającymi różnorodne potrzeby i zdolności. Mają formę zabaw prowadzonych według ściśle określonych reguł i zasad. Uczniowie rywalizują ze sobą w celu osiągnięcia jakiejś korzyści (rys. 1).
 

Rys. 1. Nagrody, które można osiągnąć w trakcie gry
(źródło: http://sp8.edunet.tarnow.pl/res/SP_08/PROJEKT2016_17/prezentacja_gry_czesc_1_2.pdf)

Rodzaje gier

Gry dydaktyczne występują w wielu różnorodnych formach. Do najbardziej popularnych zaliczamy:

  • gry o charakterze quizowo-turniejowym – mają one charakter rozgrywek pomiędzy uczniami podzielonymi na zespoły; mogą się one odbywać na zasadzie zadawania pytań i udzielania odpowiedzi, rozwiązywania zadań rachunkowych czy laboratoryjnych (w zależności od przedmiotu, na którym są wykorzystywane); wykorzystuje się je w momencie, kiedy konieczne staje się utrwalenie większej partii materiału lub sprawdzenie, jaki jest poziom wiedzy i umiejętności uczniów;
  • łamigłówki i rozrywki, które doskonalą zdolności umysłowe (rebusy, krzyżówki) – jest to forma bardzo lubiana przez uczniów; może być wykorzystywana na początku zajęć jako zapowiedź dalszego tematu lub wprowadzenie w nowe zagadnienia; istnieje również możliwość stosowania ich w końcowej fazie jako sprawdzenie wiedzy uczniów;
  • losowe i strategiczne gry planszowe;
  • gry oparte na giełdzie pomysłów – chodzi tutaj przede wszystkim o zachęcenie uczniów do dzielenia się swoimi pomysłami lub spostrzeżeniami;
  • gry o charakterze sytuacyjnym;
  • gry symultaniczne;
  • gry zręcznościowe i ruchowe;
  • gry komputerowe.

Przygotowanie gry

Zanim gra zostanie wprowadzona na zajęcia, należy ją starannie i prawidłowo opracować. Przed nauczycielem stoi nie lada wyzwanie. Konieczne jest bowiem postępowanie zgodnie z pewnymi, określonymi wcześniej etapami. Konstruowanie gier jest procesem dość czasochłonnym i wymagającym dużego zaangażowania. Najważniejsze w tym obszarze staje się prawidłowe wyznaczenie celów, które chce się osiągnąć w trakcie zajęć z wykorzystywaniem gier. Warto także, żeby nauczyciel odpowiedział sobie na pytania, co gra ma dać wszystkim uczestnikom procesu edukacyjnego oraz jakie jest jej znaczenie. W dalszej kolejności należy ustalić grupę docelową, czyli określić liczbę uczestników, którzy będą mogli brać w niej udział, oraz ich wiek. Ważne jest  również to, aby dopasować daną grę do omawianego materiału lub przedmiotu, na którym powinna ona zostać wykorzystana.
Po opracowaniu wstępnych założeń konieczne jest stworzenie zasad i reguł obowiązujących w trakcie gry. Jednocześnie nie można zapomnieć o takich elementach jak:

  • dopasowanie struktury gry i warunków jej realizacji, czyli skupienie się na liczbie uczestników (zarówno uczniów, jak i nauczycieli) oraz określenie tego, jaki czas jest potrzebny na zrealizowanie tego zadania;
  • wcześniejsze przygotowanie scenariusza zajęć (należy w nim określić, jaki powinien być wyjściowy poziom wiedzy i umiejętności uczniów oraz jakie role powinni odgrywać poszczególni uczestnicy gry);
  • określenie, jaki będzie przepływ informacji w trakcie gry (chodzi tutaj przede wszystkim o ilość i jakość wiadomości oraz warunki, jakie będą obowiązywały w sytuacji, kiedy uczniowie będą potrzebowali dodatkowych informacji, tj. warunki ich otrzymywania);
  • opracowanie kryteriów związanych z odnoszeniem zwycięstwa i porażki;
  • przyporządkowanie ról poszczególnym uczniom;
  • opracowanie zasad związanych z obowiązkami nauczyciela w trakcie gry;
  • sprawdzenie, czy wszystkie opracowane założenia oraz zasady, które będą obowiązywały, są jasne dla uczniów;
  • przygotowanie materiałów potrzebnych do zrealizowania gry;
  • zrobienie testowego rozegrania oraz omówienie wrażeń uczniów. 

Przykłady wykorzystania gier do pracy z uczniami

Zastanówmy się, jakie gry mogą zostać wykorzystane na potrzeby edukacji uczniów. Możliwości jest bardzo wiele, a nauczycielom potrzebna jest jedynie wyobraźnia i kreatywność. 

KOŚCI

Gry w kości znane są od starożytności. Kostek można użyć przy losowaniu numeru pytania, liczby graczy itp. Jednocześnie można bawić się z ich wykorzystaniem na lekcjach matematyki. Dzielimy klasę na kilka zespołów. Każdy zespół otrzymuje kubeczek oraz 5 kostek do gry, kartkę i ołówek. Na kartce należy narysować tabelę zawierającą tyle rzędów, ile osób bierze udział w zabawie. 
 


Każdy uczeń trzykrotnie rzuca kostkami. Gdy wypadną one z kubka, podejmuje decyzję, na jakie liczby gra, np. na trzech kostkach wypada 4, a na dwóch pozostałych 1 i 3. Uczeń powinien powiedzieć: „Gram na czwórkę”. Pozostałymi kostkami rzuca jeszcze raz i jeśli wypadnie 4, odkłada ją na bok. Następnie wykonuje ostatni rzut kostką. W sytuacji, gdy wypadnie inna cyfra niż 4, odkłada ją na bok. Zlicza, ile punktów zdobył (ile miał czwórek), i zapisuje je pod odpowiednią cyfrą. 
Jest to gra kształcąca umiejętności matematyczne (dodawanie oraz mnożenie), a także zdolność logicznego myślenia i przewidywania konsekwencji swoich decyzji. 

TAK CZY NIE?

Grę można wykorzystać w pracy z całą grupą. Najlepiej, gdy uczniowie usiądą w kręgu. Nauczyciel może schować jakiś przedmiot lub napisać na kartce nazwę jakiegoś zwierzęcia/zjawiska/pojęcia. Zadaniem uczniów jest jego odgadnięcie. W tym celu zadają nauczycielowi pytania, na które on odpowiada tylko „tak” (jeśli są one związane z danym zjawiskiem) lub „nie” (gdy zdecydowanie są one sprzeczne, nie dotyczą tego, co nauczyciel ma na myśli). Zwycięzcą zostaje osoba, która pierwsza odgadnie to, co nauczyciel ukrył.

KTO SZYBCIEJ ZNAJDZIE? 

Zabawa może być wykorzystana w pracy z uczniami klas młodszych. Nauczyciel wybiera dwójkę uczniów, którym przesłania oczy. Następnie rzuca dowolny przedmiot na podłogę. Zadaniem uczniów jest znalezienie danej rzeczy. Wygrywa osoba, która znajdzie ją szybciej. W trakcie tej zabawy kształtowana jest umiejętność przemieszczania się w przestrzeni oraz podążania za źródłem dźwięku. 

MAGICZNY KWADRAT

Grę można wykorzystywać na różnych przedmiotach, m.in. na chemii. Plansza do gry wygląda jak na rys. 2. W tym przypadku w jednym kwadracie umieszcza się kolejne, coraz mniejsze. Zadaniem ucznia jest podążanie w kierunku prz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy