Współczesne dzieci rodzą się i dorastają w świecie pełnym informacyjnego szumu. Stały dostęp do smartfonów, aplikacji i internetu bombarduje je informacjami. Powiadomienia nieustannie rywalizują o ich uwagę, wymuszając szybkie i impulsywne reakcje. W tej szybkości i intensywności łatwo zgubić uważność – umiejętność zatrzymania się, przyjrzenia temu, co do nas dociera, i zastanowienie się przed podjęciem działania.
Dział: Warsztat pracy pedagoga
Wprowadzanie technologii do zajęć rewalidacyjnych wciąż bywa rozumiane w sposób powierzchowny, jako próba uatrakcyjnienia pracy lub chwilowego zwiększenia zaangażowania ucznia. W praktyce oznacza to najczęściej zastąpienie tradycyjnych materiałów ich cyfrowymi odpowiednikami, bez realnej zmiany struktury procesu uczenia się. Tymczasem rzeczywisty potencjał technologii ujawnia się dopiero wtedy, gdy przestaje być ona dodatkiem, a zaczyna pełnić funkcję środowiska, w którym uczeń działa, podejmuje decyzje i doświadcza konsekwencji własnych wyborów. Zmiana ta ma charakter jakościowy, a nie jedynie narzędziowy, ponieważ wpływa na sposób organizacji aktywności poznawczej, regulacji emocji oraz budowania motywacji wewnętrznej1.
Poniedziałek, godzina 7.45. Kasia, uczennica klasy siódmej, przychodzi do szkoły wcześniej niż zwykle. Wie, że o tej porze dyżuruje pedagog szkolny. Staje przed gabinetem, nie puka od razu. Ma zaciśnięte usta, do oczu napływają łzy. Patrzy w podłogę, mając nadzieję, że nikt jej nie zobaczy.
W piątek wieczorem na czacie na grupie klasowej pojawiło się przerobione zdjęcie Kasi za pomocą sztucznej inteligencji. Jej twarz, ale reszta to cudze ciało i do tego złośliwy podpis. Uczennica nie rozumie, dlaczego stała się obiektem drwin ze strony rówieśników. Rodzicom nie odważyła się powiedzieć. Bała się, jak zareagują. W niedzielę wieczorem przypomniało jej się, że kilka tygodni temu przyszła do nich na zajęcia pani pedagog, która wydała się godna zaufania. Dlatego tu dzisiaj jest.
Kiedy w rozmowach z rodzicami pada hasło „zagrożenia cyfrowe”, w ich oczach pojawia się lęk. Wyobraźnia natychmiast generuje obrazy niemal filmowe: haker w ciemnej bluzie, złośliwe wirusy niszczące systemy, trojany kradnące hasła do banków czy mroczne zakamarki sieci, w których czai się phishing. Boimy się hejtu i cyberbullyingu – tych głośnych, medialnych dramatów, które czasem kończą się interwencją policji. To są zagrożenia, które mamy w głowach – konkretne, nazwane, zdefiniowane przez popkulturę.
Obowiązująca od września 2017 r. koncepcja programu wychowawczo-profilaktycznego zakłada, że jest on dokumentem odpowiadającym na zdiagnozowane potrzeby wychowawcze i środowiskowe szkoły, zawierającym działania skierowane do uczniów, rodziców i nauczycieli, jest uchwalany przez radę rodziców. Wspólnie ze szkolnym zestawem programów nauczania stanowi spójną całość, którego realizacja ma wspomagać wychowawczą rolę rodziny, a dzieci w rozwoju kluczowych obszarów: poznawczym, fizycznym, społecznym i emocjonalnym.
Uważne słuchanie uczniów i uczennic pozwala lepiej zrozumieć ich sposób myślenia i postrzegania wielu tematów. Nie jest to jednak wyłącznie nasze doświadczenie czy intuicja. Fakt, że buduje ono zrozumienie i ułatwia komunikację, znajduje potwierdzenie w wielu teoriach psychologicznych czy socjologicznych. Carl Rogers, jeden z głównych przedstawicieli psychologii humanistycznej, podkreślał, że zrozumienie jest możliwe tylko wtedy, gdy potrafimy wejść w perspektywę drugiej osoby.
Rozpoznawanie i radzenie sobie z potrzebami sensorycznymi u dzieci odgrywa kluczową rolę w ich ogólnym rozwoju i dobrostanie. Rodzice i opiekunowie pełnią w tym procesie funkcję przewodników, wspierając dzieci w dwóch istotnych, ale odrębnych krokach. Pierwszym z nich jest pomoc w identyfikacji i zrozumieniu swoich reakcji na różne bodźce sensoryczne.
Film może być narzędziem terapeutycznym, wychowawczym, edukacyjnym. Jego szerokie zastosowanie odkrył w latach 80. XX w. profesor psychologii Gary Solomon. Filmoterapia na pierwszy rzut oka ma sporo wspólnego z bajkoterapią czy teatroterapią. Jednak forma zajęć filmoterapeutycznych czy po prostu filmowych może okazać się dla wielu uczniów wyjątkowo atrakcyjna.
W codziennej praktyce szkolnej nauczyciele coraz częściej obserwują uczniów, którym trudno jest utrzymać koncentrację, spokojnie pracować w ławce lub odnaleźć się w dynamicznym środowisku grupy rówieśniczej. Zdarza się, że zachowania te interpretowane są jako brak dyscypliny, niechęć do wykonywania poleceń lub trudności wychowawcze. W wielu przypadkach mogą one jednak wynikać z indywidualnych potrzeb sensorycznych ucznia oraz sposobu, w jaki jego układ nerwowy reaguje na bodźce płynące z otoczenia.
Współczesna szkoła pełni nie tylko funkcję dydaktyczną, lecz także wychowawczą i opiekuńczą. Jednym z jej najważniejszych zadań jest wspieranie wszechstronnego rozwoju uczniów – zarówno intelektualnego, jak i emocjonalnego oraz społecznego. W realizacji tych zadań istotną rolę odgrywa pedagog szkolny, który jest specjalistą odpowiedzialnym za udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom, wspomaganie nauczycieli w działaniach wychowawczych oraz współpracę z rodzicami i instytucjami wspierającymi rozwój dziecka.
Jedną z cech współczesności jest to, że codziennie jesteśmy świadkami i uczestnikami różnych gier. Wzajemne powiązania i relacje sprawiają, że rzeczywistość społeczna stała się polem rywalizacji wszystkich ze wszystkimi. Z reguły gramy w różne psychologiczne gry, nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Dzieje się tak zawsze wtedy, gdy chcemy zrealizować swój cel, uzyskać przewagę czy zaspokoić jakąś potrzebę. Grają więc zarówno dorośli, jak i dzieci. Gry toczą się w polityce, biznesie i handlu. Toczą się także w rodzinach, miejscach pracy, a także w szkołach. Grają więc nauczyciele z uczniami i uczniowie z nauczycielami, nauczyciele z rodzicami i rodzice z nauczycielami.