Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Rozwój i dobrostan

15 grudnia 2021

NR 129 (Grudzień 2021)

Jak organizować zajęcia doradztwa zawodowego w odpowiedzi na wyzwania nowoczesnego rynku pracy?

0 339

Poszukując optymalnych rozwiązań pozwalających na organizację efektywnych zajęć z doradztwa zawodowego w szkole, należy mocno osadzić je w warunkach, które stwarza współczesny postpandemiczny rynek pracy. Dlatego tak istotne jest, aby nowoczesna szkoła podjęła wyzwanie kształtowania zintegrowanych działań doradczych. Jak to zrobić, wykorzystując potencjał całej kadry pedagogicznej?

Nowoczesna szkoła to przestrzeń, w której uczniowie mają możliwość nabywania, rozwijania i doskonalenia kompetencji kluczowych na wszystkich etapach edukacji. Oznacza to między innymi, że w czasie edukacji i wychowania kształtują w szkole nie tylko umiejętności ogólnoprzedmiotowe, lecz także umiejętności osobiste, społeczne i zawodowe. W obecnej sytuacji kompetencje te również pozwalają im na samodzielne radzenie sobie z nieoczywistą rzeczywistością kształtowaną od miesięcy przez pandemię. 
Budowanie współczesnej ścieżki kariery edukacyjnej i zawodowej w cieniu COVID-19 wymaga dużej elastyczności zarówno ze strony uczniów, czyli potencjalnych pracowników, i ich rodziców, jak i przyszłych pracodawców oraz organizacji związanych z rynkiem pracy. Szkoła musi zatem optymalnie dopasowywać swoje działania oraz narzędzia, którymi dysponuje, do bieżących realiów społeczno-gospodarczych.
Obecnie to nie uczniowie i ich rodzice muszą dopasować się do szkolnych programów, lecz programy i ich autorzy powinni dostosować się do młodych ludzi i ich potrzeb rozwojowych w obszarze zawodowym. Poradnictwo zawodowe powinno cechować holistyczne podejście i obejmować różne sfery oddziaływania przy równoczesnym zaangażowaniu całej kadry pedagogicznej szkoły, nie tylko doradcy zawodowego. 
Przyjęło się, że cała odpowiedzialność za doradztwo zawodowe w szkole spoczywa na barkach jednego specjalisty. Tymczasem o sukcesie doradztwa decyduje współpraca całego zespołu kadry pedagogicznej, podejmującego przemyślane, celowe, długofalowe działania. Powinny one wynikać bezpośrednio z przeprowadzonej diagnozy potrzeb uczniów, ich najbliższego środowiska, a następnie trendów na rynku pracy. 
Korelacja tak wielu różnorodnych elementów wymaga zaangażowania oraz znacznego nakładu pracy, dlatego może demotywować. Jednak szyte na miarę potrzeb konkretnej szkoły, a nie powielane z krążących w sieci gotowców autorskie programy doradztwa zawodowego przyczyniają się do podniesienia jakości pracy szkoły oraz bezpośrednio przekładają się na osiągane przez uczniów sukcesy edukacyjne i zawodowe. 

POLECAMY

Wyzwania nowoczesnego rynku pracy 

Wybuch pandemii COVID-19 wszystko zmienił – przyspieszył pewne procesy, wymusił określone zmiany oraz zamknął drogę powrotu do rzeczywistości sprzed epidemii. Trudno znaleźć przestrzeń, w której wirus nie dokonałby spustoszenia albo rewolucji. To stanowczo za wcześnie na ostateczne analizy skutków pandemii, jednak pewne tendencje są widoczne gołym okiem. Można pokusić się o rachunek zysków i strat w pewnych obszarach. 
Spowodowane przez pandemię przemiany na rynku pracy dla jednych okazały się dobre, a dla innych złe. Pewne branże straciły, inne zyskały. Przeniesienie wielu z nich do sieci i rezygnacja z trybu stacjonarnego na rzecz mobilności to jedno z kluczowych wyzwań nowoczesnego rynku pracy. Drugim są – wprowadzone na szeroką skalę – zdalna praca oraz edukacja. 
Śmiało można powiedzieć, że znaczący skok rozwojowy dotknął edukację w jej formalnym oraz pozaformalnym obszarze. Szybka digitalizacja, model kształcenia na odległość, e-materiały, interaktywne platformy edukacyjne, mobilne narzędzia i aplikacje – to tylko wybrane elementy, które jeszcze przed pandemią były w edukacji wykorzystywane bardzo rzadko. To, co na początku pandemii wydawało się ograniczeniem nie do pokonania, zaledwie po kilku miesiącach okazało się niewyczerpanym źródłem możliwości. 
Kolejny przykład to e-commerce, w którym zapotrzebowanie na pracowników gwałtownie wzrosło, aby spaść z kolei w branży spożywczej i gastronomii. Mniej odporni na pandemię byli specjaliści w wolnych zawodach, bardziej odporne okazały się publiczne służby zatrudnienia. Te i inne tendencje kształtują obecnie rynek pracy, w którym pracownicy będą poszukiwali stabilniejszego zatrudnienia w niepewnych czasach. 
Upowszechniło się nawet określenie „zawody wirusoodporne”. Okazuje się, że im bardziej ścisły kierunek, tym większa odporność na COVID-19. Mowa tutaj głównie o zawodach informatycznych, technicznych, inżynierskich, telekomunikacyjnych, elektronicznych i matematycznych. Kolejne kryzysy związane z lockdownem wygenerowały zapotrzebowanie na cyfryzację innych zawodów. Dzięki wprowadzonym innowacjom na atrakcyjności zyskały branże, które dotychczas niekoniecznie cieszyły się dużą popularnością. 
Rzeczywistość pandemiczna zmienia zapotrzebowanie na określone grupy zawodów – pogrąża jedne branże, tworzy inne, a kolejne modyfikuje; przenosi towary i usługi do sieci, ale także wpływa na kształtowanie postaw pracowników do pracy. Szczególne znaczenie ma to w przypadku młodych ludzi, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę na rynku pracy albo w niedługim czasie podejmą zatrudnienie.

Doradztwo zawodowe jako wartość w szkole

Na samym początku, przed podjęciem jakichkolwiek rozważań związanych z doradztwem zawodowym w edukacji, musimy uczciwie odpowiedzieć sobie na kluczowe pytanie: „Jaką wartość mają zajęcia doradztwa zawodowego w szkole?”. Czy są marginalizowane, czy traktowane obojętnie? A może poświęca się im nazbyt dużo uwagi? Tak dużo, że dzięki skrupulatnemu dopełnianiu formalności całkowicie zatraca się ich sens? 
Oczekiwania są duże, a realia współczesnej szkoły nie zawsze pozwalają na ich spełnienie. Brakuje specjalistów, sal lekcyjnych, gabinetów, szkoła nie dysponuje godzinami oraz pomocami dydaktycznymi, jest coraz mniej pomysłów, motywacji i zainteresowania. Organizacyjnie też jest trudno: zapchane plany lekcji, hybrydowe/zdalne zajęcia, nauczyciele łączący etaty lub powracający do zdrowia na zwolnieniu lekarskim albo kwarantannie…
Na tym etapie rozważań widać już, że przeważnie więcej jest przeciwności i problemów niż korzyści wynikających z prowadzenia zajęć doradczych w szkole. W jaki sposób zatem organizować zajęcia doradztwa zawodowego w szkole w odpowiedzi na wyzwania stawiane przez nowoczesny rynek pracy? 
Pomocne w poszukiwaniu skutecznych rozwiązań w tym zakresie może okazać się odwołanie do podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej. Wczytawszy się w nie uważnie, możemy zaprojektować co najmniej cztery bloki aktywności. 
Pierwsze działanie wiąże się ze wspomaganiem przez szkołę wychowawczej roli rodziny. Realizacja zadań programu wychowawczo-profilaktycznego pozwala na zaangażowanie w procesy doradcze rodziców m.in. poprzez pedagogizację, prowadzenie warsztatów, konsultacji i tym podobne inicjatywy. Druga aktywność dotyczy wprowadzania uczniów w dziedzictwo cywilizacyjne Europy. Edukacja klasyczna, kulturalna i patriotyczna metodą wycieczek edukacyjnych pozwala na bezpośrednie doświadczanie wartości pracy w różnych kontekstach. Kolejne działanie ma na celu roztropne korzystanie z narzędzi, metod i zasobów cyfrowych w procesie kształcenia. Chodzi tutaj o kształtowanie cyfrowych kompetencji uczniów. Ostatnim punktem jest rozwijanie umiejętności zawodowych w edukacji formalnej. Jeśli szkoła wdraża Zintegrowaną Strategię Umiejętności, to nie może czynić tego w oderwaniu od realizacji planu doradztwa zawodowego. 
Jeśli doradztwo zawodowe jest cenne dla społeczności szkolnej, to działania doradcze są organizowane w sposób odpowiadający potrzebom nowoczesnego rynku pracy. Zajęcia traktowane po macoszemu, realizowane na zastępstwach albo zamiast godzin wychowawczych mijają się z celem. 
Ludzie to najcenniejszy potencjał każdej organizacji. Uczniowie są ważni dla szkoły tak jak pracownicy dla firmy. Inwestowanie w nich to najlepsze z możliwych działań. 

Po pierwsze: szkoła wspomaga wychowawczą rolę rodziny

Aktywne i systematyczne włączanie rodziców uczniów do korzystania wraz z dziećmi z doradztwa zawodowego w szkole wspomaga nie tylko kształtowanie edukacyjnych i zawodowych aspiracji uczniów, lecz także wychowawczą rolę rodziny. Budowanie, nawiązywanie i podtrzymywanie relacji w dobie gwałtownych przemian po pandemii to solidna baza do realizacji programu doradztwa. Bagatelizowanie roli rodziców w tym procesie jest podstawowym błędem nagminnie popełnianym w szkołach. Można go wyeliminować, gdy zrozumie się odgrywaną przez nich rolę. 
To właśnie rodzic jest pierwszym i najważniejszym doradcą zawodowym swojego dziecka. Szkolny doradca zawodowy ma zatem wspomagać rodziny w kształtowaniu ścieżek rozwoju edukacyjnego i zawodowego dzieci, wykorzystując w tym celu swoją fachową wiedzę i umiejętności oraz odpowiednie narzędzia diagnostyczne. 
Kształtowanie postaw uczniów to proces długofalowy wymagający zaangażowania z kilku stron. Szkoła, współpracując z rodziną i lokalną społecznością, może tworzyć pozytywny obraz edukacji, pracy, zatrudnienia, doskonalenia się, zdobywania uprawnień, samorealizacji i przekwalifikowywania się. Pozytywne nastawienie uczniów do własnego potencjału, dostrzeganie wartości edukacji, rozumienie celowości planowania własnego rozwoju oraz sensu idei uczenia się przez całe życie (lifelong learning) – to tylko nieliczne aspekty wychowawcze warunkujące skuteczność procesów doradczych w szkole. 
Przykłady działań:

  • budowanie rodzinnego kapitału społecznego poprzez wspieranie rodziców w budowaniu więzi, m.in. pedagogizacja, warsztaty, konsultacje itp.,
  • promowanie tradycyjnych i rekomendowanie nowych ról zawodowych zgodnie z potencjałem uczniów, rodzinną tradycją, trendami nowoczesnego rynku pracy,
  • wspieranie rodzin w kształtowaniu ścieżek edukacyjnych i zawodowych dzieci w odniesieniu do ścieżek ich rodziców, bliskich, znanych osób itp.,
  • realizacja programu wychowawczo-profilaktycznego nakierowanego na wsparcie umiejętności osobistych, społecznych i zawodowych dzieci oraz młodzieży,
  • wykorzystanie potencjału lokalnych organizacji i instytucji w celu aktywizacji edukacyjno-zawodowej uczniów, ich rodziców, osób z najbliższego otoczenia.

Po drugie: szkoła działa na rzecz wprowadzenia w dziedzictwo cywilizacyjne Europy 

Projektowanie działań mających na celu wprowadzanie uczniów w dziedzictwo cywilizacyjne Europy oraz poznawanie polskiej kultury, w tym osiągnięć duchowych i materialnych, stanowią obszar, który również sprawdzi się jako miejsce realizacji problematyki z zakresu doradztwa zawodowego. Szersze organizowanie i promowanie edukacji klasycznej, kulturalnej i patriotycznej metodą wycieczek edukacyjnych pozwala na bezpośrednie doświadczanie wartości pracy w różnych jej kontekstach.
Pozytywne rezultaty wdrażania dobrze przemyślanych wycieczek edukacyjnych wpływają na kształtowanie postaw wobec rozwoju edukacyjnego i zawodowego uczniów. Wynika to bezpośrednio z własnych obserwacji i doświadczeń uczniów zdobywanych podczas szkolnych podróży, ich wymiaru edukacyjnego i wychowawczego oraz uzyskania szerszej perspektywy społecznej, kulturowej, gospodarczej czy patriotycznej (poznawanie swojej „małej ojczyzny”). Znaczenie mają tutaj także: pogłębione relacje w zespole szkolnym, zdobyte nowe kontakty międzyludzkie, poznane miejsca, nabyte wiedza i umiejętności.
Kluczowe w tym kontekście jest budowanie więzi społecznych. Dotyczy to zarówno zespołu uczniowskiego, jak i nowo poznawanych osób. Wycieczki edukacyjne mają właśnie wspierać otwartość, relacyjność, gotowość na zmianę punktu widzenia i perspektywy oraz uczenie się przez doświadczenie, w tym przez wymianę dobrych praktyk. Nie trzeba przypominać, jak ważna w przypadku rozwoju zawodowego, poszukiwania pracy i budowania kariery jest sieć...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy