Jak rozwijać kreatywność uczniów?

Edukacja i wychowanie

Mityczne pojęcie, odmieniane w edukacji przez wszystkie przypadki, a jednocześnie często błędnie rozumiane i nadmiernie powiązane z twórczością artystyczną lub technologiami. Kreatywność. Jak ją oswoić, aby dać szansę rozkwitnąć uczniom i uczennicom? Najnowsze badania pokazują, że to właśnie nastawienie nauczyciela ma decydujące znaczenie dla wspierania rozwoju tej cechy u młodych.

Współcześnie kreatywność postrzegana jest jako jedna z podstawowych kompetencji przyszłości, którą należy rozwijać u wszystkich dzieci i młodych ludzi. Posiadanie tego zasobu przyczynia się do ich rozwoju osobistego, szczególnie w zakresie umiejętności rozwiązywania problemów oraz podejmowania decyzji. Samo jednak oczekiwanie od uczniów i uczennic kreatywności, uznawanie jej za element uczenia się, który pojawi się naturalnie, wręcz automatycznie, dzięki „włączeniu” odpowiednich metod nauczania, często prowadzi do frustracji nauczycieli i szybkiego porzucenia metod, które tę kreatywność podobno miały rozwijać.

POLECAMY

Rozwój kompetencji przyszłości to nie tylko wykorzystanie kreatywnych metod, ale przede wszystkim mozolne budowanie w uczniach i uczennicach poczucia, że kompetencje te mają w sobie i mogą je aktywować w bezpiecznym, lecz i stawiającym wyzwania środowisku.

Kreatywne uczenie czy nauczanie kreatywności?

Kreatywne nauczanie stanowi wypadkową wielu czynników, takich jak osobowość i temperament nauczyciela, osobisty styl kreatywności (o którym więcej poniżej) i jego przejawy w codziennej praktyce nauczycielskiej. To oznacza, że różne osoby mogą różnie definiować kreatywne nauczanie przez specyfikę swojej pracy każdego dnia. Nie oznacza to jednak, że jakiś model jest strategicznie lepszy lub gorszy od innych. Jest po prostu inny.

Nauczanie kreatywności postrzega się jako zaangażowanie nauczycieli w identyfikowanie i rozwijanie kreatywnych mocnych stron dzieci i wspieranie ich specyficznych stylów kreatywności. Uczenie kreatywności staje się możliwe tylko wtedy, gdy nauczyciele chcą i nie boją się pracować twórczo zgodnie ze swoim podejściem, ale mają na względzie różnorodność stylów kreatywności prezentowanych przez swoich uczniów i uczennice. 

W ten sposób koło się zamyka: nauczanie kreatywności może tylko iść w parze z kreatywnym nauczaniem, respektującym potrzeby i wyjątkowość nauczanych. Jak pokazują badania, kreatywne nauczanie przejawia się w codziennych czynnościach nauczyciela i ułatwia osobisty rozwój uczniów i uczennic w sferze duchowej, moralnej, społecznej i kulturowej. 

Mity o kreatywności, które niszczą kreatywną atmosferę

Pierwszym mitem, który wymieniają naukowcy badający kreatywność, jest przekonanie, że tylko niektórzy ludzie są kreatywni. Rzeczywiście, jest to także jedno z największych niebezpieczeństw zagrażających rozwijaniu kompetencji przyszłości w naszych uczniach i uczennicach.

Kiedy pytamy dzieciaki w polskich szkołach, kto w ich klasie jest kreatywny, najczęściej wskazują „prawdziwie kreatywnych”, czyli artystów, muzyków czy pisarzy. Właściwie się nie zdarza, aby do tej grupy zaliczone były osoby świetne z matmy, aktywne społecznie, lubiące przedmioty ścisłe. Nawet klasowi liderzy często nie przypisują sobie kreatywności jako cechy, którą posiadają.

Zakładając jednak, że kreatywność to powołanie do życia czegoś, czego wcześniej nie było, oraz elastyczne myślenie o problemach, które przed sobą stawiamy, to domena pomysłu czy produktu, który powstaje, nie ma znaczenia. Mogę stworzyć coś w sztuce lub inżynierii, zasadzić ogród, którego nie było, zorganizować grupę wolontariuszy lub zaprojektować na nowo system porządkowania książek na półce w domowej bibliotece.

Aby wyzwolić kreatywność u naszych uczniów i uczennic, musimy dać im poczucie, że oni także mogą być twórczy.

Drugi mit stanowi uzupełnienie pierwszego. Zakłada, że tylko niektóre rodzaje pomysłów są twórcze. Dla wielu dzieciaków, z którymi pracujemy, najbardziej blokujące jest przekonanie, że aby zrobić coś kreatywnego, ich pomysł musi być naprawdę rewolucyjny, radykalny lub w inny sposób niestandardowy, żeby mógł być uznany za kreatywny.

Taka kreatywność wymaga „złamania zasad” i ciągłego „wychodzenia poza pudełko”. Tworzenia wciąż nowych, oryginalnych rozwiązań. Czy to jest kreatywne? Oczywiście, że tak! Ale co z innym rodzajem kreatywności, która pojawia się, gdy zagłębiamy się w problem i odkrywamy sposoby wyjaśnienia czegoś, a ten proces prowadzi do nowych spostrzeżeń? Jeśli naprawdę pomyślimy o tym, jak zachodzą zmiany, dość szybko zdajemy sobie sprawę, że potrzebne są wszelkiego rodzaju pomysły – te bardziej ewolucyjne i te bardziej rewolucyjne. Co ciekawe, oryginalne pomysły bazują na sprawdzonych rozwiązaniach – i vice versa.

Na marginesie, jednym z najpowszechniejszych przekonań, które negatywnie wpływają na pobudzanie kreatywności wśród młodzieży, jest wyświechtane już hasło, że młodzi są bardziej kreatywni, ponieważ mają świeższe pomysły. To zgubne przeświadczenie powoduje, że dorośli zakładają, że młodzi powinni być „z automatu” kreatywni, młodzi zaś uważają, że tak po prostu jest, więc tej kompetencji wcale w sobie nie kształcą. W ten sposób wpadamy w dziurę rozwojową. Wszyscy są zadowoleni ze status quo, tym samym zmiana i rozwój nie zachodzą, poziom nieświadomości niekompetencji w tej dziedzinie okazuje się – przy zderzeniu z rzeczywistością – bardzo wysoki.

Proponuję wam ćwiczenie: weźcie jakikolwiek przedmiot codziennego użytku (np. długopis) i wypiszcie najwięcej możliwych jego zastosowań. Mogą być również takie (i właściwie do tego dążymy w tym ćwiczeniu), które nie są związane z typowym zastosowaniem tego przedmiotu. Ile zastosowań udało się wam wymyślić? A teraz zróbcie to ćwiczenie ze swoimi uczniami i uczennicami. Jakie były ich odpowiedzi? Jak bardzo elastycznie byli oni w stanie pomyśleć i zaproponować rozwiązania dla tego wyzwania?

Nigdy nie zapominajmy jako nauczyciele, że kreatywność żywi się naszym doświadczeniem i otwartością na patrzenie z różnych perspektyw na problem. Im więcej doświadczeń, tym większy zasób i potencjał dla naszej kreatywności.

Style kreatywności

Jak wskazują ek...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy