Dołącz do czytelników
Brak wyników

komunikacja w szkole

5 grudnia 2019

NR 113 (Grudzień 2019)

Komunikacja bez tajemnic!

140

Komunikacja jest tematem, który zawsze pozostanie aktualny i niezwykle ważny, szczególnie w szkole. Zastanów się, jak wiele już wiesz na ten temat? Może uczestniczyłeś w specjalistycznych kursach czy webinariach online z tego zakresu? A może pomimo swojej praktyki i bogatego doświadczenia w nauczaniu masz wrażenie, że w tej dziedzinie powinieneś się jeszcze wiele dowiedzieć?

KOMUNIKACJA – czyli pojęcie, które wszyscy znają!

Niemal wszyscy, i to w bardzo krótkim czasie, niekiedy wręcz intuicyjnie, będą w stanie zdefiniować pojęcie komunikacji. Jest ono tak rozpowszechnione i często używane w języku potocznym, że niemożliwe jest przedstawienie tylko jednej definicji tego zjawiska. Badacze różnych dziedzin starali się wyjść naprzeciw temu problemowi i dookreślić pojęcie komunikacji. Podjęte próby nie zakończyły się jednak sukcesem ze względu na fakt, że różne dziedziny nauki, różne podejścia oraz teorie skupiają się na odrębnych założeniach tego zagadnienia. W konsekwencji, wstępne rozważania determinują i określają, w jaki sposób postrzegana jest później komunikacja. Jeden z polskich badaczy, Emanuel Kulczycki1, przytacza nawet historię badań nad komunikacją dwóch zagranicznych badaczy Francisa A. Cartiera i Kennetha A. Harwooda. Dostrzegli oni pewną analogię pomiędzy podejmowanymi rozważaniami nad komunikacją a definiowaniem jej samej. Jeśli badacze podejmują określone wstępne założenia, wyznaczają główny problem badawczy, to także cały proces komunikacji jest postrzegany właśnie z tej perspektywy. Opierając się na powyższych wnioskach, możemy wyróżnić kilka odrębnych możliwości interpretowania pojęcia komunikacji, czyli:

  • ujęcie deskryptywne – z tej perspektywy interpretowanie pojęcia komunikacji będzie ukierunkowane przede wszystkim na sam proces komunikowania, wyeksponowane zostaną jego podstawowe składniki, czyli np. nadawca czy odbiorca, a także cała uwaga będzie skupiona przede wszystkim na poszukiwaniu innych istotnych elementów składowych,
  • ujęcie normatywne – z tej perspektywy komunikacja będzie stanowić pewien wzór, normę, której powinno się przestrzegać, aby była ona efektywna,
  • ujęcie intuicyjne – skłania do rozpatrywania procesu komunikacji z perspektywy intuicji, przypuszczeń czy też przewidywań,
  • ujęcie funkcjonalne – postrzega komunikację poprzez cel: do kogo lub też do czego używana jest komunikacja. W ten sposób interpretacja pojęcia ukierunkowana jest na funkcję, jaką ma pełnić i tym samym dotyczy rzeczy czy też narzędzi komunikacji.

Refleksja nad postrzeganiem, a także interpretowaniem procesu komunikacji jest niezwykle ciekawa i faktycznie można odnieść wrażenie, że chociaż, jak się zdawało, wszyscy wiemy, czym jest komunikacja, to kryje ona w sobie znacznie więcej „tajemnic” do odkrycia. 

Czy wiesz, że można słyszeć i nie słuchać?

Tak, dokładnie. Dobrze przeczytałeś, to swoisty paradoks naszej ludzkiej natury. Słyszenie jest procesem biernym i wynika z faktu posiadania przez człowieka sprawnego narządu słuchu. Proces słyszenia może odbywać się bez świadomego przetwarzania dźwięków. Aktywne słuchanie, czy też inaczej uwaga słuchowa, jest procesem czynnym i wymaga pełni naszego skupienia i uważności. Słyszeć i słuchać to nie to samo. Warto być jak najlepszym aktywnym słuchaczem.

Kultura, ty i komunikacja

Kultura zarówno w wąskim, jak i szerokim znaczeniu wpływa na proces komunikacji i odwrotnie. Natomiast szkoła jako element świata społecznego podlega licznym przeobrażeniom, które mogą mieć wpływ na jakość komunikacji i to zarówno pomiędzy nauczycielami a uczniami, jak i nauczycielami a rodzicami. Bardzo obrazowo przedstawiła to Alicja Kargulowa, która przyrównała współczesną szkołę do zwierciadła, w którym, jak w dużym lustrze, odbijają się różne (zarówno pozytywne, jak i negatywne) zjawiska współczesnego życia społecznego. Z tego też powodu zanim przejdziemy dalej i poznamy skuteczne metody budowania efektywnej komunikacji, musimy zdać sobie sprawę z wyżej przedstawionych faktów. Po pierwsze komunikacja nie dla każdego będzie oznaczać to samo, a po drugie środowisko społeczne, w jakim odbywa się komunikacja (zarówno przestrzeń społeczna, np. budynek szkoły, jak i lokalizacja czy panujące normy społeczne itd.), będzie miało duży wpływ na końcowy efekt naszej komunikacji. Warto o tym pamiętać i odpowiednio się przygotować.
„Poznaj” siebie i… miejsce, gdzie uczysz!
Jak mawiał Hans Zeider: „Początkiem każdej nauki jest osobiste doświadczenie” i trudno odmówić racji tym słowom. Zastanów się, jak oceniasz swoją dotychczasową komunikację z rodzicami oraz uczniami. Czy były w Twoim doświadczeniu takie sytuacje, które można uznać za trudne? Czy są określone tematy, które pragnąłbyś pogłębić, np. asertywność w komunikacji albo swobodne rozpoczynanie konwersacji na wymagające tematy, bez tremy i zbędnego stresu? Chwila refleksji nad tego typu pytaniami ukierunkowuje naszą uwagę i sprawia, że możemy docenić swoje wysiłki i dookreślić to, co chcielibyśmy poprawić lub czego się jeszcze nauczyć.
Duże znaczenie w komunikacji ma także przestrzeń. Jest to element, który pośrednio wpływa na cały proces, warto więc wziąć pod uwagę, w jaki sposób można zaaranżować wolne przestrzenie, np. do swobodnej rozmowy z rodzicami/ opiekunami, aby czuli się oni komfortowo. Może rodzice podczas klasowych wywiadówek czują się niekomfortowo, siedząc na zbyt małych krzesełkach przy niskich ławkach szkolnych, co wpływa negatywnie na ich samopoczucie i w efekcie na komunikację z nauczycielem. Dlatego organizując spotkanie z rodzicami warto wziąć pod uwagę również czynniki zewnętrzne i przestrzeń, w której odbędzie się rozmowa.

Uwaga na „pułapki komunikacyjne”

Komunikacja jest umiejętnością, którą rozwijamy przez całe życie. Pewne formy i narzędzia mogą usprawnić, ale także ograniczyć efektywność podejmowanych przez nas rozmów. Co więcej, zanim zacznie się wprowadzać nowe metody komunikacji, należy zdecydowanie ograniczyć te, które są nieskuteczne lub wręcz stanowią barierę dla dobrej, sprawnej komunikacji. Warto podkreślić, że „porozumiewanie się, choć jest aktywnością codzienną i powszechną, pozostaje jednocześnie procesem, którego efektywność zależy od wielu czynników zaburzających go (tzw. pułapki komunikacyjne), a więc też od przestrzegania zasad i reguł, służących sprawnemu jej przebiegowi”2. Niektóre bariery skutecznej komunikacji na pierwszy rzut oka zdają się być nieszkodliwe lub co najmniej neutralne. Tymczasem to niekiedy one decydują o tym, jak przebiega i do jakich efektów prowadzi proces komunikacji. W tabeli zawarto „pułapek komunikacyjnych”, których przede wszystkim należy unikać. 

Tabela 1. Ocena obecnych umiejętności komunikacyjnych
Zastanów się uważnie i wypisz 3 wydarzenia/sytuacje, które...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy