Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , WARSZTAT PRACY

2 czerwca 2022

NR 133 (Czerwiec 2022)

Procedury postępowania w przypadku ucznia z depresją lub przejawiającego zachowania autoagresywne

0 208

W związku z rosnącą liczbą zachorowań na depresję wśród uczniów warto opracować w szkole procedurę postępowania wobec ucznia, który swoim zachowaniem budzi niepokój. Z uwagi na właściwe kompetencje oraz wiedzę znaczna część działań może spoczywać na szkolnym pedagogu lub psychologu.

Szkoła jest miejscem, w którym nauczyciele biorą na siebie ogrom odpowiedzialności związanej z zapewnieniem bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego swoich uczniów. Często są na pierwszej linii wśród osób, które zauważają problemy. W codziennej pracy spotykają się z wieloma sytuacjami wymagającymi reakcji, a nawet interwencji. Aby ujednolicić podejmowanie działań kadry, usprawnić funkcjonowanie szkoły oraz niwelować ryzyko, warto zapoznać się z procedurami obowiązującymi w szkole. Procedury nie powinny być „martwym” dokumentem, który jest tworzony tylko ze względu na obowiązujące wymogi. Warto pamiętać, że jest to dokument, który ma wspierać nauczyciela oraz wyznaczać sposób podejmowania kroków należnych w określonej sytuacji. Ponadto procedury i ich sformalizowany charakter systematyzują wiedzę dotyczącą sytuacji, w których należy podjąć stosowane działania. Procedury pokazują zakres odpowiedzialności oraz przepływ komunikacji w placówce. 

Kto odpowiada za przygotowanie procedury?

Dyrektor powołuje zespół lub wyznacza nauczyciela do stworzenia procedur, które powinny mieć swoje umocowanie w prawie. Istotnym aktem prawnym jest tu rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii. Procedury zatwierdza rada pedagogiczna. Dokument ten powinien być jasny, klarowny i możliwy do natychmiastowego wykonania. 
W związku z rosnącą liczbą zachorowań na depresję wśród uczniów warto opracować w szkole procedurę postępowania wobec ucznia, który swoim zachowaniem budzi niepokój.
Z uwagi na właściwe kompetencje oraz wiedzę znaczna część działań może spoczywać na szkolnym pedagogu lub psychologu. Procedura postępowania w przypadku podejrzenia u ucznia depresji może wchodzić w skład szerszej procedury dotyczącej podejrzenia wystąpienia zaburzeń emocjonalnych (jak zachowania obsesyjno-kompulsywne, lęki, zaburzenia nastroju – depresja). 

POLECAMY

Kluczowe znaczenie obserwacji

Wszystko zaczyna się od rozpoznania konkretnych zachowań i nazwania ich. Niepokój może budzić zmiana zachowania u ucznia manifestująca się zobojętnieniem, wycofaniem, zwiększoną absencją, pogorszeniem ocen (depresja w znaczący sposób wpływa na pogorszenie się pamięci), brakiem sił witalnych i chęci do życia, zaburzeniem odczuwania przyjemności, niskim poczuciem własnej wartości. Uczeń może sygnalizować swoje trudności nie tylko zachowaniem, ale także tym, co mówi, a nawet tym, jakimi treściami wypełnia notes czy okładkę zeszytu: nic mi się nie chce, jestem zmęczona(-y),
wszystko jest bez sensu, chcę zniknąć, jestem niepotrzebna(-y), jestem beznadziejna(-y) – to tylko nieliczne przykłady komunikatów, które może wypowiadać. 
W sferze komunikacyjnej mogą pojawić się także treści o charakterze suicydalnym. Dlatego warto wsłuchać się w to, co uczeń mówi. Czasami depresja przybiera zawoalowaną formę – uczeń nie zwraca na siebie większej uwagi, nie stwarza problemów, natomiast mogą pojawiać się silne sygnały w sferze somatycznej, jak: zmęczenie, bóle brzucha czy głowy, a nawet problemy z koncentracją czy pamięcią. Dziecko z depresją często lepiej funkcjonuje wieczorem. 

Uczeń z depresją – procedury postępowania

Gdy nauczyciel zauważy niepokojące sygnały, powinien poinformować o tym wychowawcę i pedagoga szkolnego/psychologa szkolnego. Powinien też zachęcić lub umówić ucznia do odbycia rozmowy z pedagogiem lub psychologiem. Na tym etapie warto zadbać o relację z uczniem i informować go o podjętych działaniach, aby uczeń wiedział, że podejmowane kroki nie są skierowane przeciwko niemu. Kapitalną sytuacją jest, gdy uczeń zgłosi się sam do pedagoga lub psychologa szkolnego. Jest to bardzo ważny moment, w którym można zebrać najważniejsze informacje dotyczące stanu ucznia, a tym samym nawiązać pierwsze zręby relacji (jeżeli takowych nie ma) oraz poznać stosunek ucznia do ewentualnej pomocy. Często zdarza się, że uczniowie w depresji nie decydują się na pomoc, bagatelizują swój stan, nie czują się na siłach, aby podjąć jakiekolwiek działania, argumentując, że podjęcie jakichkolwiek kroków i tak nie przyniesie oczekiwanych efektów. W tym momencie rolą pedagoga jest pokazanie uczniowi, że jest ważny i że istnieją różne realne możliwości poradzenia sobie z tą sytuacją. W kolejnym kroku pedagog szkolny zaprasza na rozmowę rodziców ucznia niepełnoletniego. Przedstawia sytuację oraz zachęca do odbycia konsultacji w poradni psychologiczno-pedagogicznej celem oceny stanu psychicznego ucznia lub odbycia konsultacji bezpośrednio u psychiatry. Psychiatra ustali plan leczenia oraz formę ewentualnego wsparcia farmakologicznego. Warto mieć przygotowaną listę placówek, do których mogą zgłosić się rodzice, aby uzyskać pomoc. Jest to moment, w którym można pozyskać rodzica do dalszej współpracy. Operowanie konkretami zarówno w opisie niepokojących zachowań (bez oceny i stygmatyzacji) ucznia, jak również w kwestii pomocy wprowadza u rodzica element spokoju i pewności, że rozmawia z profesjonalistą. 
Od tego momentu ważne jest ustalenie współpracy między szkołą a rodzicami oraz wzajemne informowanie się o bieżącej sytuacji. Zdarza się, że rodzice wykazują opór, aby udać się z dzieckiem po konkretną pomoc, zwłaszcza jeżeli chodzi o konsultację u psychiatry. Rozmawianie z rodzicami językiem korzyści, bez oceniania, w duchu wsparcia i zrozumienia przynosi dobre rezultaty. Jeżeli rodzic widzi, co może uzyskać dla swojego dziecka, prawdopodobnie chętniej skorzysta z pomocy. Dlatego też ważne jest poinformowanie rodzica o tym, jak ów stan emocjonalny wpływa na funkcjonowanie ucznia, na jego samopoczucie, a w rezultacie – jak przekłada się np. finalnie na oceny. Warto, aby szkoła miała wiedzę, jeżeli uczeń zażywa leki, gdyż mogą one wywoływać szereg efektów ubocznych i znacząco wpływać na funkcjonowanie ucznia oraz sferę poznawczą. 
Pedagog zakłada uczniowi teczkę ucznia objętego pomocą psychologiczno-pedagogiczną, sporządza notatkę z rozmowy z rodzicami oraz spisuje wspólne ustalenia, informuje nauczycieli pracujących z uczniem o jego sytuacji oraz ustala z rodzicami formy wsparcia dla ucznia. Jedną z takich form może być dostosowanie wymagań edukacyjnych. Stan psychofizyczny ucznia w depresji nie jest stałą, może się zmieniać w zależności od dnia i może znacząco wpływać na osiągnięcia ucznia. Dobrą praktyką jest spotkanie nauczycieli przedmiotowych ucznia po to, aby wypracować wspólny system wymagań edukacyjnych w sytuacji, gdy uczeń ma słabszy dzień. Jest to bardzo ważna sfera, gdy mamy do czynienia z zaburzeniami emocjonalnymi. Osiągnięcia edukacyjne wpływają na samopoczucie, a samopoczucie wpływa na funkcjonowanie ucznia, w tym także w sferze poznawczej. Zatem nakładanie na ucznia w depresji możliwych do spełnienia wymagań staje się kluczowe. Jest to o tyle trudne, że w potocznym postrzeganiu zaburzeń nastroju jeden z elementów dotyczy lenistwa, którym obarczany jest uczeń. 

Przykład procedury
Upraszczając powyższą procedurę, mogłaby ona wyglądać tak:

  • W przypadku podejrzeń zaburzeń emocjonalnych ucznia nauczyciel zawiadamia wychowawcę oraz pedagoga/psychologa szkolnego. 
  • Nauczyciel, pedagog/psycholog szkolny lub osoba najbliższa uczniowi podejmuje rozmowę z uczniem celem wsparcia i zaproponowania pomocy.
  • Pedagog kontaktuje się z rodzicami ucznia, ustala oraz monitoruje dalsze formy pomocy (rozpoczęcie procesu diagnostycznego, konsultacje specjalistyczne itp.) oraz ramy współpracy uczeń – rodzic – dziecko.
  • Pedagog informuje nauczycieli pracujących z uczniem o potrze...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy