Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca z uczniem ze SPE , Otwarty dostęp

28 września 2020

NR 119 (Październik 2020)

Rozpoznawanie i rozwijanie talentów uczniów z dysleksją

40

Z pozoru wydawać by się mogło, że uczeń, u którego występują specyficzne trudności w nauce, nie może posiadać szczególnych uzdolnień czy talentów. Nic bardziej mylnego. Mimo że uczniowie z tej grupy przejawiają trudności w zakresie opanowania pewnych kompetencji, nie jest to przeszkodą w rozwijaniu potencjału i odnoszeniu sukcesów w dorosłym życiu.

Osobą, która powinna dostrzec i wskazać zasoby ucznia, jest nauczyciel. Każdy młody człowiek niezależnie od deficytów powinien mieć szansę na rozwój. Badacze problemu B.l. Eide i F.F. Eide opracowali specjalny model MIND, który zawiera cztery talenty osób z dysleksją rozwojową. 
 

POLECAMY


Myślenie materiałowe

Kompetencja ta charakteryzuje się umiejętnością myślenia o tym, co materialne, czyli o fizycznym aspekcie świata i wszystkiego, co nas otacza. To trójwymiarowe postrzeganie kształtów, rozmiarów, ruchu, położenia, a także orientacja obiektów fizycznych w przestrzeni oraz ich wzajemne interakcje. Myślenie materiałowe kwalifikowane jest jako jedna z najpowszechniejszych i najważniejszych grup talentów przypisanych do osób, które cechują się dyslektycznym stylem przetwarzania. Ten typ myślenia charakteryzuje się tym, iż jego celem jest stworzenie ciągu spójnych, połączonych ze sobą trójwymiarowych perspektyw, który służyć ma jako baza do myślenia o świecie rzeczywistym. Osoby myślące materiałowo unikają analizy detali czy cech dwuwymiarowych na rzecz globalnych i całościowych właściwości przestrzennych. Wyobrażenia przestrzenne, które powstają w umyśle osoby biegłej w myśleniu materiałowym, są zróżnicowane pod względem kształtów czy precyzji obrazu; oznacza to, iż mogą nie tylko być wyraźne, lecz także przybierać jedynie formę faktury, siły czy ruchu. Wynika z tego fakt, że forma myślenia materiałowego ma o wiele mniejsze znaczenie niż jego możliwe zastosowanie. 
Ponadto taki typ myślenia może prowadzić do powstania trudności językowych czy odwracania symboli, dlatego też dyslektycy (zwłaszcza ci, którzy obdarzeni są wybitną wyobraźnią przestrzenną) powinni podlegać innej skali mierzenia postępów, która uwzględniać będzie dostosowanie do ich indywidualnego rozwoju. Często zdarza się, iż osoby dyslektyczne przejawiają spore trudności w nauce we wczesnych latach szkolnych, z kolei ich kreatywność pozaszkolna jest imponująca. Wybitna wyobraźnia przestrzenna sprzyja twórczemu myśleniu i kreatywności, dzieci obdarzone tą zdolnością mają niezwykły potencjał twórczy.
 

Tab. 1. Myślenie materiałowe
Występujące problemy, trudności Popularne zawody i branże1 Propozycje działań, aktywności 
mających na celu rozwijanie 
talentów w tym obszarze
  • pisanie w odbiciu lustrzanym,
  • mylenie liter i symboli,
  • świetne radzenie sobie z symbolami i kształtami w trójwymiarze, natomiast duże trudności w zakresie odtwarzania symboli dwuwymiarowych,
  • niewerbalny styl myślenia,
  • przekładanie myśli na słowa (problemy z wypowiadaniem się),
  • żywa wyobraźnia wzrokowa, która często jest przyczyną trudności w rozumowaniu (wizualne przedstawienie problemu lub zadanie zawierające elementy wizualizacji stanowią poważną trudność)
  • inżynier, 
  • mechanik, 
  • matematyk, 
  • projektant wnętrz, 
  • branża budowlana, 
  • ilustrator, 
  • artysta, 
  • grafik, 
  • architekt, 
  • chirurg, 
  • malarz, 
  • rzeźbiarz, 
  • fotografik, 
  • marynarz, 
  • pilot samolotu, 
  • dentysta, 
  • ortodonta
  • wszelkie aktywności związane z kodowaniem,
  • rysowanie z pamięci,
  • odnajdywanie szczegółów w świecie realnym lub trójwymiarowym wirtualnym,
  • rekonstruowanie (po obejrzeniu oryginału) piętra budynku za pomocą klocków,
  • odtwarzanie figur i przedmiotów w trójwymiarze,
  • tworzenie niewystępujących w rzeczywistości figur,
  • konstruowanie z klocków,
  • budowanie modeli,
  • kreślenie planów budynków i zagos-podarowanie przestrzeni

1. Informacje zawarte w tej kolumnie w każdej z czterech tabel zostały zaczerpnięte z: B.L. Eide, F.F. Eide, Dyslektyczne talenty, Harmonia Uniwersalis, Gdańsk 2019.

Myślenie integracyjne

Kolejny typ to myślenie integracyjne. Charakteryzuje się ono wyjątkową umiejętnością w dostrzeganiu relacji, jakie łączą rzeczy, pojęcia czy poglądy. Umiejętność tę cechują trzy podstawowe przymioty: dostrzeganie relacji, perspektywa oraz całościowe spojrzenie. Dostrzeganie polega na takim spojrzeniu na otaczające zjawiska (przedmioty, idee, wydarzenia i doświadczenia), by dostrzec ich korelacje ze względu na bezpośrednie związki czy podobieństwa. Kolejną cechą myślenia integracyjnego jest postrzeganie zjawisk z wielu perspektyw, odnoszenie ich do szerokiego spektrum dyscyplin oraz zapożyczonych z nich metod i podejść. Całościowe spojrzenie polega na takim łączeniu różnorodnych informacji dotyczących danego przedmiotu, by w efekcie powstał spójny, globalny i całościowy obraz. Celem takiego działania jest poznanie istoty danej rzeczy oraz najważniejszych jej cech w owym kontekście. Do kluczowych cech myślenia integracyjnego zalicza się przede wszystkim dostrzeganie istotnych powiązań między różnymi typami informacji. Warto podkreślić też, że na myślenie integracyjne składają się umiejętności: dostrzegania podobieństw i bezpośrednich związków (korelacji i związków przyczynowo-skutkowych), łączenie różnych perspektyw i dziedzin wiedzy oraz dostrzeganie całościowych powiązań i dzięki temu widzenie istoty rzeczy, kontekstu i znaczenia. Struktura neuronalna dyslektycznego mózgu sprzyja tworzeniu gęsto połączonych, długich obwodów, których zadaniem jest globalne przetwarzanie oraz zestawianie elementów w oryginalny sposób. Specyfika ta powoduje, iż osoby dyslektyczne zazwyczaj są biegłe w myśleniu integracyjnym, co niestety odbywa się kosztem trudności z zadaniami, których wykonanie wymaga przetwarzania szczegółów. 
Aby pomóc uczniowi dyslektycznemu w nauce, wystarczy zastosować kilka prostych metod. Przede wszystkim należy streszczać dłuższe teksty, które uczeń musi przeczytać, warto też przed czytaniem wyjaśnić wszelkie problematyczne i nowe słownictwo. Poza tym trzeba objaśnić uczniowi praktyczne znaczenie i zastosowanie nauczanego materiału, odnieść nowe informacje do wiedzy, którą uczeń już przyswoił, oraz rozpoczynać kursy i przedmioty od omówienia celów, nakreślenia całości planu, który będzie realizowany. 

Myślenie narracyjne

Niezwykła umiejętność tworzenia z fragmentów osobistego doświadczenia serii połączonych „scen umysłowych” nazywana jest myśleniem narracyjnym. Owe sceny to zasoby pamięci epizodycznej lub autobiograficznej, które służą wspominaniu przeszłości, wyjaśnianiu teraźniejszości czy wyobrażaniu sobie przyszłych bądź hipotetycznych scenariuszy, a także rozumieniu i sprawdzaniu ważnych pojęć. Ten typ myślenia jest niezwykle istotny dla funkcjonowania poznawczego dyslektyków, w ten sposób uwidacznia się bowiem głęboki kontrast między pamięcią epizodyczną a semantyczną i proceduralną. Należy pamiętać, iż idee, które przechowywane są w pamięci epizodycznej, oderwane są od kontekstu definicji. Oznacza to, że pojęcia, doświadczenia i przykłady mają jedynie charakter fabularny, narracyjny. Fragmenty zapisanych doświadczeń służą do wyobrażania sobie przyszłości, rozwiązywania problemów, sprawdzania sensowności wymyślonych rozwiązań czy tworzenia hipotetycznych scenariuszy. Ponadto system rekonstrukcji zdarzeń ma za zadanie wykorzystanie zapisanych fragmentów doświadczeń w celu odtworzenia wydarzeń z przeszłości, co tworzy silne powiązanie z kreatywnością. 
Osoby posługujące się pamięcią zdarzeń czy narracjami mają zwykle lepszy tok myślenia niż osoby myślące w sposób niezależny od kontekstu, abstrakcyjny. Poprawia się też umiejętność zapamiętywania i uczenia się, jeśli materiał poparty jest konkretnymi przykładami. Narracyjne techniki pamięciowe są niezwykle korzystne dla dyslektyków, pozwalają bowiem zmienić abstrakcję w studium przypadku, które jest łatwiejsze do przyswojenia. Umiejętność myślenia narracyjnego wiąże się często u dyslektyków z talentem do opowiadania historii, co stanowi kontrast do trudności w nauce czytania i pisania. Warto dostrzegać i rozwijać takie umiejętności, a także odpowiednio sterować procesem dydaktycznym uczniów z dysleksją, by mogli stać się biegli w swojej zdolności.
 

Tab. 2. Myślenie integracyjne
Występujące problemy, trudności Popularne zawody 
i branże1
Propozycje działań, aktywności 
mających na celu rozwijanie 
talentów w tym obszarze
  • nadmierna analiza, doszukiwanie się ukrytego sensu w tekstach (wymagających jedynie zrozumienia treści, danych), co prowadzi do braku umiejętności skupienia uwagi,
  • wypełnianie testów wielokrotnego wyboru,
  • czytanie ze zrozumieniem, 
  • przetwarzanie dźwiękowe (zastępowanie słowa podobnie brzmiącym wyrazem, co zmienia sens i znaczenie),
  • zamiana słów podobnie brzmiących, ale również takich, które w rozumieniu ucznia dyslektycznego są ze sobą powiązane, przez co wypowiedź całkowicie traci sens,
  • ignorowanie bodźców płynących z otoczenia – nadmierna wrażliwość na bodźce,
  • nieumiejętność zachowania szyku, konwencji wypowiedzi,
  • brak dbałości o uporządkowane otoczenie,
  • nieumiejętność opanowania nauki, jeśli nie zna się celu tej czynności,
  • myślenie globalne – uczeń nie jest w stanie zrozumieć, opanować materiału, jeśli nie uzyska odpowiedniej ilości informacji,
  • orientacja przestrzenna,
  • obniżone tempo, skuteczność oraz poprawność wykonywania zadań
  • programista, 
  • przyrodnik, 
  • chemik, 
  • genetyk, 
  • wynalazca, 
  • dyrektor muzeum, 
  • projektant odzieży, 
  • tancerz, 
  • choreograf, 
  • muzyk, 
  • kucharz, 
  • aktor, 
  • terapeuta, 
  • trener, 
  • pielęgniarz 
  • obserwacje przyrodnicze,
  • obserwacje i analiza zachowań ludzkich,
  • zabawa w „co by było, gdyby…”,
  • harcerstwo, 
  • tworzenie opowiadań,
  • szukanie i analizowanie podobieństw między przedmiotami, osobami, zwierzętami, pojęciami, doznaniami, emocjami, informacjami wszelkiego typu,
  • nadawanie nowego życia i innych zastosowań przedmiotom,
  • tworzenie rysunków z różnych figur geometrycznych,
  • tworzenie rzeźb z niepotrzebnych przedmiotów,
  • zabawa w „co do siebie pasuje, a co nie pasuje”,
  • interpretowanie wypowiedzi (w zależności od...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy