Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia pedagogiczna w szkole

24 lutego 2020

NR 114 (Luty 2020)

Specyficzne trudności w nauce, czyli jak pracować z dzieckiem z dysleksją

110

Uczeń z dysleksją w klasie oznacza dla nauczyciela m.in. przygotowanie odpowiedniej dokumentacji i dostosowanie metod i środków do indywidualnych potrzeb dziecka. Na czym owo dostosowanie wymagań dokładnie polega i dlaczego nauczyciele się tego obawiają?

Dzieci szkolne przejawiają coraz więcej trudności, a ich charakter staje się niezwykle zróżnicowany: od zaburzeń zachowania przez problemy w zakresie integracji sensorycznej, aż do specyficznych trudności w uczeniu się. W związku z tym nauczyciel musi cały czas poszerzać swoją wiedzę i zdobywać doświadczenie, aby móc jak najefektywniej wspomóc proces rozwoju tych uczniów i poprzez wykorzystanie odpowiednich metod i technik przyczynić się do tego, że opanują podstawę programową w wymaganym zakresie. W tym wszystkim niezwykle istotne staje się właściwe rozpoznanie potrzeb i możliwości ucznia oraz indywidualne podejście do niego, by mógł odnosić sukcesy. Nie ma już bowiem klasy, w której chociaż jedno dziecko nie miałoby opinii z poradni psychologiczno-pedagogicznej, a jedną z najczęściej rozpoznawanych trudności jest ryzyko dysleksji lub sama dysleksja. 


Specyficzne i niespecyficzne trudności dziecka


W literaturze pedagogicznej można spotkać się z dwoma pojęciami dotyczącymi trudności dziecka. Mowa tutaj o problemach w nauce o charakterze (rys. 1):

  • niespecyficznym, które wynikają m.in. z problemów zdrowotnych, niepełnosprawności intelektualnej, częstej nieobecności w szkole czy nieprawidłowych metod pracy wykorzystywanych przez nauczyciela;
  • specyficznym, dotyczącym dzieci w normie intelektualnej, które mimo że wkładają w pracę bardzo dużo wysiłku, to nie są w stanie uzyskać efektów podobnych do swoich rówieśników (trudności te dotyczą przede wszystkim czytania i pisania) – problemy te określa się mianem dysleksji rozwojowej. 

P. Morgan, angielski okulista, w 1896 r. opisał wyjątkowy przypadek chłopca, który mimo prawidłowego rozwoju poznawczego i intelektualnego nie był w stanie opanować umiejętności czytania i pisania. Do nazwania tego zjawiska użyto wówczas terminu „ślepoty słownej”. Niedługo potem J. Hinshelwood zebrał wszystkie dotychczasowe informacje na temat przyczyn tego typu problemów i wysnuł wnioski, że mogą być one uwarunkowane czynnikami biologiczno-genetycznymi. Dało to podstawy do wyodrębnienia dysleksji jako jednostki zaburzeń. Obecnie jest to najczęściej wykorzystywany termin do opisana trudności związanych z czytaniem i pisaniem. Dodaje się do niego również słowo „rozwojowa”, aby podkreślić, że wszystkie opisane problemy w nasilonym stopniu występują od momentu rozpoczęcia nauki szkolnej przez dziecko. Jest to jednak najbardziej ogólne sformułowanie dla pojawiających się problemów. Do bardziej szczegółowych pojęć zaliczyć można:

  • dysortografię, czyli trudności z opanowaniem zasad ortograficznych i poprawnej pisowni;
  • dysgrafię polegającą na tym, że dziecko nie jest w stanie zachować prawidłowego kształtu liter i poziomu graficznego pisma;
  • dyskalkulię, która dotyczy problemów z opanowaniem umiejętności matematycznych (liczenie, rozwiązywanie zadań, myślenie przestrzenne).
     

Rys. 1. Rodzaje trudności związanych z czytaniem i pisaniem
Źródło: M. Bogdanowicz, R. Czabaj, Jestem rodzicem dziecka z dysleksją. Najważniejsze informacje i wskazówki do pracy, https://www.ptd.edu.pl/7.%20jestem_odzicem_dziecka_z_dysleksja.pdf [dostęp: 15.12.2019].

 

Tab. 1. Objawy dysleksji w różnym wieku

Objawy dysleksji
między 3. a 5. rokiem życia między 6. a 7. rokiem życia powyżej 7. roku życia
  • opóźniony rozwój mowy;
  • problemy z wypowiadaniem trudniejszych wyrazów;
  • trudności z zapamiętywaniem i budowaniem wypowiedzi;
  • zaburzony lub opóźniony rozwój ruchowy;
  • słaba motoryka mała i koordynacja ruchowa
  • wady wymowy, popełnianie licznych błędów gramatycznych;
  • trudności z zapamiętywaniem wierszy i piosenek;
  • problem z różnicowaniem głosek;
  • słaba motoryka mała (rysowanie, malowanie, zabawy konstrukcyjne);
  • zaburzenia w zakresie orientacji przestrzennej, mylenie prawej i lewej strony;
  • zaburzenia lateralizacji (oburęczność lub lateralizacja skrzyżowana);
  • trudności w nauce czytania
  • problem z zapamiętywaniem nazw (dni tygodnia, miesiące, imiona, nazwiska, tabliczka mnożenia, alfabet);
  • niestaranne i niekształtne pismo;
  • trudności z opanowaniem zasad ortograficznych;
  • mylenie liter, które są podobne kształtem (p, b, d, g);
  • opuszczanie, przestawianie lub dopisywanie liter

Źródło: Jak pomóc dziecku z dysleksją?, http://cloud6m.edupage.org/cloud/Jak_pomoc_dziecku_z_dysleksja.pdf?z%3AlnFqvzfVDoWxdCcuIu5SlO2nYdPeOVv0LFlCu%2FuhX%2BogWXeZcwC3FuhAPspNIcYP [dostęp: 15.12.2019].

 

Ich przyczyną stają się zaburzenia w zakresie funkcji percepcyjno-motorycznych, do których zalicza się spostrzeganie wzrokowe i słuchowe oraz rozwój motoryki, a także współdziałające z nimi funkcje językowe, pamięć, lateralizację oraz rozwój integracji przestrzennej. Najczęściej wskazuje się, że trudności tego rodzaju są dziedziczone lub powstają na skutek zmian anatomicznych i fizjologicznych w obrębie układu nerwowego. Jeśli zaś nie podejmie się odpowiednich środków zaradczych w środowisku rodzinnym i szkolnym, może to doprowadzić do pogłębienia trudności dziecka. 


Co może wskazywać na ryzyko dysleksji?


M. Bogdanowicz zwraca uwagę na fakt, że dysleksja ujawnia się w pełnym zakresie dopiero w szkole, jednak już w momencie, kiedy dziecko uczęszcza do przedszkola, można zauważyć pewne cechy mogące wskazywać, że należy ono do grupy dzieci z ryzyka dysleksji (tab. 1).
Najważniejszymi z nich są:

  • opóźnienie w zakresie rozwoju mowy;
  • zaburzenia w zakresie motoryki małej (rysowanie, lepienie plasteliną, ograniczona sprawność ruchowa w zakresie umiejętności samoobsługowych);
  • zaburzenia mowy lub wymowy oraz trudności z budowaniem poprawnych gramatycznie zdań;
  • zaburzenia słuchu fonematycznego – dziecko ma problem z rozróżnianiem głosek w nagłosie, śródgłosie i wygłosie oraz nie potrafi opanować umiejętności związanych z analizą i syntezą wyrazów (podział na głoski, litery i sylaby);
  • problem z odwzorowywaniem wzorów graficznych;
  • brak dominacji jednej strony ciała (oburęczność) lub skrzyżowana lateralizacja;
  • trudności z opanowaniem umiejętności czytania mimo właściwego poziomu intelektualnego oraz braku zaniedbań ze strony szkoły i rodziców;
  • problemy z opanowaniem właściwej pisowni: mylenie liter, opuszczanie liter, stosowanie pisma zwierciadlanego, pisownia fonetyczna wyrazów, popełnianie licznych błędów ortogra-
  • ficznych.

 

Jak dostosować wymagania?


Najważniejsze w procesie dostosowania wymagań staje się właściwe przeanalizowanie opinii wydanej przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną oraz określenie mocnych i słabych stron ucznia. Na tej postawie można dostosować następujące obszary:

  • ocenianie prac bez obniżania oceny ze względu na popełnione błędy;
  • sprawdzanie, czy dziecko jest w stanie zrozumieć samodzielnie przeczytany tekst (zwłaszcza na pracach klasowych czy sprawdzianach);
  • przekazywanie uczniowi notatek w formie skserowanych kartek, niezmuszanie do przepisywania informacji z tablicy;
  • zwrócenie uwagi na plusy wynikające z korzystania z zeszytów w formacie A4 (więcej miejsca, szersze marginesy);
  • sprawdzanie prac pisemnych w obecności ucznia i ewentualne dopytywanie, żeby sprawdzić, czy błędy wynikają z niewiedzy, czy braku umiejętności sformułowania odpowiedzi lub niepoprawnej analizy tekstu;
  • częste powtarzanie poleceń i dzielenie ich na etapy (zwłaszcza jeśli dotyczą one bardziej złożonych zadań);
  • w trakcie odpowiedzi ustnej: zadawanie bardziej szczegółowych pytań w celu uporządkowania wiedzy ucznia i zwrócenia jego uwagi na najważniejsze kwestie;
  • ustalenie z uczniem, że konieczne jest prowadzenie przez niego specjalnego zeszytu, w którym zapisywałby tylko daty sprawdzianów, kartkówek, obowiązujący zakres materiału oraz bieżące zadania domowe i materiały potrzebne na zajęcia;
  • dostosowanie zadań na sprawdzianach polegające na ograniczeniu ich liczby i/lub wydłużeniu czasu pracy;
  • w pracy z uczniem wykorzystywanie ustnych form sprawdzania wiedzy zamiast kartkówek i prac pisemnych;
  • ocenianie przede wszystkim wysiłku włożonego przez dziecko w wykonanie zadania. 
     


Przed nauczycielami jest więc dużo pracy i nie lada wyzwanie, aby zapewnić odpowiednie warunki do nauki dzieciom ze specyficznymi problemami w nauce. W tym celu wskazane jest stosowanie odpowiednich metod pracy. Najbardziej skuteczne są oddziaływania polisensoryczne, czyli takie, które będą angażowały wszystkie zmysły dziecka. Nieefektywne jest bowiem ciągłe stosowanie w terapii pracy stolikowej i zadawanie uczniom tekstów do czytania lub przepisywania. Przyniesie to więcej szkody niż pożytku i spowoduje zniechęcenie zarówno u uczniów, jak i nauczycieli. Zdecydowanie więcej korzyści zapewni odd...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy