Dołącz do czytelników
Brak wyników

Cykl z ekspertem PWN

26 czerwca 2018

NR 100 (Czerwiec 2018)

Trening umiejętności społecznych dla uczniów ze spektrum autyzmu w szkole masowej

0 561

Zajęcia rewalidacyjne dla uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, są szczegółowo opisane w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Zgodnie z tym dokumentem dzieciom należy zapewnić przede wszystkim możliwość udziału w zajęciach rozwijających umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne.

Takie ukierunkowanie zajęć rewalidacyjnych wynika z podstawowych trudności, których w szkole doświadczają uczniowie z autyzmem i zespołem Aspergera. Warto więc odnieść się do kryteriów diagnostycznych, które w najbliższych miesiącach mają zostać dostosowane do amerykańskiej klasyfikacji DSMV. Po pierwsze: w diagnostyce ma się pojawić nowy termin – zaburzenie ze spektrum autyzmu, który zastąpi dotychczasowe jednostki diagnostyczne, m.in. zespół Aspergera i autyzm atypowy. Kolejna zmiana odnosi się do samych kryteriów diagnozy. Do tej pory konieczne było stwierdzenie deficytów w trzech obszarach: upośledzenia w mowie i w komunikacji, upośledzenia w relacjach społecznych oraz występowania sztywnych i ograniczonych wzorców zachowań. Obecnie ze względu na nakładanie się pojęć z dwóch pierwszych kryteriów zostały one połączone w jedno. Jeżeli nowa klasyfikacja ICD-11 zostanie wprowadzona jeszcze w 2018 r., możemy spodziewać się następujących kryteriów diagnozy zaburzenia ze spektrum autyzmu:

  1. trwałe deficyty w komunikacji społecznej i relacjach społecznych manifestujące się:
  • wyraźnymi deficytami w komunikacji werbalnej i niewerbalnej wykorzystywanej w interakcjach społecznych,
  • brakiem wzajemności społecznej,
  • deficytami w nawiązywaniu, utrzymywaniu i rozumieniu relacji społecznych;
  1. ograniczone, powtarzające się wzorce zachowań, zainteresowań lub aktywności, manifestujące się w:
  • stereotypowych lub powtarzających się ruchach ciała, z użyciem przedmiotów lub mowy oraz hipo- lub hiperreaktywność na bodźce sensoryczne,
  • nacisku na stałość, powtarzalność, nieelastycznym przywiązaniu do rutyn, zrytualizowanych wzorcach zachowania werbalnego lub niewerbalnego,
  • ograniczonych zainteresowaniach, fiksacjach;
  1. objawy muszą być obecne we
    wczesnym okresie rozwojowym (ale nie muszą być w pełni widoczne aż do momentu, kiedy społeczne wymagania przewyższają ograniczone możliwości lub mogą być maskowane przez wyuczone w trakcie życia strategie).

Diagnostyka oprócz powyższych kryteriów ma zostać wzbogacona o ocenę rozwoju intelektualnego i językowego. Ponadto diagnoza zaburzenia ze spektrum autyzmu ma się opierać nie tylko na stwierdzeniu występowania powyższych symptomów, ale również na określeniu poziomu ich nasilenia, wyznaczając tym samym poziom niezbędnej 
pomocy.
Powyższe kryteria jasno wyznaczają obszary, w których możemy spodziewać się trudności u uczniów z autyzmem, oraz wstępnie ukierunkowują zakres udzielanego wsparcia. Pamiętajmy jednak, że diagnoza kliniczna nie wyznaczy szczegółowych celów działań ani nie zastąpi wnikliwej obserwacji, dostrzeżenia potrzeb każdego ucznia z osobna, czyli elementów koniecznych do udzielenia indywidualnej pomocy. Niezbędne jest poznanie mocnych stron oraz zainteresowań poszczególnych uczniów, bo każdy z nich to inna osoba. W budowaniu efektywnego systemu wsparcia pomocne może być przeniesienie uwagi z patrzenia na głębokość zaburzeń oraz poziom trudności na rozumienie spektrum autyzmu jako odmiennego sposobu postrzegania świata, rozumienie komunikowania się oraz innych potrzeb w tym zakresie niż u ucznia neurotypowego. Jednym z ważnych celów zajęć rewalidacyjnych powinno stać się zwiększenie pozytywnych przeżyć związanych z przebywaniem w grupie. Niezbędne będzie więc poznanie faktycznej sytuacji uczniów ze spektrum autyzmu, którzy często doświadczają niezrozumienia, odrzucenia przez grupę, a także stają się ofiarami nękania lub wyśmiewania. Potwierdzeniem tego są wyniki badań oraz relacje samych osób z autyzmem:

W szkole dzieci zaczęły mi dokuczać. Kiedyś mówiły na mnie „wariatka”, co nie sprawiało mi szczególnej przykrości. Jednak teraz używały słowa „głupia” i choć zdawałam sobie sprawę z własnej naiwności, to przezwisko rzeczywiście mnie bolało (Williams, 2005).
Jeśli bycie nastolatkiem jest trudne, to nastolatkowi z aspergerem jest podwójnie trudno – życie w tym wieku jest w tak dużym stopniu uzależnione od zrozumienia niewerbalnych sygnałów i odpowiednich reakcji, że często ma się wrażenie, jakby reszta świata rozwinęła nadprzyrodzone moce, a ty po prostu nie zostałeś poinformowany (Jackson, 2018).

Celem udzielanego przez szkołę wsparcia w ramach edukacji włączającej nie może być próba „dopasowania” ucznia z autyzmem do środowiska szkolnego (Attwood 1998, Howlin 1998). Nasze działania nie sprawią, że uczeń przestanie mieć autyzm. Należy raczej zastanowić się, jak sprawić, by nie wykluczał go on z uczestnictwa w kontaktach z rówieśnikami. Równolegle z prowadzonymi zajęciami rewalidacyjnymi lekcje w klasie powinny zwiększać świadomość dzieci na temat spektrum autyzmu, podkreślać różnorodność ludzi oraz potrzebę akceptacji każdej jednostki w grupie.
Po wprowadzeniu zmian we wspominanym rozporządzeniu MEN coraz częściej wybieraną przez szkoły formą prowadzenia zajęć rewalidacyjnych dla uczniów jest trening umiejętności społecznych (TUS), czyli zajęcia grupowe, których podstawowymi celami powinny być:

  • zmiana doświadczeń, przeżyć związanych z uczestnictwem w sytuacjach społecznych, 
  • zmniejszenie doświadczanego napięcia, uzyskanie lepszej samooceny,
  • rozwijanie umiejętności społecznych i współpracy w grupie,
  • rozwijanie funkcji wyko...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy