Uczeń przejawiający zachowania agresywne w szkole

Edukacja i wychowanie

W dniu 13 sierpnia 2022 r. Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, która daje dyrektorom szkół uprawnienie do karania uczniów, zamiast zawiadamiania sądu rodzinnego. Choć opcja ta wydaje się bardzo korzystna w sytuacji, gdy mamy do czynienia z agresywnym uczniem, jednak tak naprawdę nie jest to zbyt korzystne rozwiązanie, bo nie dość, że nakłada na dyrektora nowe obowiązki, to jeszcze naraża go na konflikt z rodzicami, a w skrajnych przypadkach naraża go na odpowiedzialność karną.

Gdy uczeń jest agresywny

Sytuacja trudna lub krytyczna najczęściej ma miejsce wtedy, gdy nauczyciel spotyka się z niewłaściwymi postawami uczniów, dezorganizującymi pracę na zajęciach lekcyjnych i poza nimi, a także utrudniającymi realizację i przebieg procesu dydaktyczno-wychowawczego i zagrażającymi innym uczniom.

POLECAMY

Adekwatne postępowanie w sytuacjach trudnych lub krytycznych wymaga dobrego rozpoznania problemu/zdarzenia, pełnej wiedzy na temat ucznia i jego rodziny, rozpoznania motywów postępowania i zastosowania odpowiedniej procedury postępowania. Nauczyciele i wychowawcy mogą wspierać się pomocą pedagoga, nadzoru pedagogicznego, personelu medycznego, pracowników obsługi szkoły oraz liczyć na wsparcie policji, sądu ds. rodziny i nieletnich, poradni specjalistycznych. Skuteczność zastosowania procedur wymaga dobrej współpracy ze środowiskiem rodzinnym ucznia.

Nauczyciel, który zauważy, że uczeń dopuszcza się fizycznej lub psychicznej agresji/przemocy wobec innego ucznia albo nauczyciela, lub dowie się o tym z innego źródła, zwraca uwagę uczniowi, że jego zachowanie ma charakter agresywny. Warto pamiętać, że nauczyciel powinien reagować na zachowanie agresywne ucznia w momencie, gdy takie zachowanie się pojawia. W dalszej kolejności należy poinformować o tym fakcie wychowawcę klasy, a także pedagoga szkolnego. 

Nauczyciel informuje ucznia oraz całą klasę, że zostały przekroczone normy i jakie konsekwencje grożą uczniowi za ich przekroczenie.

W dalszej kolejności pedagog szkolny rozmawia (pojedynczo) z osobą poszkodowaną, sprawcą przemocy oraz ze świadkami zdarzenia, zbierając od nich przydatne informacje oraz udzielając poszkodowanym i świadkom psychicznego wsparcia w związku z przemocą, której doświadczyli. Następnie informacje te przekazuje wychowawcy agresywnego ucznia, a także wychowawcy ucznia poszkodowanego oraz świadków. Zarówno wychowawcy, jak i pedagog wykorzystują te informacje do udzielenia adekwatnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej wszystkim uczniom uczestniczącym w zdarzeniu oraz przekazują je dalej wyłącznie uprawnionym osobom (zasada poufności).
 

Jeśli działanie ucznia jest jednorazowe, a incydent nie był drastyczny, wychowawca:

  1. udziela uczniowi upomnienia i wpisuje je do dziennika klasowego,
  2. informuje ucznia o ­­kolejnych krokach, jakie zamierza podjąć w jego sprawie, oraz o dalszych ­konsekwencjach, jakie mu grożą w razie pow­­tarza­nia się ­agresywnych za­­cho­wań,
  3. przeprowadza z uczniem in­dywidualną rozmowę interwencyjną na temat przemo­cy rówieśniczej, starając się jednocześnie ocenić przyczyny zachowania ucz­nia i rozmiary problemu, a także zobowiązuje ucznia do poprawy ­zachowania i wspólnie z nim szuka sposobu zadośćuczynienia posz­kodowanemu uczniowi, po czym nadzoruje realizację ustalonego zadośćuczynienia przez ucznia,
  4. w razie potrzeby informuje rodziców/opiekunów ucznia o incydencie oraz uzyskuje od nich przydatne informacje na temat sytuacji i zachowania ucznia poza szkołą.


    Warto pamiętać, że wychowawca klasy powinien regularnie rozmawiać z agresywnym uczniem i włączyć do współpracy pedagoga i rodziców, a także poinformować dyrektora o agresywnym zachowaniu ucznia wobec nauczyciela lub innego ucznia.

    Kolejnym krokiem jest spisanie z uczniem i jego rodzicami umowy o oczekiwaniach wobec ucznia i konsekwencjach za ich łamanie. Taką umowę ze strony szkoły przygotowuje i podpisuje dyrektor.

    Warto wspomnieć w tym miejscu o zachowaniu ucznia, które nosi znamiona znieważenia nauczyciela. W przypadku znieważenia nauczyciela przez ucznia dyrektor szkoły z urzędu zobowiązany jest powiadomić policję, a w przypadku ucznia nieletniego – sąd rodzinny lub policję. Nauczyciel podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie Kodeks karny. Zgodnie z art. 226 § 1 Kodeksu karnego ten, kto znieważa funkcjonariusza publicznego, podlega:

    • grzywnie,
    • karze ograniczenia wolności albo
    • pozbawienia wolności do roku.

    Do dyrektora szkoły należy ponadto poinformowanie o zdarzeniu organu prowadzącego. Prowadzenie postępowania w sprawie popełnienia czynu karalnego należy do organów ścigania. Dyrektor nie prowadzi dochodzenia w szkole.

    Do dyrektora szkoły natomiast, jako osoby odpowiedzialnej za zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę oraz za zapewnienie pomocy nauczycielom w realizacji ich zadań, należy podjęcie odpowiednich działań wychowawczych, aby zapobiec podobnym incydentom w przyszłości. 

     

    W tym celu dyrektor powinien:
    1. powiadomić ucznia i jego rodziców o naganności czynu i konsekwen­cjach wynikających z jego popełnienia,
    2. zastosować wobec ucznia karę przewidzianą w statucie szkoły za nie­­właściwe zachowanie wobec nauczyciela,
    3. zobowiązać wychowawców klas do omówienia zdarzenia wraz z przypomnieniem uczniom norm i zasad obowiązujących w szkole oraz konsekwencji za postępowanie niezgodnie z nimi, odwołując się do statutu szkoły, w którym powinny być określone prawa i obowiązki uczniów oraz rodzaje kar stosowanych wobec nich (art. 98 ustawy Prawo oświatowe),
    4. omówić ze wszystkimi ucz­niami kwestie prawne dotyczące ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych oraz konsekwencji grożących uczniom za znieważenie nauczyciela,
    5. poinformować uczniów i rodziców o działaniach, jakie zostały ­podjęte w stosunku do ucznia, który znieważył nauczyciela szkoły.

     

    Warto pamiętać, że jeśli zachowanie ucznia miało charakter czynu zabronionego, pracownik szkoły będący jego świadkiem lub posiadający na jego temat wiarygodne informacje z innego źródła informuje dyrektora, który zawiadamia policję. Jeśli konieczna jest niezwłoczna interwencja policji, pracownik wzywa policję, o czym powiadamia dyrektora szkoły. O zaistniałej sytuacji wychowawca informuje telefonicznie rodziców/opiekunów ucznia i wzywa ich do natychmiastowego stawienia się w szkole.

    Jeśli zachowania agresywne się powtarzają…

    Bywa tak, że zachowanie agresywne jest jednorazowym wybrykiem i uczeń po otrzymaniu reprymendy i po podjęciu odpowiednich działań poprawia swoje zachowanie. Jeśli jednak tak się nie dzieje, dyrektor szkoły ma możliwość podjęcia bardziej restrykcyjnych działań. Jeśli mamy do czynienia z uczniem, który nadal objęty jest obowiązkiem szkolnym, to nie można go po prostu skreślić z listy uczniów. W takim wypadku – gdy uczeń jest agresywny i nie wykazuje poprawy – dyrektor powinien poinformować sąd rodzinny o zachowaniach ucznia oraz rozważyć potrzebę zwrócenia się do kuratora oświaty o przeniesienie ucznia do innej szkoły.

    Warto przy tym pamiętać, że pomoc psychologiczno-pedagogiczna, choć bardzo potrzebna w takiej sytuacji, może być udzielana uczniowi m.in. z powodu zaburzeń zachowania lub emocji bez orzeczenia poradni, ale wymaga uzyskania zgody rodzica. Jeśli więc w szkole jest zatrudniony specjalista (w szczególności pedagog lub psycholog), dyrektor powinien poinformować rodziców ucznia o potrzebie objęcia dziecka pomocą psychologiczno-pedagogiczną i zapytać o zamiar skorzystania z niej, co wynika wprost z § 2 ust. 2 pkt 4, §§ 3 i 23 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.

    Niezależnie od tego, o agresywnych zachowaniach ucznia i braku zamiaru poddania dziecka badaniom w poradni psychologiczno-pedagogicznej należy niezwłocznie poinformować sąd rodzinny, bo to on jest uprawniony do wydawania zarządzeń w sytuacjach zagrożenia dobra dziecka, w tym do zobowiązania małoletniego do określonego postępowania, czyli właśnie do właściwego zachowania w szkole, oraz rodziców do określonego działania, a więc na przykład do współpracy ze szkołą, poradnią psychologiczno-pedagogiczną lub inną instytucją. 

    Warto pamiętać, że dziecko, które nie ukończyło 17 roku życia, nie ponosi odpowiedzialności karnej za naruszenie nietykalności cielesnej lub średni czy lekki uszczerbek na zdrowiu, a odpowiedzialność ta nie jest przenoszona na rodziców, w związku z tym policja lub prokurator nie będą przeciwko niemu prowadzili postępowania karnego. 

    Jednak sąd rodzinny może zastosować wobec ucznia ustawowe środki w razie ustalenia, że dziecko przejawia demoralizację, wobec czego ważne jest, by szkoła przekazała sądowi wszelkie dowody zebrane w związku z agresywnymi działaniami ucznia przejawiającymi się w pobiciu innego ucznia oraz nauczyciela, np. notatki służbowe, dane osobowe świadków. ...

    Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

    Co zyskasz, kupując prenumeratę?
    • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
    • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
    • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
    • ...i wiele więcej!
    Sprawdź

    Przypisy