Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia rozwoju zawodowego

14 listopada 2018

NR 103 (Listopad 2018)

Warsztat badawczo-diagnostyczny pedagoga szkolnego

0 27

Pedagog szkolny to specjalista w dziedzinie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W tym kontekście wymaga się od niego umiejętności badawczo-diagnostycznych: prowadzenia obserwacji pedagogicznej, właściwego stosowania metod, technik i narzędzi badawczych, interpretowania uzyskanych wyników, wyciągania na tej podstawie wniosków do dalszej pracy z uczniem oraz umiejętności omawiania wyników diagnozy z innymi nauczycielami, rodzicami i uczniem.

Na gruncie pedagogiki pod pojęciem diagnozy rozumie się opis pozytywnych i negatywnych właściwości psychofizycznych jednostki, wyjaśnienie problemów w jej funkcjonowaniu oraz prognozowanie skutków występujących nieprawidłowości w celu opracowania planu działań zmierzających do optymalizacji funkcjonowania tejże jednostki.

Trafnie postawiona diagnoza jest podstawą do dalszych działań – w stosunku do ucznia, jego rodziny, środowiska szkolnego i rówieśniczego – o charakterze wychowawczym, profilaktycznym, korekcyjnym, terapeutycznym, psychoedukacyjnym. Informacje uzyskane w procesie badań i czynności diagnostycznych stanowią także podstawę do udzielania porad dla rodziców na użytek wspierania indywidualnego rozwoju ich dziecka. Są również wsparciem dla innych nauczycieli w organizcji procesu edukacyjno-wychowawczego, ze szczególnym uwzględnieniem indywidualizacji.
Dlatego właśnie każdy pedagog powinien mieć na względzie definicję Stefana Ziemskiego, która traktuje diagnozę jako „rozpoznanie jakiegoś stanu rzeczy i jego tendencji rozwojowych na podstawie jego objawów, w oparciu o znajomość ogólnych prawidłowości”1 i wskazuje dwa podstawowe kierunki myślenia o czynnościach diagnostycznych. Pierwszy odnosi się do kompetencji w zakresie poszukiwania „objawów”, czyli danych do analizy, a drugi – wskazuje na wagę kompetencji w zakresie interpretacji uzyskanych danych. 

Tak nakazują przepisy oświatowe

Od wielu lat wdrażany jest postulat, by badania i czynności diagnostyczne realizowane były jak najbliżej ucznia, w naturalnym jego środowisku, jakim jest szkoła. Przemawia za tym kilka argumentów:

  1. Taka sytuacja niesie mniejszy stres dla dziecka i rodzica. 
  2. Pozwala na ciągłe poznawanie ucznia w różnorodnych sytuacjach i weryfikację wcześniej postawionej diagnozy wraz ze zmieniającymi się warunkami. 
  3. W szkołach zatrudnieni są specjaliści, od których – z racji pełnionej funkcji – oczekuje się spełnienia tej powinności, co w przypadku pedagoga okreś­lone jest w:
  • § 24 rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2017 r., poz. 1591) mówiącym, że pedagog zobowiązany jest w szczególności do:
    • prowadzenia badań i działań diag­nostycznych uczniów, w tym diag­nozowania indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu szkoły czy placówki; 
    • diagnozowania sytuacji wychowawczych w przedszkolu, szkole lub placówce w celu rozwiązywania problemów wychowawczych stanowiących barierę i ograniczających aktywne i pełne uczestnictwo ucznia w życiu przedszkola, szkoły i placówki; 
  •  § 3 pkt 1a rozporządzenia MEN z dnia 3 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1601), mówiącym, że pedagog – w zakresie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin (tzw. pensum) realizuje zajęcia w ramach zadań związanych z prowadzeniem badań i działań diagnostycznych dzieci i młodzieży, w tym badań przesiewowych (…).

Powyższe zapisy wskazują, że z góry założono, iż wszyscy pedagodzy szkolni znają procedury metodologiczne niezbędne do podejmowania badań i czynności diagnostycznych oraz dysponują odpowiednimi metodami, technikami i narzędziami, za pomocą których potrafią znaleźć odpowiedzi na kluczowe pytania nurtujące społeczność szkolną oraz wskazać optymalne sposoby rozwiązania pojawiających się problemów. Szkolna rzeczywistość dowodzi jednak, że bywa z tym naprawdę bardzo różnie. Ilu pedagogów – tyle stylów pracy, kompetencji i umiejętności oraz postaw wobec badań i czynności diagnostycznych, także sposobów ich realizowania. Jedni mają w swojej placówce dostęp wyłącznie do narzędzi standaryzowanych (kwestionariusze, skale, arkusze, baterie testów), czyli takich, które są przeznaczone do szerokiego użytku, przeszły proces prób i ulepszeń, zaopatrzono je w normy i podręczniki. Drudzy korzystają z gotowych, ale niestandaryzowanych narzędzi diagnostycznych, dostępnych na rynku wydawniczym, znalezionych w jakiejś książce, fachowej prasie lub na stronach internetowych. Jeszcze inni z własnej inicjtywy lub na zlecenie dyrekcji, mniej czy bardziej kreatywnie, opracowują je sami, do szkolnego użytku. I tym osobom poświęcony jest tekst poniżej.

Pedagog w roli Zosi Samosi…

…czyli osoby, która, podobnie jak wynalazca, tworzy nowy i adekwatny do celu produkt, jakim jest pomysłowe narzędzie badawczo-diagnostyczne lub twórcza modyfikacja narzędzia już istniejącego, np. nowy rodzaj wywiadu, kwestionariusz ankiety lub schemat obserwacji....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy