Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca , Otwarty dostęp

31 marca 2022

NR 131 (Kwiecień 2022)

Wsparcie uczniów w sytuacji wojny w Ukrainie – jak zadbać o emocje dzieci i ich rodziców?

0 385

Pierwszy raz my, dorośli, poza najstarszym pokoleniem, znaleźliśmy się w sytuacji tak bliskiego doświadczania wojny. Jest nam wszystkim trudno, jest w nas wiele lęku, smutku, złości, rozpaczy, niezrozumienia… Trudno jest nam radzić sobie z tą sytuacją, ale mamy świadomość, że tuż obok nas, w obliczu tych wszystkich wydarzeń są nasi uczniowie, którzy potrzebują naszego wsparcia, pomocy, towarzyszenia w tej trudnej dla nich sytuacji. Nie byliśmy przygotowani na takie wydarzenia, nie mamy gotowych rozwiązań. Pojawiają się liczne pytania: Jak wspierać uczniów w obecnej sytuacji? Jak się o nich zatroszczyć? I czy rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? A jeśli to robić, to w jaki sposób? Warto zebrać to, co wiemy na temat wspierania dzieci w trudnych, kryzysowych sytuacjach.

Dlaczego rozmawiać i zachęcać do zadawania pytań?

Na pojawiające się u wielu dorosłych wątpliwości, czy należy rozmawiać z uczniami o wojnie, trzeba zdecydowanie odpowiedzieć: tak. Jeśli nie zrobią tego osoby, które są z dziećmi w bliskiej relacji, to dzieci będą czerpały wiedzę z innych źródeł, bo przecież nie żyją w informacyjnej próżni. Te alternatywne źródła informacji mogą być zdecydowanie mniej rzetelne oraz mniej dbające o dobrostan naszych dzieci. Młodzi ludzie to bardzo uważni obserwatorzy, dociera do nich wiele informacji i nawet gdy nam, dorosłym, wydaje się, że nie słuchają, wyczuwają napięcie. W ich umysłach pojawiają się liczne pytania, domagające się odpowiedzi, wyjaśnienia. Niewiedza, brak zrozumienia tego, co się dzieje wokół, jeszcze bardziej obniżają poczucie bezpieczeństwa, a podnoszą poziom lęku. Jeśli my – rodzice, nauczyciele – nie zagospodarujemy tej przestrzeni pytań i wątpliwości, to zrobi to ktoś inny, niekoniecznie w sposób, na którym nam zależy. Warto zatem być pierwszym, wykorzystując psychologiczny efekt pierwszeństwa – to, co jest pierwsze, pamiętamy lepiej niż informacje docierające do nas w dalszej kolejności. 
Trzeba też mieć świadomość, że z całą pewnością jedna rozmowa w domu czy na lekcji nie wystarczy. Ważne, byśmy poruszając ten temat z uczniami, zapewnili, że chcemy z nimi rozmawiać i odpowiadać na ich kolejne pytania, gdy te się pojawią. Zapewniajmy zatem o gotowości do rozmowy, gdy dziecko będzie tego potrzebowało, ale nie czekajmy wyłącznie na inicjatywę z jego strony; inicjujmy rozmowy, zachęcajmy do zadawania pytań, także tych, które trudno jest ubrać w słowa, precyzyjnie wyrazić, oraz takich, które dzieciom mogą wydawać się nieadekwatne, dziwne. I nie należy się bać, że nie wszystko będziemy w stanie wyjaśnić, wytłumaczyć… Czasem przyjdzie nam po prostu przyznać się, że sami czegoś nie ogarniamy rozumem. W przypadku wojny to zrozumiałe, bo przecież po ludzku taką zorganizowaną przemoc skierowaną przeciw milionom niewinnych ludzi trudno jest pojąć i zwyczajnie brakuje słów…
Dobrze poruszyć temat wojny na lekcji z całą klasą. Będzie to okazja do tego, żeby uwspólnić różne wiadomości, które posiadają i przekazują sobie uczniowie, oraz skorygować te, które nie są zgodne z prawdą. Dla części uczniów może to być wystarczające, ale będą też z pewnością tacy, którzy będą potrzebowali dodatkowej, indywidualnej rozmowy. Ważne też, żeby przekaz ze strony szkoły i ze strony rodziny był spójny, aby nauczyciele komunikowali się z rodzicami w tej sprawie: jakie działania zostały w szkole podjęte, jakie rozmowy przeprowadzone, jakie informacje przekazano uczniom. Taki jednolity przekaz z dwóch ważnych dla dziecka w wieku szkolnym źródeł tworzy spójny obraz świata, a zatem wzmacnia poczucie bezpieczeństwa. 
Rzetelna wiedza, którą otrzymają dzieci i młodzież, dostosowana do ich poziomu rozwoju, pozwoli im mieć swoje zdanie i lepiej rozumieć doniesienia z portali społecznościowych. Zakres przekazanej wiedzy, jej szczegółowość, dobór słów są oczywiście zależne od poziomu rozwoju poznawczego dziecka. Będzie to lekcja historii współczesnej, którą młodzi ludzie mają szansę zapamiętać do końca życia, a jej najważniejszy przekaz dotyczy tego, że wywoływanie wojny, agresja na inne państwo jest czymś złym i nigdy nie powinna mieć miejsca!

Jak wspierać ucznia emocjonalnie?

Oprócz wsparcia informacyjnego w postaci rzetelnej wiedzy opartej na faktach, uczniowie potrzebują przede wszystkim wsparcia emocjonalnego. Ważne, by nazywać emocje, których doświadczamy, akceptować te bardzo różne w tej sytuacji emocje, które się pojawiają, pozwalać na ich wyrażanie. Zaprzeczanie, tłumienie, bagatelizowanie i udawanie, że „nic się nie dzieje”, zamiast uspokajać, może raczej przepełniać niepokojem. Wspierające będzie dzielenie się tym, że i my dorośli doświadczamy trudnych emocji. Powiedzenie o nich, nazwanie ich może zachęcić, ośmielić dzieci do dzielenia się tym, co jest w nich. 
To, co niewypowiedziane, chowa się głębiej i potem nas męczy, przytłacza. Dlatego tak ważne jest stworzenie przestrzeni do mówienia o uczuciach. Nie oznacza to codziennego, wielokrotnego wracania do tematu wojny. Chodzi raczej o uważność na uczucia i otwarcie przestrzeni do rozmowy o nich, np. poprzez pytania: „Jak się czujesz? Jak się dziś czułaś?”. Z drugiej strony pamiętajmy, że dzielenie się emocjami, pokazywanie, że doświadczanie lęku, smutku, złości jest zrozumiałe, nie oznacza, że mamy zalewać uczniów emocjami i zmartwieniami dorosłych. Oni szukają w nas źródła bezpieczeństwa i stabilności. 

POLECAMY

Co doradzać rodzicom wspierającym dzieci?

Wielu rodziców pyta o to, jak mogą pomóc swoim dzieciom. Najważniejsze jest BYCIE razem, by zadbać o wzmocnienie poczucia bezpieczeństwa dzieci. Źródło poczucia bezpieczeństwa jest przede wszystkim w domu, w najbliższym otoczeniu. To, co się dzieje, jest trudne, uczniowie mogą spotkać się z trudnymi informacjami, doświadczać trudnych emocji, ale to, na ile będą się czuli bezpiecznie, zależy przede wszystkim od nas dorosłych. Jak zatem postępować?

  1. Bliskość fizyczna, przytulanie, dostępność dla dziecka, bycie razem, zaplanowanie więcej wspólnego czasu, wspólna zabawa i docenianie zwyczajności dnia codziennego mają znaczenie dla wzmacniania poczucia bezpieczeństwa. Czasami, gdy dzieje się coś ważnego, trudnego, mamy poczucie, że powinniśmy zmienić nasze dotychczasowe życie. Tymczasem to właśnie zachowanie w maksymalnie możliwym stopniu normalności, zwyczajności dnia codziennego pomaga w utrzymywaniu poczucia bezpieczeństwa. Zachęcamy zatem do starannego wykonywania zwyczajowych obowiązków, doceniania drobnych gestów wzajemnej życzliwości, szczególnie wtedy, gdy jest trudno.
     
  2. Rozmawiać z dziećmi o bieżącej sytuacji, ale ważne, by być uważnym na komunikaty, które kierujemy do dzieci i do innych wokół siebie. Trzeba być uważnym na katastrofizację, do której mamy tendencje pod wpływem silnych emocji. Snucie tragicznych scenariuszy przyszłości na pewno nie pomaga. Ważne jest szczere mówienie o tym, co wiemy, skupienie na faktach, szczególnie tych, które dają nadzieję, dostosowanie przekazu do dzieci. Rozmawianie w sposób szczery, tzn. zgodnie z prawdą, nie oznacza przecież mówienia wszystkim wszystkiego, w każdych okolicznościach i w ten sam sposób. Rodzice najlepiej znają swoje dzieci, ich poziom wrażliwości, emocjonalnej odporności, wiedzą, ile każde z nich jest w stanie pomieścić.
     
  3. Być uważnym na zmiany w zachowaniu dziecka. Dzieci w różny sposób mogą przeżywać trudne sytuacje. Mogą być bardziej zamyślone, rozkojarzone, częściej się złościć, być rozdrażnione. Pod tzw. trudnym zachowaniem przeważnie kryje się cierpienie, nieumiejętność poradzenia sobie z daną sytuacją. Jeżeli obserwujemy nowe, niepokojące zachowanie u dziecka, warto nazwać to, co widzimy, okazać empatię i troskę, a w razie potrzeby szukać pomocy.
     
  4. Warto też świadomie ograniczać dostęp do informacji jedynie do tego, co nam potrzebne, by orientować się w bieżącej sytuacji. Nie włączać bez przerwy kanałów informacyjnych w telewizji czy radiu przy dzieciach. Rozmawianie o tym, co się dzieje, nie oznac...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy