Dołącz do czytelników
Brak wyników

WARSZTAT PRACY

27 kwietnia 2022

NR 132 (Maj 2022)

Wykorzystywanie elementów TUS do wspierania rozwoju kompetencji społecznych i radzenia sobie z problemami emocjonalnymi

0 83

Żyjemy w trudnych czasach i nie jesteśmy w stanie przewidzieć, co stanie się w przyszłości, ale z pewnością wiemy, że nasi uczniowie i uczennice potrzebują rozwijania kompetencji miękkich, w tym społeczno-emocjonalnych. Jak pokazują ostatnie lata, sytuacja wokół nas znacząco wpłynęła na zdrowie psychiczne i samopoczucie naszych podopiecznych. Wszyscy zostaliśmy zmuszeni do podjęcia prób odnalezienia się w zmienionych okolicznościach oraz radzenia sobie z trudnymi i nieprzyjemnymi emocjami.

Aby jak najlepiej przygotować naszych uczniów i uczennice na przyszłość, musimy pomóc im w rozwijaniu podstawowych umiejętności, dzięki którym będą potrafili dostosować się do potencjalnych wyzwań stojących przed nimi w przyszłości, a także wyposażyć ich w narzędzia umożliwiające im radzenie sobie ze stresem, strachem, złością. Niewątpliwie Trening Umiejętności Społecznych idealnie wpisuje się w to zapotrzebowanie. Jest to bowiem jedna z najskuteczniejszych terapii wspierających rozwój kompetencji społecznych oraz łagodzących lub zapobiegających problemom emocjonalnym. Pomaga radzić sobie z trudnościami pojawiającymi się w zachowaniach u dzieci i młodzieży. Pozwala też skutecznie rozwijać kompetencje społeczno-emocjonalne. 

Czym są umiejętności społeczno-emocjonalne i dlaczego mają znaczenie?

Na kompetencje społeczno-emocjonalne składa się pięć obszarów: samoświadomość, zarządzanie sobą, świadomość społeczna, umiejętność budowania relacji, odpowiedzialne podejmowanie decyzji. W każdej z tych sfer znajdują się ważne kompetencje ułatwiające funkcjonowanie w dorosłym życiu i świecie wokół nas. 

POLECAMY

  • Samoświadomość
    Bycie samoświadomym pomaga naszym uczniom i uczennicom zrozumieć, gdzie są podczas procesu uczenia się. Bycie samoświadomym pomaga im zidentyfikować własne umiejętności i zainteresowania, dostrzegać mocne i słabe strony.
     
  • Samozarządzanie
    Budując umiejętność samozarządzania, uczniowie i uczennice koncentrują się na wyznaczaniu celów i radzeniu sobie z przeżywanym stresem. Rozwijają umiejętność radzenia sobie z trudnymi emocjami, których doświadczają podczas procesu uczenia się. Poprzez działania edukacyjne uczniowie uczą się postrzegania uczenia się jako procesu i rozwijają umiejętność planowania i organizowania własnej pracy. 
     
  • Świadomość społeczna
    Dzięki rozwijaniu tej kompetencji uczniowie i uczennice lepiej rozumieją normy społeczne. Rozwój współczucia i empatii oraz umiejętności interpersonalnych są dla nich bardzo ważne, ponieważ wchodzą w interakcje z innymi i są w ciągłym kontakcie z drugim człowiekiem.
     
  • Umiejętność budowania relacji
    Zapewnienie uczniom i uczennicom możliwości budowania wspierających relacji pomoże im czuć się pewnie, prosząc o pomoc i pracując w zespole. Te umiejętności są niezwykle ważne w przypadku konfliktów, gdy w grę wchodzi przepraszanie i naprawianie wcześniej zepsutej relacji. 
     
  • Odpowiedzialne podejmowanie decyzji
    Umiejętności krytycznego myślenia, rozwiązywania problemów, przetwarzania informacji i poszukiwania rozwiązań to kompetencje potrzebne w budowaniu poczucia odpowiedzialności. Dokonywanie dobrych wyborów jest ważną kompetencją, często ułatwiającą podejmowanie trudnych decyzji życiowych. 

Podsumowując, można powiedzieć, że umiejętności społeczno-emocjonalne to wszystkie te umiejętności, dzięki którym możliwe jest nasze funkcjonowanie w społeczeństwie, a co za tym idzie – w rodzinie, w grupie rówieśniczej, w szkole czy też w pracy. To umiejętność zachowania się w różnorodnych sytuacjach społecznych, umiejętność komunikowania się z drugim człowiekiem, umiejętność nawiązywania i utrzymywania relacji. To właśnie dzięki tym nim dogadujemy się z innymi ludźmi, potrafimy zachować się odpowiednio do sytuacji, wiemy, co wypada, a co nie. Dzięki tym kompetencjom potrafimy zarządzać swoimi emocjami i reagować adekwatnie na emocje innych. To wszystko sprawia, że życie staje się mniej skomplikowane, a sytuacje trudne – łatwiejsze do przezwyciężenia. 
 

Tab. 1. Kompetencje społeczno-emocjonalne
Samoświadomość Zarządzanie sobą Świadomość
społeczna
Umiejętność
budowania relacji
Odpowiedzialne
podejmowanie
decyzji
  • świadomość mocnych i słabych stron
  • budowanie zaufania
  • świadomość emocjonalna
  • kształtowanie charakteru
  • pozytywne myślenie
  • myślenie w kierunku przyszłości 
  • kształtowanie umiejętności 
    planowania i organizacji
  • samokontrola
  • zarządzanie emocjami
  • opracowanie zdrowych strategii radzenia sobie w sytuacjach 
  • trudnych
  • świadomość celów
  • wytrwałość
  • rozumienie oczekiwań i norm społecznych
  • szacunek do drugiego człowieka
  • przyjmowanie perspektywy
  • rozwijanie empatii
  • okazywanie życzliwości
  • świadomość różnorodności 
  • rozwijanie umiejętności komunikacyjnych
  • umiejętność współpracy
  • umiejętność rozwiązywania konfliktów
  • przepraszanie i naprawianie relacji
  • stawanie się odpowiedzialnym
  • umiejętność dokonywanie dobrych wyborów
  • branie odpowiedzialności za wybory
  • rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów
  • podejmowanie refleksji nad wyborami 


Większość dzieci nabywa umiejętności społeczne w rodzinie, przedszkolu czy szkole w sposób naturalny – poprzez naśladowanie oraz testowanie różnych zachowań i obserwowanie reakcji dorosłych. Są jednak osoby, którym nabywanie umiejętności społecznych nie przychodzi tak łatwo, np. dzieci z zespołem Aspergera czy autyzmem. To dla nich przede wszystkim przeznaczony jest TUS. Ostatnie lata pandemii, nauczania zdalnego, a teraz czas wojny w Ukrainie pokazują, że rozwijanie kompetencji społeczno-emocjonalnych powinno stać się stałym elementem działań edukacyjnych, w zależności od potrzeb naszych uczniów i uczennic. Zajęcia TUS świetnie sprawdzą się w przypadku dzieci i młodzieży przeżywających trudności w relacjach, ale także dzieci lękliwych, nieśmiałych i wycofanych. Często zauważamy dzieci samotne, odseparowane od innych, którym trudno zawierać przyjaźnie, chociaż na pierwszy rzut oka wydają się świetnie funkcjonować w grupie. 
Dla nich takie warsztaty również mogą okazać się bardzo pomocne i mogą ułatwić im funkcjonowanie w codziennym życiu. Nawet niewielkie wsparcie może powodować dużą zmianę. 
Wprowadzenie działań edukacyjnych rozwijających kompetencje społeczno-emocjonalne może być wplecione w tradycyjne działania realizowane w szkole. Są to przede wszystkim projekty, dzięki którym uczniowie i uczennice mogą rozwijać konkretne umiejętności. Warunek jest jeden – ich rozwijanie będzie tak samo ważnym elementem jak zdobywanie wiedzy. Świetną kombinacją jest połączenie rozwijania kompetencji społeczno-emocjonalnych z elementami arteterapii i narzędziami cyfrowymi. Ta mieszanka może przynieść korzyści i jednocześnie być motywatorem do działania. Elementy arteterapii to działania artystyczne nastawione na proces i refleksję, wprowadzające uczestników w stan relaksu i odpoczynku, wzmacniające poczucie własnej wartości i wiary w siebie. Narzędzia cyfrowe natomiast mogą świetnie wspierać rozwijanie kreatywności, planowania i organizacji swojej pracy oraz anonimowego wyrażania własnych opinii i refleksji, a także ułatwiać współpracę. 

TUS z elementami arteterapii jako zajęcia praktyczne

Uczniowie i uczennice uczestniczące w TUS z elementami arteterapii przechodzą trening rozwojowy, który wspiera umiejętności niezbędne w życiu codziennym i potrzebne w wielu sytu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy