Z dniem 1 września 2025 r. weszły w życie zmiany w zakresie kwalifikacji, istotne zarówno dla obecnych, jak i przyszłych nauczycieli. Aby je dokładnie poznać, przeanalizować i zrozumieć – w odniesieniu do nauczycieli i specjalistów szkolnych – trzeba być świadomym, że:
1 Na mocy § 42d. ust. 1 – Etaty nauczycieli specjalistów – ustawy Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r., poz. 986 z późn. zm.) specjalistą szkolnym jest: nauczyciel pedagog, pedagog specjalny, psycholog, logopeda oraz terapeuta pedagogiczny. Natomiast nie ma takiego statusu: nauczyciel prowadzący zajęcia rewalidacyjne oraz nauczyciel współorganizujący kształcenie specjalne.
2 Rozporządzenie ME z 8 sierpnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2025 r., poz. 1111), porządkuje wiele kwestii związanych z wykształceniem nauczycieli, w dużej mierze osób, które pracują z dziećmi i młodzieżą ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w obszarze kształcenia specjalnego oraz pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Wprowadzane zmiany należy odnieść bezpośrednio do odpowiednich paragrafów obowiązującego rozporządzenia MEiN z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2023 r., poz. 2102).
Czego dotyczą podstawowe zmiany w kwalifikacjach wymaganych od nauczycieli?
Głównym celem nowelizacji ww. rozporządzenia jest dostosowanie przepisów do nowych standardów kształcenia nauczycieli oraz doprecyzowanie i ujednolicenie kwalifikacji w kluczowych obszarach |pracy szkoły, do których należy organizacja kształcenia specjalnego oraz udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ma to na celu również zapewnienie nauczycielom ciągłości uprawnień zawodowych, dzięki temu chronione będą ich interesy i zapewniona stabilność prawna. Nowelizacja ww. rozporządzenia:
- Wprowadziła nową definicję „przepisów obowiązujących przed dniem 3 sierpnia 2019 r.”. Zgodnie z nowym stanem prawnym przez przepisy obowiązujące przed 3 sierpnia 2019 r. należy rozumieć przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2020 r., poz. 1289 oraz z 2022 r., poz. 1769) określające wymagany od nauczycieli poszczególnych typów szkół i rodzajów placówek poziom wykształcenia i jego zakres, odpowiednio do których były prowadzone studia przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela.
- Wprowadziła legalną definicję osoby, która ukończyła studia pierwszego i drugiego stopnia zgodnie z nowym standardem kształcenia. Obecnie należy przez to rozumieć osobę, która ukończyła studia pierwszego stopnia prowadzone zgodnie z przepisami obowiązującymi przed 3 sierpnia 2019 r., a studia drugiego stopnia już według nowych zasad. Celem tej zmiany jest umożliwienie wszystkim nauczycielom legalnego zdobywania kwalifikacji do wykonywania zawodu nauczyciela.
- Rozszerzyła katalog specjalności nauczycielskich uprawniających do pracy w placówkach oświatowo-wychowawczych.
- Rozszerzyła katalog nauczycieli mających bezterminowe kwalifikacje do zajmowania stanowiska pedagoga specjalnego.
Kto obecnie ma kwalifikacje na stanowisko pedagoga specjalnego?
Takie kwalifikacje zgodnie z nowym brzmieniem § 28 ust. 1 ma każda osoba, która posiada:
- Tytuł magistra w zakresie pedagogiki specjalnej w dowolnym zakresie, uzyskany zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r. i ma przygotowanie pedagogiczne.
- Tytuł magistra pedagogiki specjalnej uzyskany zgodnie z nowym standardem kształcenia w dowolnym zakresie lub na którym jest realizowane wyłącznie kształcenie przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela, w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej, logopedii, pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej) lub wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i ma przygotowanie pedagogiczne lub w zakresie logopedii.
- Tytuł magistra uzyskany zgodnie z nowym standardem kształcenia w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej, logopedii, pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej) lub wczesnego wspomagania rozwoju dziecka na kierunku innym niż pedagogika specjalna i ma przygotowanie pedagogiczne.
- Tytuł magistra uzyskany zgodnie z nowym standardem kształcenia na dowolnym kierunku i ma przygotowanie pedagogiczne oraz ukończyła studia podyplomowe prowadzone zgodnie z nowym standardem kształcenia w zakresie edukacji włączającej.
- Tytuł magistra w zakresie pedagogiki uzyskany zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r. oraz ukończyła studia podyplomowe w zakresie pedagogiki specjalnej lub zakład kształcenia nauczycieli lub kurs kwalifikacyjny w zakresie pedagogiki specjalnej.
Ważne
- Likwidacja § 40 rozporządzenia z 14 września 2023 r. zniosła kwalifikacje tymczasowe dla pedagogów specjalnych, które dawały im możliwość pracy na tym stanowisku tylko do 31 sierpnia 2026 r.
- W rezultacie nauczyciele mający do tego dnia tymczasowe kwalifikacje zyskują pełne uprawnienia do bezterminowego zajmowania tego stanowiska.
Kto może być zatrudniony na stanowisku psychologa?
Ważnym aspektem wprowadzonych zmian jest rezygnacja z dotychczas obowiązującego wymogu, aby ukończone przez daną osobę studia psychologiczne miały ściśle dopasowaną specjalność czy zakres kształcenia odpowiadający prowadzonym zajęciom (dla przepisów sprzed 3 sierpnia 2019 r.). Zmiana ta ma bezpośrednio poszerzyć grono kandydatów na to stanowisko, eliminując biurokratyczne przeszkody, które dotychczas utrudniały zatrudnianie specjalistów. Obecnie – w nowym brzmieniu § 29 – od psychologa oczekuje się ukończenia studiów na kierunku psychologia (I i II stopnia lub jednolite studia magisterskie), uzupełnione o posiadanie przygotowania pedagogicznego. Nowelizacja potwierdza również uprawnienia nauczycieli psychologów do prowadzenia zajęć w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (WWR), co wpisuje się w szerszy trend wzmacniania roli specjalistów w zespołach wsparcia psychologiczno-pedagogicznego. Nowe brzmienie § 34 ust. 2 uwzględnia nauczyciela psychologa wśród osób mających wymagane kwalifikacje do WWR. Jest to zgodne ze wskazaniem § 3 ust. 2 rozporządzenia MEN z 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci, gdzie jest mowa, iż w skład zespołu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka wchodzi – obok pedagoga mającego kwalifikacje odpowiednie do rodzaju niepełnosprawności dziecka i logopedy – także psycholog.
Jakie kwalifikacje wymagane są na stanowisko nauczyciela współorganizującego kształcenie specjalne?
Zgodnie z aktualnym brzmieniem § 35 ust. 7 to stanowisko może zajmować osoba, która legitymuje się:
- Tytułem magistra z zakresu pedagogiki specjalnej oraz przygotowaniem pedagogicznym uzyskanym przed sierpniem 2019 r.
- Tytułem magistra lub rozpoczęciem studiów przed sierpniem 2019 r. na dowolnym kierunku i przygotowaniem pedagogicznym oraz ukończeniem kursu kwalifikacyjnego lub studiów podyplomowych z zakresu pedagogiki specjalnej (każdy kierunek).
- Tytułem magistra (jednolite magisterskie lub 2-stopniowe) – po sierpniu 2019 r. – z pedagogiki specjalnej, resocjalizacyjnej, korekcyjnej, logopedii, wczesnego wspomagania rozwoju wraz z przygotowaniem pedagogicznym. Takie same uprawnienia dają też studia II stopnia, ale tu już wyłącznie z zakresu pedagogiki specjalnej.
- Tytułem magistra na innym, dowolnym kierunku i przygotowaniem pedagogicznym oraz dyplomem kursu kwalifikacyjnego lub studiów podyplomowych z pedagogiki specjalnej. Do dotychczasowego wykazu dodano: nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych, nauczycieli bibliotekarzy, nauczycieli języków obcych nowożytnych.
Dokonana zmiana przepisów w sprawie kwalifikacji na stanowisko nauczyciela współorganizującego odpowiada teraz wymogom rozporządzenia z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
Na czym polega doprecyzowanie kwalifikacji na stanowisko nauczyciela terapeuty pedagogicznego?
W nowelizacji rozporządzenia uzupełniono katalog form kształcenia i doprecyzowano, że oprócz studiów pierwszego i drugiego stopnia, kwalifikacje do zajmowania tego stanowiska mogą także dawać jednolite studia magisterskie, prowadzone zgodnie z przepisami obowiązującymi przed 3 sierpnia 2019 r. Zgodnie z nowym brzmieniem § 32 ust. 1 aktualnie wystarczy, że nauczyciel terapeuta ma:
- Dyplom studiów wyższych (różnego rodzaju) w zakresie terapii pedagogicznej lub pedagogiki korekcyjnej i przygotowania pedagogicznego.
- Dyplom studiów wyższych dowolnej specjalności wraz z przygotowaniem pedagogicznym, i do tego studiów podyplomowych z terapii pedagogicznej lub pedagogiki korekcyjnej.
- Dyplom ukończenia wyłącznie studiów I stopnia (prowadzonych zgodnie z przepisami obowiązującymi po 3 sierpnia 2019 r.), jeśli chcą pracować w przedszkolach czy szkołach podstawowych. Jeśli te studia były z innego zakresu, to trzeba zrobić studia podyplomowe (lub kurs/zakład kształcenia nauczycieli). Można też ukończyć studia II stopnia zgodne z nowymi standardami w zakresie pedagogiki korekcyjnej.
To oznacza, że każdy nauczyciel, który ukończy studia podyplomowe z zakresu pedagogiki korekcyjnej, będzie mógł prowadzić terapię pedagogiczną oraz zajęcia korekcyjno-kompensacyjne.
Czy wprowadzone zmiany dotyczą też kwalifikacji na stanowisko nauczyciela prowadzącego rewalidację?
Praktycznie nie, w nowym brzmieniu § 33 ust. 1 usunięto bowiem jedynie odesłanie do § 22 ust. 4. Skreślenia dokonano ze względu na fakt, iż przepis błędnie wskazywał, że osoby, które spełniają wymagania kwalifikacyjne do zajmowania stanowiska nauczyciela wychowawcy w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych przeznaczonych dla nieletnich z niepełnosprawnością intelektualną mają kwalifikacje do prowadzenia zajęć rewalidacyjnych dla dzieci i młodzieży z różnymi niepełnosprawnościami. Nadal więc należy kierować się regulacjami szeroko opisanymi w § 33 ust. 1 rozporządzenia z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Z jego zapisów wynika, że kwalifikacje do prowadzenia zajęć rewalidacyjnych ma osoba, która posiada:
- Dyplom magisterski z zakresu pedagogiki specjalnej lub dowolnego kierunku studiów (przed sierpniem 2019 r.) i przygotowanie pedagogiczne oraz ukończyła kurs kwalifikacyjny lub studia podyplomowe uprawniające do pracy z danym rodzajem niepełnosprawności. Przy czym studia podyplomowe nie są konieczne, jeśli ukończone studia wyższe są zgodne z niepełnosprawnością ucznia, z którym dany nauczyciel ma prowadzić zajęcia rewalidacyjne.
- Dyplom magisterski uzyskany po sierpniu 2019 r. na jednolitych lub dwustopniowych studiach z pedagogiki specjalnej w zakresie zgodnym z niepełnosprawnością ucznia: oligofrenopedagogika – daje uprawnienia do rewalidacji z uczniami wyłącznie z niepełnosprawnością intelektualną, surdopedagogika - z uczniami z niepełnosprawnością słuchową, tyflopedagogika - z niepełnosprawnością wzrokową.
- Dyplom magisterski uzyskany po sierpniu 2019 r. z pedagogiki specjalnej w zakresie innym niż niepełnosprawność ucznia oraz na kierunkach przygotowujących wyłącznie do zawodu nauczyciela, z zakresu pedagogiki resocjalizacyjnej, korekcyjnej, logopedii, wczesnego wspomagania rozwoju oraz ukończyła studia podyplomowe odpowiednie do niepełnosprawności ucznia. Oczywiście w każdym przypadku trzeba mieć również przygotowanie pedagogiczne.
Ważne
Celem nowelizacji rozporządzenia w sprawie kwalifikacji było wprowadzenie przejrzystego podziału zasad weryfikacji kwalifikacji:
- do nauczycieli, którzy rozpoczęli kształcenie po 3 sierpnia 2019 r., a więc według nowych standardów;
- oraz do tych, którzy przygotowanie do zawodu zdobyli przed 3 sierpnia 2019 r., w tym również przed 2003 r., kiedy nie obowiązywały jeszcze formalne standardy kształcenia nauczycieli.
Najważniejszym efektem wprowadzonych zmian jest przede wszystkim zachowanie przez nauczycieli i specjalistów szkolnych wszystkich nabytych dotychczas kwalifikacji – niezależnie od momentu ukończenia kształcenia.
