Od 1 września 2026 r. w polskiej oświacie planowane są istotne zmiany programowe, organizacyjne oraz dotyczące praw i obowiązków ucznia. Część z nich nadal jest procedowana albo zapowiadana, tak więc do nowego roku szkolnego może się jeszcze sporo wydarzyć. Dlatego zachęcam Państwa do śledzenia poczynań resortu edukacji również w czasie wakacji. Pomocny może być tabelaryczny wykaz wprowadzanych nowości, przygotowany zgodnie z dokumentami rządowymi oraz projektami Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Dział: Prawo w szkole
Obszar orzecznictwa poradni psychologiczno-pedagogicznych doświadcza właśnie jednej z najistotniejszych przemian. Choć zmiany formalnie dotyczą pracy tejże placówki oświatowej, to w praktyce w znaczący sposób wpływają na codzienne funkcjonowanie przedszkoli i szkół. Zwłaszcza na rolę nauczycieli i specjalistów szkolnych w procesie diagnozy i planowania wsparcia dla ucznia z niepełnosprawnością, zagrożonego niedostosowaniem społecznym lub niedostosowanego społecznie. Aspektem o kapitalnym znaczeniu jest również to, że nowa procedura odchodzi od dominującej roli dokumentacji medycznej w orzecznictwie na rzecz diagnozy funkcjonalnej oraz realnej współpracy między poradnią, szkołą i rodzicami.
Nauczyciel współorganizujący kształcenie uczniów z niepełnosprawnościami – zwany potocznie nauczycielem wspomagającym, choć nazwa ta nie występuje w żadnym dokumencie prawa oświatowego – funkcjonuje w szkole ogólnodostępnej od ośmiu lat. Jednak wciąż pojawiają się liczne zapytania związane z jego zatrudnieniem, wymiarem godzin pracy, obowiązkami oraz kwalifikacjami. Temat ważny, a dla niektórych także skomplikowany.
W szkołach i na portalach nauczycielsko-rodzicielskich wrzało przez kilka miesięcy. Wszystko z powodu oceny funkcjonalnej, której wdrożenie Ministerstwo Edukacji zapowiadało na 1 kwietnia 2026 r. Powstał ogromny szum informacyjny, a resort zwlekał z rzeczowymi wyjaśnieniami. To prowokowało nauczycieli do ostrej, krytycznej dyskusji, sprzyjało różnym spekulacjom, głoszeniu półprawd. Taką atmosferę podgrzewały, rzecz jasna, media. Niemal każdego dnia ich sensacyjne, ale ewidentnie kłamliwe nagłówki krzyczały: „MEN szykuje obligatoryjną ocenę funkcjonalną dla każdego ucznia!”, „Ocena funkcjonalna nowym obowiązkiem nauczyciela!”, „Ocena wszystko śledząca grozi inwigilacją rodzin!”.
W naszym systemie oświaty kwalifikacje zawodowe nauczyciela stwierdza dyrektor szkoły, który ocenia je przy zatrudnianiu kandydata na dane stanowisko pracy.
Jeśli ma jakieś wątpliwości, zawsze może zwrócić się o pomoc do kuratora oświaty, który jako organ sprawujący nadzór pedagogiczny ma prawo do weryfikacji zgodności zatrudnienia z kwalifikacjami. Taką samą możliwość ma każdy nauczyciel, gdy nie jest pewien, czy dysponuje odpowiednio wymaganymi kwalifikacjami.
Od każdego nauczyciela wymaga się nie tylko kwalifikacji i kompetencji zawodowych, ale również postępowania zgodnie z prawem, zasadami wykonywania zawodu i nauczycielską etyką. Stąd właśnie zawód nauczyciela, pedagoga/psychologa, wychowawcy – będący zawodem zaufania publicznego – podlega specjalnym rygorom oraz odpowiedzialności.
Dokumentowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i przedszkolach wciąż budzi wiele wątpliwości, choć przepisy w tym zakresie obowiązują już od kilku lat. Błędy w prowadzeniu dokumentacji ujawniane podczas kontroli pokazują, że temat wymaga uporządkowania i przypomnienia kluczowych zasad. Warto wiedzieć, jakie dokumenty są obowiązkowe, kto odpowiada za ich prowadzenie, a jakie praktyki – choć popularne – nie mają podstawy prawnej.
Czy szkoła może opublikować zdjęcie z apelu, czy wycieczki na swojej stronie internetowej lub w mediach społecznościowych? Czy zgoda rodzica wystarczy? A co, jeśli uczeń osiągnął już pełnoletność? W działaniach Fundacji Szkoła z Klasą regularnie spotykamy się z dylematami szkół dotyczącymi publikowania zdjęć i filmów z udziałem uczniów i uczennic. To temat, którym zainteresowane jest coraz większe grono nauczycieli i dyrektorów instytucji edukacyjnych, a w praktyce prowadzi on przez zawiłości prawa cywilnego, rodzinnego i RODO. A przede wszystkim dotyka wrażliwego obszaru, jakim jest bezpieczeństwo i dobro dziecka.
Jak co roku, w czasie wakacji resort edukacji wprowadził zmiany w prawie oświatowym. Jedne mają charakter porządkujący, drugie nowatorski. Warto wiedzieć, które z tych zmian odnoszą się do statutowej działalności szkoły, a także mieć świadomość zmian planowanych przez resort edukacji jeszcze w tym roku szkolnym.
W odpowiedzi na dostrzegane i pogłębiające się od dłuższego czasu problemy związane ze zdrowiem dzieci i młodzieży, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia psychicznego, a także z deficytami w zakresie kompetencji emocjonalno-społecznych, minister edukacji Barbara Nowacka w ogłoszonych 12 czerwca podstawowych kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa na pierwszych trzech miejscach umieściła te, które dotyczą edukacji zdrowotnej, aktywności fizycznej, postaw społecznych oraz wspierania dobrostanu i edukacji włączającej.
Polska oświata wciąż się reformuje. Pojawiają się nowe uregulowania prawne i organizacyjne, za którymi niestety nie wszyscy nadążają. Oto krótki przegląd tego, co z dniem 1 września 2024 r. zacznie obowiązywać w naszych szkołach i placówkach oświatowych na mocy decyzji podjętych przez ministra edukacji narodowej do 5 lipca br. O zmianach wprowadzanych po tym terminie przeczytają Państwo w następnym numerze „Głosu Pedagogicznego”.