Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia specjalisty

5 czerwca 2020

NR 117 (Czerwiec 2020)

Autoewaluacja zajęć prowadzonych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej

107

Termin „ewaluacja” oznacza proces o charakterze praktycznym, którego zadaniem jest ustalenie/sprawdzenie, czy dane działanie osiągnęło zakładane cele. Rozporządzenie MEN z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1658 z późn. zm.) podaje w § 2 ust. 4 następującą definicję: Ewaluacja – należy przez to rozumieć proces gromadzenia, analizowania i komunikowania informacji na temat wartości działań podejmowanych przez szkołę lub placówkę. Można zatem przyjąć, że nauczyciel oraz specjalista szkolny, który dokonuje ewaluacji swojej pracy, gromadzi, analizuje i komunikuje informacje związane z wartością podejmowanych przez siebie działań. Jako ktoś osobiście zainteresowany procesem ewaluacyjnym sam wybiera aspekty ewaluacji oraz definiuje kryteria sukcesów i standardy. Trzeba przy tym pamietać, że proces autoewaluacji nie jest tożsamy z ewaluacją wewnętrzną prowadzoną w placówce oświatowej przez zespół ewaluacyjny w ramach nadzoru pedagogicznego. 

POLECAMY

Dlaczego warto podjąć trud autoewaluacji?

Autoewaluację warto traktować jako prowadzony dla samego siebie indywidualny monitoring, rodzaj zawodowej autorefleksji nad wymiernymi efektami własnej pracy. Profesor Leszek Korporowicz twierdzi, że autoewaluacja jest „zaproszeniem do przyjęcia odpowiedzialności za własne działanie”1. Ma absolutną rację. Wszak rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2017 r., poz. 1591 z późn. zm.) nakazuje specjalistom w § 20 ust. 9 dokonywanie oceny efektywności udzielonej pomocy i formułowanie wniosków dotyczących dalszych działań mających na celu poprawę funkcjonowania ucznia. Natomiast art. 6 ust. 1 i 3a ustawy Karta nauczyciela wyznacza obowiązek rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, oraz obowiązek doskonalenia się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły. 
Dzięki autoewaluacji specjalista szkolny ma okazję do krytycznej, ale konstruktywnej refleksji oraz oceny swoich działań. Poza tym:

  • Pozyskuje wiarygodną informację o tym, jak odbierane są jego działania, jakie są ich efekty, zarówno te oczekiwane, jak i te niepożądane. Dzięki temu może wyeliminować/minimalizować czynniki, które nie sprzyjają efektywnej pracy, a rozwinąć te jak najbardziej twórcze i wartościowe.
  • Uzyskuje informacje o trafności doboru celów, treści i metod edukacyjno-wychowawczo-terapeutycznych do potrzeb i oczekiwań uczniów. Ewaluacji może więc poddać poszczególne fragmenty realizowanego programu, pojedynczych zajęć czy też poszczególne metody oraz środki dydaktyczne, z których korzysta. W ten sposób może tworzyć bank informacji o ich przydatności.
  • Usprawnia komunikację i współpracę z uczniami, którzy uczęszczają na zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, z ich rodzicami oraz innymi nauczycielami. Uwzględniając w swojej pracy opinie i poglądy uczniów, nauczyciel wykazuje swą otwartość, co sprzyja wzajemnemu zaufaniu i życzliwości. Uczeń czuje się wtedy ważnym podmiotem, a nie tylko przedmiotem oddziaływań pomocowych. Autoewaluacja ponadto stwarza możliwość wymiany doświadczeń między specjalistą a nauczycielami pracującymi z danym uczniem, a to sprzyja współpracy i wzajemnemu wspieraniu się. 
  • Może planować strategię swojego rozwoju zawodowego, uzyskując wiedzę o tym, jakie są potrzeby uczniów i całej szkoły w obszarze pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Może również promować swoją pracę, a szczególnie te elementy, które stanowią jej mocne strony.

Powinien przy tym odnieść się do trzech płaszczyzn: realizowanych celów, metod pracy oraz atmosfery na zajęciach, które prowadził z uczniami w ramach udzielanej im pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Pomocne mogą być takie oto pytania: 

  • Czy zrealizowałam/zrealizowałem postawione sobie cele zajęć? Skąd wiem, czy i na ile zostały one zrealizowane?
  • Czy zaszła oczekiwana zmiana? Czy zmiana zaszła wskutek działania programu przyjętego do realizacji?
  • Czy zastosowane przeze mnie metody pomogły uczniom zrealizować cele? Dlaczego?
  • Czy metody pracy, które dobieram, są skuteczne? Które z nich są skuteczne?
  • Czy atmosfera na zajęciach sprzyjała osiąganiu celów? Jakie podjęłam/podjąłem działania, aby była jak najlepsza?
  • Jaki był nastrój i samopoczucie uczestników?
  • Czy zajęcia podobały się uczestniczącym w nich dzieciom? Czy trafiły w ich potrzeby?
  • Jaka była frekwencja na zajęciach? Jakie były powody nieobecności na nich?
  • Jaki był poziom zaktywizowania indywidualnego uczestników zajęć? Jaki był poziom zaktywizowania grupowego uczestników?

Nie istnieje jeden uniwersalny sposób dokonywania autoewaluacji, więc można ją realizować w dowolnej formie: pisemnej, ustnej, wizualnej. Może być ona anonimowa lub jawna, indywidualna bądź grupowa. Dobór metod zależy przede wszystkim od tego, co specjalista chce poddać badaniu, od funkcji, jakie ma pełnić auto-
ewaluacja, oraz od wieku uczniów udzielających informacji. O tym, jakie zastosować metody i techniki zbierania danych, a potem ich analizowania, decyduje wyłącznie sam, korzystając z szerokiego katalogu: wywiadu grupowego i indywidualnego, swobodnych rozmów z uczniami, obserwacji, analizy SWOT, ankiet sondażowych, kart ewaluacyjnych, badania dokumentów, aż po alternatywne metody ewaluacyjne (wizualne, jakościowe), takie jak:

Buźki
Na tablicy lub plakacie narysowane są trzy buźki: zadowolona, obojętna i smutna. Uczniowie proszeni są, aby postawili swój znaczek przy buzi odpowiadającej stopniowi swojego zadowolenia z zajęć lub ustawili się przy wybranej buzi bądź nakleili żółtą karteczkę.

Tarcza 
Wystarczy duży karton i kilka kolorowych markerów. Na środku narysowany jest duży okrąg podzielony na mniejsze części. Każda część odpowiada za inny aspekt lub temat poddawany ewaluacji. Uczniowie mają za zadanie podejść do okręgu i postawić kropkę – im bliżej środka, tym lepsza ocena. Jeżeli sytuacja na to pozwoli, można ich poprosić również o komentarz – dlaczego stawiasz kropkę w tym miejscu? 

Termometr 
Uczniowie otrzymują kartki z narysowanym termometrem lub 2–3 termometrami (z wybraną skalą, np. od –30 do +30). Ich zadaniem jest zaznaczenie w odpowiednim miejscu oceny będącej odpowiedzią na pytanie ewaluacyjne, np. o zadowolenie z udziału w zajęciach, poziom zaangażowania w pracy indywidualnej lub grupowej, atmosferę zajęć, przydatność stosowanych metod, materiałów…). Można również poprosić uczniów, by podzielili się swoją ewaluacją i porozma­wiali, jakich ulepszeń należałoby dokonać.

Walizka i kosz 
Uczniowie otrzymują po kilka żółtych i czerwonych kartek. Na żółtych mają wypisać, co dobrego wynoszą z tych zajęć, i przykleić do rysunku walizki, na czerwonych – to, co im się nie podobało w trakcie zajęć, i przykleić do rysunku kosza...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy