Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , WARSZTAT PRACY

13 sierpnia 2021

NR 126 (Wrzesień 2021)

Diagnozowanie na początku roku szkolnego

47

To trzeci rok szkolny z rzędu, kiedy na mocy art. 26 ustawy Prawo oświatowe działania określone w programie wychowawczo-profilaktycznym, skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców, muszą być przygotowane w oparciu o przeprowadzoną diagnozę potrzeb i problemów występujących w danej społeczności szkolnej, przy czym nie dotyczy to przedszkoli, branżowych szkół II stopnia, szkół policealnych i szkół dla dorosłych.

Wspomniany obowiązek zapisano także w rozporządzeniu MEN z dnia 22 stycznia 2018 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii: „(…) Szkoła lub placówka ma obowiązek w każdym roku szkolnym dokonać diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych”.
Za przeprowadzenie wspomnianej diagnozy odpowiedzialny jest dyrektor szkoły albo upoważniony przez niego pracownik. Najczęściej taką osobą jest pedagog szkolny. Nic dziwnego, bowiem jednym z jego obowiązkowych zadań wykonywanych w ramach przydzielonego pensum jest prowadzenie badań i działań diagnostycznych dzieci i młodzieży, w tym badań przesiewowych, diagnozowanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia ich mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu, w tym barier i ograniczeń utrudniających im funkcjonowanie i uczestnictwo w życiu przedszkola, szkoły i placówki.
Jednak to nie oznacza, że pedagog musi sam wykonać wszystkie czynności związane z tak rozumianym diagnozowaniem środowiska szkolnego. Diagnozę potrzeb i problemów powinno przeprowadzać grono pedagogiczne, z uwzględnianiem informacji od wszystkich członków społeczności szkolnej: uczniów, rodziców/opiekunów, nauczycieli i pozostałych pracowników szkoły. Nie musi to być odrębna diagnoza wyłącznie dla potrzeb programu wychowawczo-profilaktycznego, bo pozyskane dane mogą być również wykorzystane na użytek udzielanej w szkole pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Rolą pedagoga jest przede wszystkim zorganizowanie diagnozy w oparciu o dostępny warsztat diagnostyczny oraz koordynowanie prawidłowego przebiegu poszczególnych jej etapów. Dlatego też powinien on mieć na uwadze wskazane poniżej kwestie.

POLECAMY

Termin diagnozy

Program wychowawczo-profilaktyczny musi być uchwalany w każdym roku szkolnym do 30 września, niezależnie od tego, czy będą w nim wskazane te same czynniki ryzyka i czynniki chroniące i te same działania wychowawcze i profilaktyczne, co w poprzednim roku szkolnym, czy też będzie to zupełnie nowy program. Ponieważ jego uchwalanie należy do kompetencji rady rodziców (w porozumieniu z radą pedagogiczną), trzeba pamiętać o tym, że zgodnie z art. 84 ust. 2 pkt 1–3 ustawy Prawo oświatowe w przypadku, gdy rada rodziców w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego nie uzyska porozumienia z radą pedagogiczną w sprawie programu, ustala go dyrektor placówki w uzgodnieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny. Tak ustalony program obowiązuje do czasu uchwalenia programu przez radę 
rodziców. 
Zatem nie ma mowy o popełnieniu błędu, gdy czynności diagnozujące potrzeby rozwojowe uczniów, w tym czynniki chroniące i czynniki ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych, przeprowadzone zostaną w dwóch etapach: pod koniec roku szkolnego (w maju/czerwcu) oraz na początku nowego roku, we wrześniu. 
We wrześniu 2021 r. z powodzeniem można wykorzystać m.in. diagnozę potrzeb i problemów uczniów, jaka była przeprowadzana w szkołach w maju po długotrwałym okresie nauki zdalnej.

Zakres diagnozy

Wskazana diagnoza społeczności szkolnej służy przede wszystkim zbieraniu informacji, które pozwalają zrozumieć, czy i jaki typ interwencji wychowawczo-profilaktycznej jest potrzebny oraz jakich zasobów szkoła potrzebuje, a jakimi dysponuje, żeby wdrożyć takie oddziaływania. Dlatego każda szkoła indywidualnie precyzuje tematykę diagnozy i opracowuje jej procedurę/schemat badawczy oraz podział zadań zespołu diagnozującego. Ważne jest, by przed przeprowadzeniem diagnozy ustalić, co szkoła chce zdiagnozować, jakim obszarem chce się zająć, by określić potrzeby i problemy wraz z występującymi czynnikami ryzyka i czynnikami chroniącymi. Wskazania do wyboru jednego czy kilku obszarów diagnozy mogą być bardzo różne, m.in.:

  • wyniki nauczania w czasie realizacji edukacji zdalnej/hybrydowej,
  • analiza zachowań uczniów, w tym zachowań ryzykownych,
  • analiza domowego środowiska wychowawczego,
  • analiza potrzeb i zasobów szkoły (jako placówki) z zakresu wychowania i profilaktyki,
  • rodzaj i stopień nasilenia sytuacji problemowych występujących w relacjach rówieśniczych bądź na linii uczeń–nauczyciel,
  • rozpoznanie zagrożeń występujących w szkole,
  • rozpoznanie wartości cenionych przez uczniów,
  • sytuacje społeczne, które miały wpływ na funkcjonowanie dzieci i młodzieży w szkole, np. pandemia COVID-19 i związane z nią wielomiesięczne obostrzenia, izolacja społeczna.

Metody i techniki diagnozy

Szkoła powinna uzyskiwać informacje o uczniach z wielu źródeł, używając różnych metod i narzędzi diagnostycznych. Są one doskonale znane pedagogom, więc nie ma potrzeby ich opisywania. Wspomnieć należy, że szczególną uwagę pedagog powinien zwrócić na warunki, jakie należy zawsze spełniać przy ich stosowaniu:

  • narzędzia diagnostyczne muszą być dostosowane do wieku uczniów,
  • instrukcja (słowna lub pisemna) musi być zrozumiała dla każdego ucznia,
  • pozyskiwanie informacji od ucznia musi odbywać się w bezpiecznych dla niego warunkach. 

Warto zadbać więc o zachowanie anonimowości oraz sposób zmotywowania uczniów do udzielania szczerych i pełnych odpowiedzi. Te same warunki należy spełnić przy czynnościach diagnostycznych z udziałem rodziców i nauczycieli.
Diagnoza nie powinna opierać się wyłącznie na ankietowaniu członków szkolnej społeczności, co niestety stało się manierą diagnostyczną w szkołach. Wiele cennych diagnostycznych informacji można pozyskać, korzystając z analizy dokumentów, które sporządzane były na koniec roku szkolnego 2020/2021, ze sprawozdań i raportów dotyczących wewnętrznego nadzoru pedagogicznego, ewaluacji realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego, wyników klasyfikacji i promocji, frekwencji, oceny efektywności udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Można też z powodzeniem zastosować obserwacje pedagogiczne, wywiad z wychowa...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy