Dołącz do czytelników
Brak wyników

Za drzwiami gabinetu

2 stycznia 2018

NR 95 (Styczeń 2018)

Dysgrafia czy dyspraksja
Jak zdiagnozować?

0 843

Diagnoza dysgrafii wciąż budzi wiele wątpliwości i kontrowersji w środowisku badaczy. Istnieją bowiem dwie koncepcje na temat pochodzenia lub kwalifikowania zaburzeń typu dysgraficznego. Pierwsza z nich mówi, że dysgrafia, czyli niski poziom graficzny pisma, jest efektem dyspraksji. Zgodnie z drugą, dysgrafia jest diagnozowana jako jeden z rodzajów specyficznych trudności w uczeniu się.

Warto podkreślić, że dyspraksja ma szerszy zakres i znacznie wykracza poza trudności typowo motoryczne. Jej rozpoznanie jest skomplikowane, ponieważ wymaga wykluczenia stanów chorobowych, które mogą być źródłem problemów motorycznych. W związku z tym rozpoznania dyspraksji dokonuje się bardzo rzadko, ponieważ zaburzenie to ma szeroki zakres i dlatego często jest określane innymi formami. Chcąc właściwie zdiagnozować dyspraksję, należałoby zebrać opinie każdej z osób, które mają udział w wychowywaniu dziecka, np. lekarza pierwszego kontaktu, grona pedagogicznego, psychologa, pedagoga, rodzica, logopedy, fizjoterapeuty lub innego specjalisty. 

POLECAMY

Aby zaprezentować istotę problemu, najpierw dokonam charakterystyki ucznia z typowymi symptomami dysgrafii (niewątpliwie to jedynie obszar zaburzeń, zatem ujęcie jest węższe), a następnie ucznia z zaburzeniami charakterystycznymi dla dyspraksji, czyli z tzw. syndromem niezdarnego dziecka. 

Dysgrafia

Badacze problemu jako źródło zaburzenia wskazują podłoże genetyczne, sposób żywienia, czynniki chemiczne, nieprawidłowy przebieg ciąży oraz komplikacje w trakcie porodu. 

Rozpoznanie dysgrafii może również mieć szersze podłoże jako element nie tylko dyspraksji, lecz także zespołu Gerst-manna. 

Uczeń z dysgrafią ma problemy, które ujawniają się na każdym etapie rozwoju (tab. 1).

Tabela 1. Problemy ucznia z dysgrafią na każdym etapie rozwoju

Etap rozwoju 

Towarzyszące trudności

Okres niemowlęcy

  • pobieranie lub trawienie pokarmu,
  • unikanie przytulania i kontaktu cielesnego,
  • opóźniony proces raczkowania, siadania, chodzenia, mówienia,
  • kłopoty ze snem,
  • brak spokoju

Wiek przedszkolny

  • przewracanie klocków, wpadanie na różne osoby, spadanie z krzesła,
  • zbyt silna lub zbyt słaba reakcja na bodźce,
  • unikanie zabawy układankami, klockami,
  • zapinanie guzików, sznurowanie butów,
  • brak zaradności,
  • problemy z właściwym postrzeganiem przedmiotów, skupieniem wzroku, rozróżnianiem kształtów i kolorów, zapamiętywaniem lub rozumieniem widzianych sytuacji, obiektów,
  • niechlujny wygląd (niezawiązane buty, wypuszczona koszula, niezgrabne ruchy),
  • gubienie przedmiotów,
  • problemy z koncentracją, impulsywność, nieadekwatna reakcja,
  • skłonność do frustracji,
  • kiepskie relacje z innymi dziećmi,
  • słaba koordynacja ruchowa i skłonność do wypadków,
  • problemy z równowagą,
  • kłopoty z takimi czynnościami, jak wycinanie, kolorowanie, pisanie, 
  • opóźnienia w rozwoju zdolności językowych,
  • znajdowanie odpowiednich słów lub formułowanie zdań,
  • problemy z zapamiętywaniem imion znajomych osób lub nazw przedmiotów oraz przypomnieniem sobie wydarzeń z przeszłości,
  • kłopoty z koncentracją,
  • niezdolność do wymieniania we właściwej kolejności liter alfabetu lub dni tygodnia,
  • niezdolność do wykonywania serii poleceń,
  • rozumienie i używanie pojęć dotyczących czasu i przestrzeni

Wiek szkolny

  • niewyraźne, niechlujne pisanie, pozostawianie nierównych odstępów, zmiana wielkości liter, wychodzenie z pismem poza linie lub kratki,
  • problemy z wycinaniem za pomocą nożyczek i równym kolorowaniem,
  • kłopoty z wiązaniem sznurowadeł, zapinaniem guzików i sprawnym posługiwaniem się dłońmi,
  • tworzenie niedojrzałych prac plastycznych,
  • kłopoty z zapamiętywaniem ustnych poleceń,
  • częste zachowania obojętne lub apatyczne,
  • dopasowywanie kształtów lub rozmiarów,
  • rozróżnianie liter, cyfr, słów,
  • problemy z rozumieniem pojęć związanych z położeniem, poruszaniem się w przestrzeni,
  • sprawne mówienie, ale czytanie z trudem,
  • czytanie w sposób mechaniczny bez zrozumienia,
  • oddawanie podartych, wygniecionych, zaplamionych, krótkich, niekompletnych prac pisemnych,
  • wkładanie w pisanie wiele wysiłku, stąd jest ono powodem frustracji,
  • nadmierna aktywność, częste zachowania chaotyczne i bezcelowe,
  • niezgrabne trzymanie długopisu,
  • niezdarność podczas zajęć sportowych,
  • upór lub wrogie nastawienie wobec nauczycieli,
  • brak umiejętności sprawnego przepisywania z tablicy,
  • gorsze wyniki w nauce niż wskazywałby na to poziom aktywności ucznia,
  • odpowiedni poziom intelektualny

 

Tab 2. Charakterystyczne symptomy dyspraksji rozwojowej

Etap rozwoju

Towarzyszące trudności

Wiek 
przedszkolny

  • samodzielne rozbieranie i ubieranie się,
  • samodzielne mycie i wycieranie rąk,
  • jedzenie widelcem,
  • bezpieczne poruszanie się, dziecko często ulega wypadkom,
  • mówienie – często dzieci z dyspraksją zaczynają mówić później niż ich rówieśnicy,
  • zachowanie kontroli nad ruchami,
  • zapinanie guzików,
  • jazda na czterokołowym rowerze,
  • podskakiwanie,
  • posługiwanie się nożyczkami,
  • wchodzenie na krzesła i drabinki,
  • podzielna uwaga,
  • rozumienie instrukcji słownych,
  • dłuższe skupienie uwagi,
  • wycinanie i klejenie papieru,
  • orientacja w schemacie własnego ciała,
  • orientacja w przestrzeni,
  • integracja kanałów słuchowego, wzrokowego i dotykowego,
  • świadomość ciała,
  • lateralizacja,
  • gra w piłkę,
  • schodzenie po schodach i chodzenie wzdłuż ściany 

Wiek szkolny

  • skakanie na jednej nodze,
  • kolorowanie,
  • posługiwanie się gumką,
  • rzucanie i chwytanie piłki,
  • trzymanie ołówka,
  • pisanie drukiem własnego imienia,
  • zapamiętanie imion i nazwisk nauczycieli,
  • czekanie na swoją kolej w trakcie rozmowy – uczeń odpowiada nieproszony, wyrywa się do odpowiedzi, 
  • czynności higieniczne po wypróżnieniu się,
  • akceptowanie hałasu,
  • opanowanie emocji, gdy coś rozprasza ucznia, reaguje wybuchem negatywnych emocji,
  • wiązanie sznurówek,
  • samodzielne mycie się w wannie,
  • używanie różnorodnych narzędzi zgodnie z ich przeznaczeniem,
  • rozsmarowywanie masła, robienie kanapek,
  • używanie linijki,
  • czytanie,
  • pisanie odręczne,
  • rysowanie,
  • instrukcje słowne,
  • rozwiązywanie konfliktów – uczeń może wdawać się w bójki,
  • zasady funkcjonowania szkoły,
  • rozumie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy