Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zadbać o stabilność emocjonalną…

Artykuły z czasopisma | 3 stycznia 2018 | NR 93
441

Wszyscy doświadczamy różnych emocji. Bez nich naszemu życiu brakowałoby kolorów, intensywności, charakteru, znaczenia. Ale niektórzy czują się przytłoczeni swoim afektem, a emocjonalne skutki negatywnych sytuacji potrafią dręczyć ich przez bardzo długi czas.

Stabilność emocjonalna to – wg uznanych w psychologii badaczy, P. Costy i R. McCrae – jeden z pięciu podstawowych parametrów charakterystyki osobowości, obok ekstrawersji, otwartości na doświadczenia, ugodowości i sumienności. Najważniejszym jej przejawem jest reakcja emocjonalna, która swoją siłą i czasem trwania jest adekwatna do danej sytuacji, do konkretnego bodźca. Oprócz tego stabilność emocjonalna pozwala stosunkowo szybko wrócić do pierwotnego stanu pobudzenia i – nawet w obliczu trudności – zachować opanowanie, spokój. Innymi słowy, pomaga ona bardziej efektywnie radzić sobie ze stresem. Przeciwległym biegunem stabilności jest neurotyzm, czyli labilność emocjonalna. Charakteryzuje się on względnie trwałą tendencją do doświadczania nieprzyjemnych emocji (wśród nich przede wszystkim lęku, złości, poczucia winy, wstydu, smutku) i ich zalegania.

 

Tab. 1.

Stabilność emocjonalna (zrównoważenie, 
przystosowanie emocjonalne) wiąże się z:

Labilność emocjonalna (chwiejność emocjonalna, 
neurotyzm) wiąże się z:

  • niewielką pobudliwością emocjonalną,
  • dobrą kontrolą własnych zachowań,
  • efektywnym radzeniem sobie ze stresem,
  • efektywną regulacją emocji.

Jest czynnikiem protekcyjnym występowania problemów emocjonalnych i psychicznych.

  • nadwrażliwością i zmiennością nastroju,
  • impulsywnością w działaniu,
  • mniejszą efektywnością radzenia sobie ze stresem,
  • dysregulacją emocji (nadmiernym nasileniem lub odrętwieniem emocjonalnym).

Jest czynnikiem ryzyka występowania problemów emocjonalnych i psychicznych.

Osoba stabilna emocjonalnie

Osoba labilna emocjonalnie

  • jest na ogół spokojna i zrelaksowana, 
  • kiedy coś przeżywa, umie precyzyjnie określić, co czuje,
  • w konstruktywny sposób pokazuje swoje emocje innym,
  • chętniej koncentruje się na teraźniejszości,
  • ma dystans do siebie i z większą łatwością potrafi nie zareagować na zaczepki,
  • działa z większą rozwagą,
  • jest odporna na trudy życia, 
  • nawet w obliczu kryzysów stosunkowo szybko wraca do normalności,
  • dobrze radzi sobie w stresujących sytuacjach.
  • bardzo często jest napięta, rozdrażniona i podenerwowana,
  • często nie wie, co czuje,
  • ukrywa swoje emocje przed ludźmi lub ujawnia je poprzez niekonstruktywne zachowania (krzycząc, histeryzując, atakując siebie lub innych itp.),
  • ma tendencję do rozpamiętywania swojej przeszłości i martwienia się o przyszłość,
  • bywa nadwrażliwa i często odbiera zachowania innych jako ataki personalne,
  • jest impulsywna i łatwo traci panowanie nad sobą,
  • łatwo zniechęca się i załamuje w trudnych sytuacjach,
  • „pielęgnuje” przykre emocje, które żyją w jej doświadczeniu nawet długo po zakończeniu jakiejś sprawy.

 

Ćwiczenie

1. Najpierw zastanów się i szczerze przyznaj przed samym sobą:

  • Czy przeżywane przez ciebie w różnych sytuacjach emocje są adekwatne do kalibru zdarzenia?
  • Której przestrzeni czasu poświęcasz najwięcej uwagi – przeszłości, teraźniejszości czy przyszłości?
  • Jak często zdarza ci się czuć wytrąconym z równowagi?
  • Jak często tracisz panowanie nad sobą?
  • Jak często zakładasz złe intencje innych?
  • Jak oceniasz swoją umiejętność radzenia sobie ze stresem?
  • Na ile precyzyjnie umiesz określić to, co czujesz?
  • Na ile otwarcie potrafisz powiedzieć o swoich emocjach?
  • Do którego bieguna kontinuum stabilność emocjonalna – labilność emocjonalna ci bliżej? Jakie masz na to dowody?

2.  Następnie wybierz osobę, której ufasz, która dobrze ci życzy i z którą potrafisz otwarcie rozmawiać, i zadaj jej te same pytania. Zapytaj ją również, nad czym, według niej, powinieneś popracować w pierwszej kolejności, aby być bardziej zrównoważonym emocjonalnie. Pamiętaj, aby po otrzymaniu informacji nie dyskutować z tym, cokolwiek usłyszysz. Szczególnie wtedy, gdy nie będziesz się z czymś zgadzał. Po prostu przyjmij informacje, podziękuj za szczerość i na spokojnie wszystko przemyśl. Jeśli będzie to dla ciebie trudne, zastanów się, co to może mówić o poziomie twojej stabilności emocjonalnej.

3. Jakie wnioski dla siebie możesz wyciągnąć z tego ćwiczenia?

 

Wrodzona i nabyta

Amerykańska psycholog B. Jacobs podkreśla, że określony poziom stabilności emocjonalnej to efekt współpracy między ciałem migdałowatym a lewym płatem przedczołowym2. Ta pierwsza struktura to nasz instynkt – działa szybciej, mniej dokładnie i odpowiada za wzbudzanie reakcji emocjonalnych. Ta druga to „intelektualna” część układu nerwowego, która w bardziej racjonalny sposób analizuje dostępne informacje. Im więcej istnieje połączeń między tymi obszarami, tym szybciej i efektywniej kora mózgowa jest w stanie „wyciszyć” układ limbiczny. Wniosek z tego taki, że stabilność emocjonalna to nie tylko element naszej osobowości, czyli cecha – coś względnie trwałego, ale również ma ona swoje podłoże neurobiologiczne. Czy w takim razie można nad nią pracować? Zdecydowanie tak. Najważniejsze, aby w sytuacjach pobudzenia emocjonalnego intencjonalnie przenosić większą aktywność do lewej kory przedczołowej, czyli np. nazywać to, co przeżywamy. A oprócz tego uczyć się akceptacji dla tego, co się nam przydarza, intencjonalnie budować jak największe zaplecze pozytywnych doświadczeń, zyskiwać większą świadomość własnych emocji i tolerancję na dyskomfort psychiczny (przykłady takich ćwiczeń znajdują się w „Narzędziowni”).

 

Zastan

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy