Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

26 sierpnia 2019

NR 110 (Wrzesień 2019)

Elementy terapii Glassera w praktyce szkolnej

0 117

Wielu z nas zastanawia się, w jaki sposób zmienić zachowanie ucznia. Okazuje się, że można to uczynić, stosując odpowiednie komunikaty oraz zaspokajając podstawowe potrzeby młodego człowieka.

Komunikowanie się jest procesem, który zachodzi w obrębie grupy lub pomiędzy dwiema osobami. Celem komunikacji jest wymiana myśli, pomysłów, opinii, wiedzy i wszelkich informacji. Naturalną potrzebą człowieka jest dążenie do obcowania z innymi ludźmi. Wynika to z faktu, iż jesteśmy istotami społecznymi, czyli „zaprogramowanymi” do życia z innymi ludźmi. Poza tym komunikowanie się pozwala na zaspokajanie elementarnej potrzeby człowieka – potrzeby bezpieczeństwa, gdyż daje możliwość zaopiekowania się drugą osobą lub też bycia samemu otoczonym opieką. 

Konsekwencje trudności w komunikacji

Nawiązywanie kontaktów społecznych sprzyja budowaniu relacji, przyjaźni, miłości, znajomości. Jest to kolejna z potrzeb ludzkich, których realizacja wywołuje harmonię wewnętrzną i poczucie równowagi psychicznej oraz pozwala na dowartościowanie własnego „ja”. Dziecko od najwcześniejszych chwil swego życia łaknie kontaktu z rodzicem, który jest mu niezbędny do zaspokajania wszelkich podstawowych potrzeb życiowych. Dzieci, które w pierwszych latach życia są pozbawione wystarczającego kontaktu z matką bądź innym opiekującym się nimi dorosłym, wykazują znaczne deficyty w późniejszym funkcjonowaniu. Jednym z nich jest zaburzenie rozwoju mowy, które notabene jest wynikiem zaburzenia komunikacji niewerbalnej i powoduje zaburzenia komunikacji werbalnej. Ponadto zaburzenie lub brak skutecznej komunikacji dziecka z otoczeniem powoduje u niego narastającą frustrację, co z kolei może prowadzić do powstania innych problemów – dziecko staje się nieposłuszne, sprawia problemy. 
Wiele dzieci cierpi z powodu sytuacji patologicznych, czuje się odrzuconych, nie ma bliskiej osoby, której mogłyby zawierzyć swoje sprawy. Brak poczucia bezpieczeństwa i niezaspokojenie podstawowych potrzeb bliskości z rodziną powodują obniżenie się poziomu zaufania u dziecka. W rezultacie dziecko niewłaś-
ciwie interpretuje rzeczywistość, ignoruje ją lub jej zaprzecza. W ramach tego zniekształconego obrazu rzeczywistości istnieją też zasady społeczne, które stają się w tej sytuacji abstrakcją, a przestrzeganie ich nie jest poparte żadną sensowną podstawą. Dziecko zaczyna sprawiać problemy, zachowywać się inaczej niż inne dzieci. Negatywne napiętnowanie prowadzi w rezultacie do eskalacji niewłaściwych zachowań, które wchodzą dziecku w nawyk, a postawa „na nie” wobec świata jest jedynym sposobem na funkcjonowanie. 

Czym jest terapia realistyczna?

Reasumując, można powiedzieć, że wszelkiego rodzaju zaburzenia w obrębie zachowania są wynikiem braku możliwości zaspokojenia potrzeb. Z myślą o takich sytuacjach powstała terapia realistyczna. Została ona opracowana w Stanach Zjednoczonych przez psychiatrę Williama Glassera, pracującego w ośrodku opiekuńczym dla dziewcząt. Założył on, że deficyty w zaspokajaniu potrzeb dzieci oraz niewiedza na temat tego, co robić, żeby polepszyć swoje samopoczucie, są podstawową przyczyną ich problemów. Żeby temu zaradzić, należy wdrażać u dzieci praktyki, które wskazują akceptowane społecznie zachowania. Powtarzalność tych działań sprawia, że dzieci uczą się, jak należy postępować, by ich zachowanie nie wzbudzało zainteresowania i dezaprobaty otoczenia. Innymi słowy, terapia ta jest krótkoterminowa i polega na korygowaniu niepożądanych zachowań u dzieci i młodzieży. Jej podstawowym celem jest spowodowanie, by dziecko zobaczyło konsekwencje swoich nieodpowiednich zachowań, wzięło za nie odpowiedzialność i zaplanowało takie zmiany w postępowaniu, dzięki którym będzie mogło odnosić sukcesy, a nie ponosić porażki.
Terapia obejmuje trzy podstawowe etapy1:

  1. Zaangażowanie w terapię − dotyczy rozwinięcia silnych więzi emocjonalnych między pomagającym nauczycielem a uczniem, które stają się bazą dla odrzucenia nieakceptowalnych i nieodpowiedzialnych zachowań. Na tym etapie osobiste „ja” powinno zastąpić bardziej bezosobowe „my”, „szkoła” czy „oni”. Umożliwia to młodemu człowiekowi uzyskanie wglądu we własne zachowanie oraz nauczenie się lepszych sposobów kierowania swoim życiem. 
  2. Odrzucenie nieodpowiedzialnego zachowania − na tym etapie nieodpowiedzialne zachowania ucznia zostają odrzucone najpierw przez nauczyciela, a potem przez niego samego. Nauczyciel upewnia się, że uczeń bierze na siebie odpowiedzialność za swoje zachowanie, pomaga mu także ocenić zachowania skierowane przeciwko ustalonym standardom w kontekście własnych wartości i potrzeb oraz z perspektywy systemu wartości i potrzeb społecznych. Nie akceptuje przy tym żadnych wymówek ani usprawiedliwień. 
  3. Powtórne uczenie się − polega na udzielaniu młodemu człowiekowi pomocy w uczeniu się bardziej realistycznych sposobów zaspokajania swoich potrzeb. Nauczaniu odpowiedzialności sprzyja opracowanie planu działania zgodnego z deklarowanymi wcześniej wartościami, co pomaga w zidentyfikowaniu alternatyw dla zachowania negatywnego, prowadzącego do porażki. Ostatecznie dziecko musi zdać sobie sprawę, że tylko ono może rozwiązać swoje problemy. W momencie gdy nauczyciel i uczeń osiągną zgodę co do ułożonego planu, zawierają obopólny kontrakt w sprawie rozwiązania problemu. Wspólne planowanie i kontrakt mają świadczyć o tym, że pomagający nie akceptuje negatywnego zachowania, ale okazuje podopiecznemu troskę i pragnie mu pomóc. Nauczyciel powstrzymuje się od karania, kiedy dziecko zachowuje się w sposób nieodpowiedzialny, okazuje jednak swoją dezaprobatę. Bez zahamowań wyraża za to pochwały w odpowiedzi na zachowania odpowiedzialne, alternatywne wobec przejawianych wcześniej zaburzeń.

Przed przystąpieniem do jakichkolwiek czynności należy zapoznać uczniów ze szczegółowymi zasadami postępowania w klasie czy szkole. Bez tego nie można wymagać od nich, by je respektowali, ani też nie można wdrażać elementów terapeutycznych. W tabeli poniżej prezentujemy praktyczne propozycje wykorzystania elementów terapii Glassera w warunkach szkolnych2.

Tab. 1. Praktyczne propozycje wykorzystania elementów terapii Glassera w warunkach szkolnych
Nazwa działania, ćwiczenia Charakterystyka
Trio Glassera Trzy kolejno zadane pytania pomogą uczniowi zaobserwować własne zachowanie, ocenić je, a następnie poszukać akceptowanego zachowania w danej sytuacji.
  1. Co robisz? 
  2. Czy jest to zgodne z zasadami? 
  3. Co powinieneś robić?
Pytania „Co? – Jak?” Pytania „Co? – Jak?” składają się z czterech kolejno zadawanych pytań: 
  1. Co zrobiłeś? 
  2. Jaka obowiązuje reguła? 
  3. Jakie będą konsekwencje, jeśli dalej będziesz tak postępować? 
  4. Co zrobisz, żeby zmienić swoje zachowanie? / Co zrobisz, aby uniknąć konsekwencji?
Konsekwencje 

Największą skutecznością odznaczają się konsekwencje, które w sposób logiczny i naturalny wiążą niewłaściwe zachowanie z karą za nie. 

Konsekwencje naturalne – są bezpośrednim wynikiem niewłaściwego zachowania ucznia. Nauczyciel nie musi odwoływać się do wymyślonej przez siebie konsekwencji, ponieważ jest nią sam wynik zachowania ucznia. Rolą nauczyciela jest jedynie doprowadzenie do powiązania niewłaś-
ciwego zachowania ucznia z przykrymi konsekwencjami, które są jego skutkiem. Przykładowo: często można zobaczyć uczniów biegających po korytarzu i czasami zdarza się, że któryś z nich upadnie i stłucze sobie kolano. Naturalną konsekwencją takiego z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy