Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia specjalisty

8 maja 2020

NR 116 (Maj 2020)

Jak rozmawiać z rodzicami nieprzekonanymi do pomocy psychologiczno-pedAgogicznej?

171

Od szkolnych specjalistów oczekuje się wielu kompetencji zawodowych, w tym umiejętności prowadzenia konstruktywnych, skutecznych i bezpiecznych rozmów z rodzicami oporującymi, nieprzekonanymi, a nawet skonfliktowanymi ze szkołą w obszarze pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Tymi, którzy zaprzeczają problemom swego dziecka, nie zauważają ich, nie chcą przyjąć do wiadomości lub nie wyrażają zgody na udzielanie dziecku odpowiedniego wsparcia edukacyjno-terapeutycznego. Jedyną wówczas szansą na nawiązanie współpracy i osiągnięcie kompromisu jest rozmowa. Jak przeprowadzić ją skutecznie?

Odpowiednio przemyślana rozmowa, poprowadzona zgodnie ze sztuką komunikacji interpersonalnej, bez uciekania się do nieetycznej manipulacji i nieprofesjonalnego moralizowania, umożliwi osiągnięcie zakładanych celów znacznie łatwiej i częściej, niż się to na ogół wydaje. 
Należy przy tym pamiętać o następujących kwestiach:

POLECAMY

  • Na etapie planowania rozmowy zawsze trzeba się zastanowić, w jakim celu chce się z rodzicem rozmawiać, co i w jaki sposób chce się mu przekazać, jak to może zostać przez niego odebrane, jaki wpływ na jego zachowanie mogą mieć nasze konkretne wypowiedzi. Należy mieć cały czas świadomość, że rodzic może łatwo odebrać nasze słowa jako krytykę, oskarżenie, że w związku z tym może poczuć, iż jest niewydolny, niezaradny, nie sprawdza się w swojej roli – a to w niczym nie pomoże. Ważne jest również, by poukładać sobie w głowie to, co się wie (fakty!) samemu oraz myśli o funkcjonowaniu dziecka i jego trudnościach.
  • Nawiązując rozmowę, warto najpierw przekazać rodzicowi coś pozytywnego o dziecku, jego zachowaniu, osiągnięciach, cechach („Tomek jest odważnym chłopcem…”, „Basię wiele rzeczy ciekawi…”, „Monika jest naprawdę dobra z…”) lub o nim samym, podkreślić starania rodzica, jego dobre intencje („Wiem, że pan bardzo stara się pomóc córce…”, „Doceniam pani zaangażowanie…”). Takie działanie może zmniejszyć opór rodzica przed rozmową, zminimalizować ryzyko eskalacji konfliktu interesów, zwiększyć szanse na nawiązanie współpracy. 
  • Cała rozmowa musi odbywać się w duchu autentycznej troski o dziecko, jego potrzeby i rozwój. Z jednoczesnym podkreśleniem, że rodzic jest dla nas równie ważną osobą, że liczymy się z jego zdaniem i że on również powinien zaangażować się w rozwiązywanie problemów swojego dziecka, w udzielanie mu wsparcia i pomocy („Pani pomoc jest w tym przypadku bardzo istotna, ogromnie ważna, wręcz najważniejsza…”).
  • W trakcie wypowiedzi rodzica warto okazywać swoje zainteresowanie i wyrażać zrozumienie dla tego, o czym mówi („Przepraszam, ale chciałabym się upewnić, czy dobrze panią rozumiem…”, „Nie wiem, czy dobrze zrozumiałam, ale czy chodzi panu o…”, „Z tego, co pani mówi, wnioskuję, że…”). Gdy wyczuwa się napięcie, lęk lub zdenerwowanie rodzica, warto z życzliwością powiedzieć: „Widzę, że jest pan bardzo zdenerwowany…”, „Słyszę gniew w pani głosie…”, „Widzę smutek na pana twarzy…”, „Spokojnie, chcę panią wysłuchać…”, „Proszę o zaufanie, naprawdę chcę pomóc…”. To ważne, by rodzic wyrzucił z siebie niepotrzebne emocje i poczuł nasze wsparcie. W ten sposób zdobywa się klucz do porozumienia.
  • Warto też zadawać rodzicowi pytania otwarte, czyli takie, dzięki którym może on rozwinąć swoją odpowiedź. Mają naprawdę wielką moc. Pomagają nie tylko rozpocząć rozmowę, lecz także ustalić fakty, nazwać i ocenić problem, jego skalę. Natomiast stawianie pytań zamkniętych, na które można odpowiedzieć krótko: tak, nie, nie wiem, sprowadzają rozmowę do poziomu odpytywania i nie dostarczają dokładnych informacji.

Ważne

Rozmowa jest procesem wzajemnego oddziaływania, a nie tylko zwykłą wymianą myśli i uczuć. Jej partnerzy mają możliwość dzielenia się posiadaną wiedzą i spostrzeżeniami, odczuciami, mogą też wpływać na zmianę dotychczasowych opinii i ocen w omawianych wspólnych sprawach.

W dalszej części artykułu publikujemy przykładowe skrypty komunikatów adresowanych do rodzica, odnoszące się do dwóch sytuacji, z jakimi najczęściej spotykają się specjaliści szkolni. 

SYTUACJA 1. 
Próba uświadomienia rodzicowi, jakie dziecko ma trudności, problemy

Celem rozmowy jest wpólne określenie, jakie dziecko ma problemy i skąd one się biorą lub mogą się brać, oraz ustalenie, że dziecko samo nie poradzi sobie z tymi trudnościami, że potrzebuje pomocy i kto oraz w jaki sposób tej pomocy ma udzielić. 
Pedagog/psycholog (przedstawia swoje intencje): Chcę panią prosić o uzupełnienie kilku ważnych informacji o córce. Pomogą one mnie, jako pedagogowi/psychologowi, a także innym nauczycielom lepiej zrozumieć trudności, jakie Ewa ma w nauce/kontaktach z rówieśnikami w klasie/z wyrażaniem swoich emocji… Chcę dzięki pani pomóc w ustaleniu, co może być tego przyczyną. 

  • Dowartościowuje rodzica, podkreśla, że szkoła i on mają wspólny cel: Jako rodzic ma pani zdecydowanie szerszą perspektywę spojrzenia, zna najlepiej swoje dziecko. Dzięki tym informacjom może uda się coś zaradzić. Chodzi nam przede wszystkim o dobro pani córki.
  • Zwięźle opisuje, jak dziecko zachowuje się, co robi w określonych sytuacjach: Martwię się o Ewę, bo wiem, że nie zaliczyła kolejny raz sprawdzianu/przychodzi do szkoły zdenerwowana, rozdrażniona/często krzyczy do nauczyciela/obraża koleżanki, wyzywa je i poniża/nie słyszy, co się do niej mówi, wygląda, jakby była zamyślona i czymś się martwiła. Opis niepokojących zachowań dziecka pokazuje rodzicowi, że są one sygnałami, że dziecko jest w trudnej sytuacji, ma problemy, z czymś sobie nie radzi itp. Takie przedstawienie sytuacji koncentruje rodzica na poszukiwaniu przyczyn i rozwiązań problemu oraz udzieleniu dziecku wsparcia, a nie karaniu go. 
  • Następnie proponuje: Może zacznijmy od tego, jakie są pani spostrzeżenia w tym zakresie, jakieś domysły na temat tego, co się dzieje z Ewą? Potem ja zadam pani kilka pytań. Jeżeli jakieś informacje będą tylko do mojej dyspozycji, proszę to wyraźnie zaznaczyć.
  • Gdy rodzic ma inny punkt widzenia niż szkolny specjalista, bagatelizuje problem lub zaprzecza jego istnieniu, ten mówi: Wierzę pani, że Ewa w domu poświęca dużo czasu na naukę/jest spokojna. Tak może być. Proponuje: W takim razie zastanówmy się, dlaczego nie radzi sobie ze sprawdzianami i odpowiedziami ustnymi/inaczej zachowuje się w domu, a inaczej w szkole… Co pani o tym myśli? W ten sposób specjalista nie tylko poznaje opinię rodzica, ale też przekazuje mu część odpowiedzialności za dociekanie przyczyn trudności dziecka.
  • Powtarza swoją ocenę sytuacji: Rozumiem pani ocenę. Ja jednak niepokoję się, ponieważ widzę, że z Ewą dzieje się coś niedobrego i że potrzebuje pomocy. Pokazuje szkody, jakie ponosi dziecko: Ewa jest bardzo ambitna, sama jednak nie jest w stanie poradzić sobie. Cierpi na tym jej nauka/relacje z rówieśnikami/ona sama.
  • Proponuje rodzicowi: Nie chcę działać poza wiedzą pani. Mam prośbę, proszę obserwować Ewę i zastanowić się, co się z nią dzieje, co może przeżywać. Może spróbuje pani z nią też o tym porozmawiać. Jeśli uzna pani, że ważne jest, aby Ewę wspomóc, proszę przyjść do mnie. Razem znajdziemy najlepszy  sposób.

SYTUACJA 2. 
Próba wyjaśnienia rodzicowi, dlaczego konieczna jest specjalistyczna diagnoza dziecka 

Celem rozmowy jest uświadomienie rodzicowi, że według nauczycieli udzielana dotychczas pomoc jest dla dziecka niewystarczająca, że działają po omacku, gdyż brakuje im specjalistycznej oceny potencjału dziecka, jego indywidualnych potrzeb i możliwości, jak również wskazówek do pracy z nim, co jeszcze mogą dla niego zrobić, by pomóc przezwyciężyć istniejące trudności, w pełni zadbać o jego prawidłowy rozwój.
Pedagog/psycholog (przedstawia swoje intencje, mówi wyłącznie o trudnościach swoich i nauczycieli): Zaprosiłam pana, by wspólnie rozważyć możliwoęć zrobienia dla Pawła pełnej, profesjonalnej diagnozy w poradni psychologiczno-pedagogicznej. To by pomogło mnie i nauczycielom odpowiednio wspierać pańskiego syna, skutecznie z nim pracować. Bez tego mamy związane ręce, a każdemu z nas zależy na tym,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy