Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki szkolnej

27 czerwca 2018

NR 98 (Kwiecień 2018)

Jak zmieniać szkołę, czyli działanie zgodne z ESP

0 201

Zmiana – to proces wieloaspektowy, przez co jest złożony i trudny we wdrażaniu. Struktura zmiany, jej składowe i poszczególne etapy są ważnymi elementami, jednak aby osiągnąć powodzenie w realizacji założeń, należy mieć na względzie warunki, w których zmiana będzie realizowana. Okoliczności środowiskowe, społeczne, potencjał zespołu oraz czynniki materialne i techniczne stanowią o ewentualnych sukcesach czy porażkach.
Dlaczego zatem przeprowadzenie zmiany w szkole jest tak trudne, a czasami nawet niemożliwe:

  • Boimy się tego, co nieznane; powoduje to naszą niepewność i najczęściej wywołuje negatywne wyobrażenia porażki. 
  • Słysząc o zmianie, myślimy o działaniu mającym szeroki zakres, np. reforma. Tak naprawdę pojęcie zmiany może odnosić się do poszczególnych obszarów działalności placówki lub do całokształtu jej funkcjonowania.
  • Mamy negatywne doświadczenia związane z wprowadzaniem mało efektywnych zmian.
  • Brak pomysłu na zmianę. Wprowadzanie zmian wymaga świadomych działań na podstawie opracowanej strategii. Warto podkreślić, że każda zmiana powinna mieć indywidualny charakter i być wynikiem potrzeb danej placówki. 

Funkcjonowanie szkoły jest procesem dynamicznym i opartym na ciągłym rozwoju. Nie ulega wątpliwości, że organizacja ucząca powinna być poddawana stałym zmianom, dzięki którym podnosi jakość świadczonych usług. Cechy organizacji uczącej się wskazują na konieczność postrzegania zmiany jako naturalnego czynnika rozwoju1.

Zakładając, że zmiana oznacza rozwój, można stwierdzić, że jest ona potrzebna każdej placówce. Istnieją jednak organizacje, w których można zauważyć poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu, wówczas wymaga się natychmiastowego działania. E. Masłyk dokonała porównania symptomów nieprawidłowości w funkcjonowaniu organizacji – szkoły. Zostały one przedstawione w tabeli 12.

Przygotowanie do wprowadzenia zmiany

Zmiany, bez wątpienia, powinny być procesem zamierzonym i zaplanowanym. Chaotyczne działanie w tej kwestii zapewne nie przyniesie pozytywnych rezultatów.
B. Grouard i F. Meston formułują dziesięć podstawowych elementów przygotowania i przeprowadzenia zmian:

  1. określenie wizji zmian, rozumiane jako ustalenie celów zmian i głównych sposobów ich realizacji;
  2. pobudzanie do zmian, czyli tworzenie dynamiki zmian wśród pracowników, legalizacja wizji zmian i okreś-
  3. lenie kierunków doskonalenia;
  4. przyspieszanie procesu zmian, określanie struktury projektów i sposobów funkcjonowania zdolnych wspierać, ułatwiać i przyspieszać zmiany;
  5. pilotowanie zmian, rozumiane jako określanie i kierowanie działaniami zapewniającymi najlepszy przebieg procesu zmian;
  6. realizowanie zmian, czyli ich urzeczywistnienie, realizowanie wizji oraz generowanie zamierzonych wyników ekonomicznych i jakościowych;
  7. kształtowanie współuczestnictwa w procesie zmian, zapewnianie uczestnictwa wszystkich pracowników, których zmiany dotyczą, dzięki czemu osiąga się wzbogacenie wizji i ułatwienie jej realizacji;
  8. kierowanie aspektami emocjonalnymi zmian;
  9. pokonywanie oporów i blokad spowodowanych zmianami;
  10. kierowanie zmianami w podziale i sposobach sprawowania władzy, co oznacza reorientację stosunków w procesie sprawowania władzy w celu zapewnienia jej spójności z wizją i uczestnictwa w procesie zmian;
  11. kształtowanie nowych kompetencji i postaw pracowników; wprowadza się tu zarówno kształcenie techniczne, jak i w zakresie stosunków międzyludzkich, co umożliwia stworzenie pracownikom możliwie najlepszych warunków uczestnictwa w procesie zmian.

Jeżeli zauważyliśmy konieczność wprowadzenia zmiany, warto swoje działania oprzeć na jakiejś strategii. Bardzo efektywnym rozwiązaniem w ostatnich latach okazała się metoda wpisana w model ESP (Education Strategic Planning). Model ten został opracowany przez zespół ekspertów na podstawie szczegółowych analiz przeprowadzonych w 200 szkołach na świecie, które odnoszą wyjątkowe sukcesy. Model ten zawiera następujące części składowe:

  • koncepcja pedagogiczna, 
  • system doskonalenia kompetencji nauczycieli,
  • monitorowanie,
  • ewaluacja,
  • przestrzeń.

Działania, które należy podjąć zgodnie z modelem ESP (Education Strategic Planning):

  1. Zmiana w odpowiedzi na realne potrzeby. Jak już wcześniej wspominano, niezwykle istotną kwestią jest indywidualny charakter zmiany. Każda placówka ma inne potrzeby, które należy uwzględnić i zgodnie z nimi podejmować działania mające na celu rozwój instytucji. 
  2. Ład i porządek. Chcąc pracować zgodnie ze strategią ESP, trzeba wdrażać każdy z pięciu składowych elementów, bez możliwości pomijania któregoś z nich. Dobór tych części nie jest przypadkowy i tylko wdrożenie wszystkich daje podstawę do sprawnego wprowadzania zmiany. Działanie niezgodne z zalecanym powoduje, że praca jest chaotyczna, przypadkowa, co powoduje opór i brak akceptacji członków społeczności szkolnej.
  3. Nie daj się zwieść pozorom. Na pierwszy rzut oka model wydaje się prosty, ale nie ma nic bardziej mylnego – w rzeczywistości jest on niezwykle wymagający i stanowi ogromne wyzwanie. Zaczynamy od stworzenia strategii, co wymaga dużego nakładu pracy oraz opracowania dodatkowych narzędzi przydatnych w trakcie przeprowadzania diagnozy. Należy pamiętać o tym, że rozpoznanie jest ważnym elementem i powinno być podstawą dalszych działań. Narzędzia mogą okazać się pomocne również w trakcie wprowadzania części modelu – tutaj przewidziane jest prowadzenie badań. Warto podkreślić, że praca odbywa się w dwóch etapach. Początkowo dyrektor, wicedyrektor, pedagog szkolny tworzą ogólną wizję wprowadzania zmian, kolejno zapoznają wszystkich członków społeczności szkolnej z planowaną innowacją, a następnie nauczyciele i przedstawiciele szkolnej społeczności projektują szczegółowe działania i harmonogramy ich realizacji.
    Analizując cały proces, można porównać go do znanego cyklu Deminga:

  1. Nie zapominaj o składowych elementach modelu ESP:
  • Koncepcja pedagogiczna 
    To nic innego jak koncepcja pracy, funkcjonowania placówki. Koncepcja stanowi raczej ogólny plan działania. Nie zawiera szczegółów, lecz określa wizję i priorytety oraz związane z nimi cele, zadania i sposób i...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy