Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

5 grudnia 2018

NR 104 (Grudzień 2018)

Lekcje wychowawcze a zagadnienia współczesnych programów wychowawczo-profilaktycznych

0 231

Każdy nauczyciel jest nie tylko dydaktykiem, ale powinien również być wychowawcą. Mimo że nie zawsze oficjalnie pełni tę funkcję, jego wpływ na rozwój i wychowanie uczniów jest ogromny. Dlatego nauczyciele to grupa zawodowa, która powinna posiadać kompetencje wychowawcze na wysokim poziomie. Zaliczamy do nich głównie: umiejętności komunikacyjne, nawiązywanie i podtrzymywanie prawidłowych relacji oraz znajomość i umiejętność rozwiązywania problemów typowych dla danego etapu rozwojowego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami (ustawa Prawo oświatowe) nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia. 
Chcąc zapewnić uczniom prawidłowe warunki do wzrastania i kompleksowego rozwoju, powinniśmy zatem zadbać o aktywizację w zakresie czterech sfer.
Uzyskanie dojrzałości w wymienionych obszarach zależne jest od rozwoju kompetencji indywidualnych i społecznych każdego ucznia. Jest to możliwe poprzez osiągnięcie: 

  • samoświadomości polegającej na akceptacji siebie, spójności myślenia i działania, poczucia autonomii, tworzenia pozytywnego obrazu własnego „ja” oraz poczucia własnej godności we wszystkich wymiarach funkcjonowania człowieka;
  • samodzielnego działania polegającego na wyznaczaniu i osiąganiu zamierzonych celów, umiejętnym planowaniu i podejmowaniu decyzji, w tym dotyczących własnego życia i rozwoju, konstruktywnym rozwiązywaniu problemów oraz właściwej motywacji i nastawieniu do życia; 
  • odpowiednich relacji społecznych polegających na empatii, osiąganiu pożądanych społecznie celów, propagowaniu systemu wartości charakterystycznego dla danego społeczeństwa, działaniu na jego rzecz, aktywnym uczestnictwu w życiu społecznym; 
  • postawy otwartości polegającej na sprawiedliwym i etycznym ocenianiu, asertywności, empatii oraz wrażliwości i szacunku dla odmienności; 
  • kreatywnego i twórczego myślenia w zakresie rozwiązywania problemów, poszerzania horyzontów myślowych, poszukiwania innowacyjnych pomysłów oraz współdziałania z różnymi instytucjami kultury, dążenia do pełnego rozwoju w zakresie sfery fizycznej, psychicznej, duchowej, aksjologicznej i społecznej.

Mimo że wychowawcza rola szkoły ma ogromne znaczenie, to najczęściej godziny do dyspozycji wychowawcy poświęcane są na bieżące sprawy formalno-organizacyjne; zdarza się, że czas ten traktowany jest jako mniej ważny od zajęć przedmiotowych. Być może jest to spowodowane brakiem jasno sprecyzowanych zasad dotyczących realizacji tych lekcji. Faktem jest, że to tylko jedna godzina tygodniowo i powinna być zaplanowana, celowa, przemyślana i zgodna z realnymi potrzebami. Jak sprawić, by 45 minut z klasą było czasem spędzonym w sposób atrakcyjny i wartościowy?

  1. Zastanów się, jakim człowiekiem ma być uczeń opuszczający mury twojej szkoły. Tę czynność realizuje się już podczas tworzenia programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły. W przypadku planowania zajęć wychowawczych warto pomyśleć nad umiejętnościami, w jakie chcemy zaopatrzyć naszych podopiecznych. 
  2. Diagnoza – każda grupa jest inna, ma swoje potrzeby, preferencje i problemy. Kierując się planem, warto mieć świadomość, że działania wychowawczo-profilaktyczne wymagają modyfikacji w zależności od bieżącej sytuacji. ORE, wychodząc naprzeciw potrzebom szkół, przekazał do dyspozycji narzędzia do diagnozy zapotrzebowania na działania wychowawcze i profilaktyczne w środowisku szkoły opracowane przez zespół ekspertów w ramach projektu realizowanego na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej Przeprowadzenie całościowych badań dotyczących funkcjonowania systemu oddziaływań profilaktycznych w Polsce. Stan i rekomendacje dla zwiększenia skuteczności i efektywności planowania i realizowania działań profilaktycznych w mikro i makro skali. Pakiet zawiera podstawy teoretyczne, instrukcje do badania i sześć narzędzi do badania: 
  • uczniów szkół podstawowych – klas I–III,
  • uczniów szkół podstawowych – klas IV–VI,
  • uczniów szkół podstawowych – klas VII–VIII lub szkół gimnazjalnych,
  • uczniów szkół ponadgimnazjalnych/ponadpodstawowych,
  • pracowników szkoły,
  • rodziców.

Materiały można pobrać na stronie //www.ore.edu.pl/2018/09/narzedzia-do-diagnozy-zapotrzebowania-na-dzialania-wychowawcze-i-profilaktyczne-w-srodowisku-szkoly.

  1. Nie zapominaj o powszechnie obowiązujących aktach prawnych. Podejmowane działania należy skorelować z wymaganiami wynikającymi z prawa. Najważniejsze akty to:
  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. (zwłaszcza art. 72, Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483);
  • Powszechna Deklaracja Praw Człowieka;
  • Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526);
  • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 996 z późn. zm.); 
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2017 r., poz. 356);
  • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz 967);
  • Rządowy program „Razem Bezpieczniej”;
  • Program ograniczania zdrowotnych następstw palenia tytoniu w Polsce;
  • Krajowy program przeciwdziałania przemocy w rodzinie;
  • Krajowy program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych;
  • Krajowy program przeciwdziałania narkomanii;
  • Rządowy program „Bezpieczna i przyjazna szkoła”; „Bezpieczna+”;
  • Narodowy program zdrowia na lata 2016–2020;
  • Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1878);
  • Krajowy program zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS;
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 stycznia 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii (Dz. U. z 2018 r., poz. 214).
  1. Wykorzystaj zestawienie opracowane przez ekspertów, zawierające treści dostosowane do potrzeb wynikających z wieku uczniów, jednak – jak już wcześniej wspomniano – pamiętaj o konieczności dostosowania tematyki i treści do indywidualnej sytuacji. W poniższej tabeli zamieszczono wykaz zadań do realizacji podczas spotkań klasy z wychowawcą. 
  2. Atrakcyjna forma zajęć. Chcąc prowadzić ciekawe zajęcia, należy mieć odpowiedni poziom wiedzy na dany temat, zadbać o oprawę merytoryczną i metodyczną. Możesz skorzystać z informacji i materiałów dostępnych na stronach internetowych:

trzymajforme.pl/start-16,
ore.edu.pl/2015/04/szkola-promujaca-zdrowie,
zdrowenietrudne.pl,
gov.pl/zdrowie/zdrowie-ucznia,
aids.gov.pl,
aids.gov.pl/pkd,
mojacukrzyca.pl,
parpa.pl,
badzkumplem.cartoonnetwork.pl,
ore.edu.pl/2015/04/bezpieczny-internet,
ore.edu.pl/2015/04/trudne-sprawy,
ore.edu.pl/2015/04/zdrowie-i-ekologia,
bezpiecznaszkola.men.gov.pl,
dopalaczeinfo.pl,
niebotak.pl,
candisprogram.pl,
sieciaki.pl,
cyfrowobezpieczni.pl,
aktywniepozdrowie.pl/ja-ty-jemy,
scenariuszelekcji.edu.pl/scenariusze/dla-klas-iv-viii,
interklasa.pl/portal/index/strony?mainSP=katalog&mainSRV=interklasa&page=list&folder_id=62,
projekcje.edu.pl/filmowe-lekcje-wychowawcze,
gwo.pl/strony/2326/seo_link:materialy-dla-wychowawcow-szkol-podstawowych-i-gimnazjow.

  1. Ewaluacja – minimum dwa razy w roku poddawaj swoje działania ocenie ze strony uczniów. Ważne, aby uczestnicy podzielili się własnymi spostrzeżeniami, przekazali istotne uwagi, a prowadzący uwzględnił je w trakcie planowania przyszłych zajęć. 

 

Tabela 1. Treści wychowawczo-profilaktyczne do realizacji podczas godzin do dyspozycji wychowawcy1
OBSZARY ZADANIA
KLASA IV KLASA V KLASA VI KLASA VII KLASA VIII
Zdrowie – edukacja zdrowotna 
  • Nabycie podstawowej wiedzy na temat stresu. 
  • Inspirowanie młodzieży do myślenia o własnej motywacji do działania. 
  • Nabywanie umiejętności gromadzenia i porządkowania wiedzy o sobie. 
  • Kształtowanie postaw otwartych na poszukiwanie pomocy oraz porady, kiedy zaczynają się trudności i kiedy wybór jest ważny i trudny. 
  • Kształtowanie postaw prozdrowotnych poprzez promowanie aktywnego i zdrowego stylu życia
  • Zachęcanie uczniów do pracy nad własną motywacją i analizą czynników, które ich demotywują. 
  • Kształtowanie umiejętności podejmowania i realizacji zachowań prozdrowotnych. 
  • Prezentowanie sposobów pokonywania własnych słabości oraz akceptowania ograniczeń i niedoskonałości
  • Kształtowanie umiejętności rozpoznawania własnych cech osobowości. 
  • Kształtowanie konstruktywnego obrazu własnej osoby, np. świadomości mocnych i słabych stron. 
  • Rozwijanie właściwej postawy wobec zdrowia i życia jako najważniejszych wartości. 
  • Doskonalenie i wzmacnianie zdrowia fizycznego
  • Kształtowanie postawy proaktywnej, w której uczeń przejmuje inicjatywę, ale też odpowiedzialność za swoje działania, decyzje.
  • Kształtowanie umiejętności świadomego wyznaczania sobie konkretnych celów.
  • Rozwijanie umiejętności hierarchizacji zadań.
  • Podnoszenie poczucia własnej wartości poprzez określanie osobistego potencjału. 
  • Kształtowanie świadomości własnego ciała z uwzględnieniem zmian fizycz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy