Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

5 czerwca 2020

NR 117 (Czerwiec 2020)

Pedagogika serca w szkole i w rodzinie

110

Pedagogika serca oparta jest na uniwersalnych wartościach, jakimi są miłość, zrozumienie, przyjaźń, empatia, szacunek do drugiej osoby. Priorytetem są tutaj wychowanie i wszechstronny rozwój człowieka, a także umiejętność niesienia pomocy innym, empatyczne podejście do ludzi i świata oraz altruistyczna postawa. Czy we współczesnym, tradycyjnym systemie edukacji jest przestrzeń dla pedagogiki serca?

Pedagogikę serca, nurt współczes­nej pedagogiki zawierający podstawy do nowego sposobu nauczania, stworzyła dr Maria Łopatkowa, pedagog, nauczycielka, działacz oświatowy, rzecznik i obrońca praw dziecka w Polsce. Działalność Łopatkowej polegała na zaangażowaniu i wspieraniu najmłodszych. Jednak nie wszystkie założenia pedagogiki serca jesteśmy w stanie wprowadzić w placówkach edukacyjnych, gdyż niektóre są sprzeczne z ich ideą. Pedagogika serca wyróżnia rolę środowiska rodzinnego i szkolnego, które powinny akcentować te same wartości i cele, wówczas ich spójność doprowadzi do efektywności. Niezwykle ważna w tej relacji jest akceptacja, która zawsze tworzy się na gruncie pozytywnych emocji. Łopatkowa podkreśla, jak ważna jest rola osób mających wpływ na wychowanie dziecka, czyli rodzica i nauczyciela. Dlatego chcąc analizować wprowadzenie założeń pedagogiki serca w życie dziecka, należy to czynić z perspektywy zarówno szkoły, jak i rodziny. 

POLECAMY

W jaki sposób wprowadzać elementy pedagogiki serca w szkole?

Po pierwsze: atmosfera 
Zapewnianie uczniom miłości, akceptacji, szacunku i bezpieczeństwa ma wpływ na ich postawę i ich stosunek do szkoły oraz przyczynia się do sukcesów w nauce. Dlatego tak ważne jest, by to nie były tylko puste słowa, ale działania, zgodnie z którymi można rzec, że szkoła jest drugim domem ucznia. Tylko w takiej atmosferze, opartej na dialogu, wzajemnym szacunku, dziecko jest w stanie w pełni rozwinąć swój potencjał. 

Po drugie: rozwój emocjonalny 
Szkoła w dużej mierze skupia się na rozwoju funkcji poznawczych, przekazywaniu uczniom wiedzy z zakresu podstawy programowej, rozwój intelektualny dziecka jest szczególnie ważny. Nie ulega jednak wątpliwości, jak wielkie znaczenie w życiu i funkcjonowaniu dziecka odgrywają emocje, konieczne jest zatem edukowanie w tym zakresie, a także zwracanie uwagi na sygnały emocjonalne uczniów.

Po trzecie: przykład do naśladowania 
Nauczyciel powinien być autorytetem dla swoich uczniów, wzbudzać ich podziw. Jest to możliwe w sytuacji, gdy ma on odpowiednie kompetencje pozwalające mu przekazywać wiedzę na nauczany temat w sposób atrakcyjny dla dzieci, a także umiejętności inter- i intrapersonalne, które są pomocne w szkolnym funkcjonowaniu, nawiązywaniu relacji z uczniami i rodzicami. Ważne są tutaj życzliwość oraz unikanie zakazów i nakazów na rzecz demokratycznie ustalonych zasad. Nauczyciele powinni szanować podmiotowość ucznia, nie stawiać sobie za cel jedynie kwestii związanych z przedmiotową edukacją, ale również to, by wykształcić, rozwinąć u ucznia odpowiednie wartości, uczucia, zachowania, postawy. 

Po czwarte: metody aktywizujące ucznia 
Zgodnie z pedagogiką serca uczeń powinien być samodzielny w działaniu i myśleniu, w związku z tym nie powinno się wykorzystywać metod podających, gdyż ograniczają dziecko i nie zachęcają go do podejmowania aktywności. 

Po piąte: tolerancja i szacunek w stosunku do osób niepełnosprawnych 
Temat ucznia niepełnosprawnego w szkole ogólnodostępnej lub integracyjnej jest wciąż podejmowany przez badaczy problemu i ustawodawców, gdyż integracja nie jest aż tak oczywistą kwestią, ma ona sens tylko wówczas, gdy jest stosownie wdrażana i nie opiera się na litości i pomocy dla niesprawnych dzieci. Osoby zaangażowane w dbanie o prawa dzieci z niepełnosprawnością dużą wagę przywiązują do tego, jaka w szkole panuje atmosfera i czy uczniowie nie są dyskryminowani, odrzucani, traktowani jako słabsi, gorsi. 

W jaki sposób wprowadzić elementy pedagogiki serca w rodzinie? 

Istnieje w tym nurcie wiele aspektów, na które powinniśmy zwrócić uwagę rodzicom. Warto podkreślić, że z perspektywy relacji z rodzicem pedagogika serca przypomina dzisiejsze rodzicielstwo bliskości. 
Potrzeby dziecka, już od chwili narodzin, są jednoznaczne i oprócz podstawowych potrzeb fizjologicznych, najważniejsza jest potrzeba bliskości. Miłość i czułość okazywane przez rodziców lub opiekunów mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju dziecka. Ta bliskość powoduje zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa, ciepła, ukojenia. Pedagogika serca wskazuje, iż najważniejsze są wychowanie i rozwój dziecka, a szczególną rolę w tych procesach odgrywają miłość, zrozumienie i przyjaźń. 
Deficyty na tym polu powodują zwykle poważne konsekwencje psychiczne w dorosłym życiu. Kwestia ta odnosi się nie tylko do niemowląt i małych dzieci. Wiadomo, że dzieci z upływem lat stają się coraz bardziej niezależne od swoich rodziców, mają swoje sprawy, swoich kolegów, budują nowe relacje. Jednakże nie można zapominać, że to rodzice są tymi najważniejszymi osobami i aby takimi pozostali, konieczne jest pielęgnowanie uczucia między nimi a dzieckiem. Nie jest prawdą, że dziecko z wiekiem zatraca poczucie bliskości, często zachowuje się tak, jakby bliskości unikało i nie potrzebowało, jednak nie oznacza to, że jej nie chce. Ważne jest, by rodzice zrozumieli, że ich dziecko wstydzi się być publicznie przytulane czy trzymane za rękę. Gesty i przejawy czułości należy okazywać w innych okolicznościach, zwłaszcza w chwilach dla dziecka trudnych czy przykrych. Często dzieje się tak, że dziecko zbyt wcześnie uznawane jest przez rodziców za „dorosłe” i zostawione jest samo sobie, co również może skutkować poważnymi zaburzeniami w budowaniu relacji i okazywaniu uczuć w dorosłym życiu. Na miłość nigdy nie jest za późno, jest to tak wielka emocjonalnie siła, że potrafi zmienić usposobienie każdego, zwłaszcza kiedy deficyt uczuć jest zauważalny. Dzieci, które otacza się miłością i czułością, które wiedzą, że zawsze, bez względu na to, co się stanie, mogą liczyć na swoich bliskich, z reguły mają łagodniejsze usposobienie, są bardziej odporne na stres oraz potrafią zaopiekować się innymi, są bardziej empatyczne. Dlatego warto przypominać rodzicom, że potrzeba miłości i bliskości nie zanika z wiekiem. 
Starsze dzieci czy nastolatkowie i dorośli również mają silną potrzebę bliskości, która jednak często ukrywana jest skrzętnie za maską dorosłości, niezależności i samodzielności. Szczególnie silnie 
taka potrzeba emanuje u nastolatków, które jako dzieci otrzymywały wiele czułości ze strony najbliższych, a w momencie przekroczenia progu „dorosłości” rozpoczął się manifest buntu. Zachowanie takie najczęściej podyktowane jest właśnie potrzebą miłości, jednakże zmieniająca się psychika dorastającego dziecka podpowiada mu, że to nie o miłość rodziców chodzi, co nie jest do końca zgodne z prawdą. W domach, gdzie uczucia pielęgnowane są stale, bez względu na wiek dzieci, łatwiej przechodzi się „trudny” wiek. Warto jest wsłuchać się w to, co mówi nastolatek, wykazać się odpowiednią dozą cierpliwości i zrozumienia, by dotrzeć do dziecka i by pozwoliło ono obdarzyć się tak potrzebną mu czułością i miłością. 
Nie ulega wątpliwości, że trudno jest być rodzicem nastolatka, który w okresie buntu często nadużywa zaufania opiekuna, prowokuje, podejmuje zachowania ryzykowne oraz zmienia się diametralnie. Dlatego ważn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy