Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

29 sierpnia 2020

NR 118 (Wrzesień 2020)

Planowanie pracy pedagoga i psychologa szkolnego na rok szkolny 2020/2021

178

Nastał kolejny rok szkolny i tym samym przyszedł czas na podjęcie czynności planistycznych, których większość z nas nie lubi. Już sam akt planowania kojarzy się z coroczną biurokratyczną rutyną, wywołuje niechęć, rozdrażnienie i zniecierpliwienie. Skoro jednak planowanie pracy wpisane jest w naszą profesję, kolejny raz podejmuję ten temat, by pomóc pedagogom i psychologom szkolnym sprawnie się z tym uporać.

Planowanie to czynność intelektualna

Planowanie jest czynnością, w której uczestniczy wiele procesów psychicznych, m.in. wyobraźnia, uwaga, myślenie, dokonywanie analizy, oceny i wyboru, wreszcie – podejmowanie decyzji. Jest działaniem dość trudnym, złożonym i często wyczerpującym, polega bowiem na myśleniu o przyszłości i przebiega określonymi fazami, z których każda potrzebuje rozważnej autorefleksji: zarówno przemyślenia i wyznaczenia swojego miejsca i roli w szkolnym systemie pomocy psychologiczno-pedagogicznej, jak i jasnego określenia, co trzeba wykonać obowiązkowo, co jest możliwe do zrealizowania, co chce się i co potrafi się robić oraz z kim trzeba, a z kim można to zrealizować. 
Obecnie potrzeba planowania pracy przybiera na sile ze względu na naprawdę dużą złożoność działań podejmowanych przez pedagoga czy psychologa szkolnego. Różnorodność funkcji, jakie pełni, zmusza do mądrej selekcji zadań, dostosowania ich do rzeczywistych, aktualnie zdiagnozowanych potrzeb swojego środowiska szkolnego oraz realnych możliwości ich realizacji. Te z kolei wynikają z jednej strony – z posiadanych przez specjalistę szkolnego umiejętności osobistych i kwalifikacji zawodowych, z drugiej – z posiadanych przez szkołę zasobów materialnych, organizacyjnych i kadrowych.
Pewne jest jednak, że zawsze pierwszeństwo w planowaniu pracy przez szkolnego specjalistę mają te zadania, które służą wspieraniu rozwoju uczniów. Nie można też zapominać, że wszystkie działania na rzecz małoletnich podopiecznych muszą być prowadzone zarówno z poszanowaniem praw dziecka, jak i praw oraz uprawnień jego rodziców.

POLECAMY

Planowanie wymaga spojrzenia wstecz

Ważne przy podejmowaniu czynności planistycznych jest odniesienie się co najmniej do ubiegłego roku szkolnego, choć warto cofnąć się nawet o dwa–trzy lata. Po to, by – w oparciu o dokonane wówczas sprawozdania, wnioski i rekomendacje powstałe w wyniku autoewaluacji oraz prowadzonej w szkole ewaluacji wewnętrznej – odpowiedzieć sobie na ważne pytania:

  • Które zadania należy kontynuować ze względu na utrzymujące się nadal potrzeby środowiska szkolnego? Z jakich zadań należy zrezygnować całkowicie, gdyż nie przystają do tych potrzeb bądź okazały się nieefektywne, a których realizację trzeba zmodyfikować ze względu na dotychczas stosowany sposób lub formę? 
  • Jakie niepokojące zjawiska wychowawcze powtarzają się w szkole w ciągu ostatnich dwóch–trzech lat? Jakie problemy i trudności sygnalizowali najczęściej uczniowie, nauczyciele i rodzice?
  • Jakimi zagadnieniami w obszarze wychowawczo-profilaktyczno-terapeutycznym należy zająć się koniecznie we współpracy z wychowawcami klas i nauczycielami przedmiotowymi?
  • Kto jest sprzymierzeńcem i sojusznikiem moich oddziaływań, osobą, z którą układa się moja współpraca, na którą mogę liczyć?
  • Jakie są moje mocne i słabe strony osobiste oraz zawodowe, predyspozycje, umiejętności i kwalifikacje? Które z nich wymagają rozwinięcia, poszerzenia, uzupełnienia?

Planowanie uwzględnia działania określane przepisami prawa

Równie istotne jest odniesienie planowania do aktualnie obowiązujących aktów prawa oświatowego, tj. do ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 910), ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2215) oraz stosownych rozporządzeń MEN regulujących pracę nauczyciela zatrudnionego na stanowisku pedagoga czy psychologa szkolnego. Trzeba je bezapelacyjnie znać i respektować, co niestety – jak dowodzi analiza planów pracy zamieszczanych w sieci – nie dla wszystkich specjalistów szkolnych jest takie oczywiste. Przypominam więc, że:

§ 3 rozporządzenia MEN z dnia 3 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1601 z późn. zm.) wymienia zajęcia i czynności, jakie pedagog czy psycholog szkolny powinien realizować obowiązkowo w ramach przydzielonego mu tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin pracy (tzw. pensum):

  • prowadzenie badań i działań diagnostycznych uczniów, w tym diagnozowanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych;
  • diagnozowanie sytuacji wychowawczych w celu rozwiązywania problemów wychowawczych;
  • udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w formach odpowiednich do rozpoznanych potrzeb;
  • podejmowanie działań z zakresu profilaktyki uzależnień i innych problemów dzieci i młodzieży;
  • dokonywanie wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym;
  • prowadzenie zajęć w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dzieci (dotyczy osób zatrudnionych w przedszkolach, szkołach podstawowych, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodkach wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych oraz w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, prowadzących zajęcia w ramach WWR);
  • prowadzenie zajęć z wychowankami (dotyczy osób zatrudnionych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, specjalnych ośrodkach wychowawczych, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych oraz w placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania);
  • prowadzenie zajęć oraz specjalnych działań opiekuńczo-wychowawczych (dotyczy osób zatrudnionych w przedszkolach i szkołach specjalnych, zorganizowanych w podmiotach leczniczych i w jednostkach pomocy społecznej);

§ 24 rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2017 r., poz. 1591 z późn. zm.) wymienia pozostałe działania, które w szczególności należą do pedagoga szkolnego, a które powinien on realizować już poza godzinami swojego tygodniowego pensum:

  • minimalizowanie skutków zaburzeń rozwojowych, zapobieganie zaburzeniom zachowania oraz inicjowanie różnych form pomocy w środowisku szkolnym i pozaszkolnym uczniów;
  • inicjowanie i prowadzenie działań mediacyjnych i interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych;
  • pomoc rodzicom i nauczycielom w rozpoznawaniu i rozwijaniu indywidualnych możliwości, predyspozycji i uzdolnień uczniów;
  • wspieranie nauczycieli i specjalistów w rozpoznawaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów oraz w udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej;

art. 6 pkt 3 i 3a ustawy Karta Nauczyciela wskazuje jako obowiązkowe zadania nauczyciela: przygotowywanie się do zajęć oraz samokształcenie i doskonalenie się zawodowe, zgodnie z potrzebami szkoły. Zadania te – podobnie jak zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej niewymienione w rozporządzeniu MEN z dnia 3 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych – realizowane są przez pedagoga czy psychologa szkolnego poza obowiązkowym pensum, czyli w ramach czasu pracy w wymiarze do 40 godzin na tydzień (art. 42 ust. 1 i ust. 3 pkt 2). Do takich zadań należą również: opracowanie opinii o uczniach na użytek pogłębionej diagnozy w poradni psychologiczno-pedagogicznej, dla sądu rodzinnego oraz OPS w celu uzyskania pomocy materialnej, konstruowanie narzędzi badawczych, przygotowywanie scenariuszy zajęć, warsztatów i szkoleń oraz prowadzenie dokumentacji:

  • obowiązkowej – wymaganej rozporządzeniem MEN z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1646 z późn. zm.), jaką jest: dziennik pracy pedagoga i psychologa szkolnego, dziennik zajęć innych (jeśli pedagog prowadzi zajęcia specjalistyczne będące formą udzielanej uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej), indywidualna teczka ucznia (jeśli prowadzenie jej i przechowywanie zostało zlecone przez dyrektora); 
  • dodatkowej – wymaganej w danej placówce uchwałą rady pedagogicznej lub zarządzeniem dyrektora, jak różne teczki i rejestry, np. uczniów objętych w szkole pomocą materialną, notatek służbowych w sprawach dotyczących uczniów, pism przychodzących i wychodzących od pedagoga, opinii i orzeczeń poradni psychologiczno-pedagogicznej itp.;

kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2020/2021, ogłoszone przez ministra edukacji narodowej 3 lipca br., zawierają istotne wytyczne będące podstawą do opracowywania planów pracy, planów nadzoru pedagogicznego oraz innych działań nauczycieli:
 

  1. Wdrażanie nowej podstawy programowej w szkołach ponadpodstawowych ze szczególnym uwzględnieniem edukacji przyrodniczej i matematycznej. Rozwijanie samodzielności, innowacyjności i kreatywności uczniów.
  2. Wdrażanie zmian w kształceniu zawodowym, ze szczególnym uwzględnieniem kształcenia osób dorosłych.
  3. Zapewnienie wysokiej jakości kształcenia oraz wsparcia psychologiczno-pedagogicznego wszystkim uczniom z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych.
  4. Wykorzystanie w procesach edukacyjnych narzędzi i zasobów cyfrowych oraz metod kształcenia na odległość. Bezpieczne i efektywne korzystanie z technologii cyfrowych.
  5. Działania wychowawcze szkoły. Wychowanie do wartości, kształtowanie postaw i respektowanie norm społecznych.


Dla pedagogów i psychologów szkolnych szczególne znaczenie ma priorytet nr 3 oraz wynikające z niego tegoroczne wytyczne do ewaluacji wewnętrznej i zewnętrznej brzmiące następująco w zakresie:

  • kontroli w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych: „Zgodność z przepisami prawa organizowania zajęć w grupie do pięciu uczniów lub w formie indywidualnej oraz udzielania uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej w formie zindywidualizowanej ścieżki kształcenia”;
  • monitorowania we wszystkich typach szkół: „Uwzględnianie zróżnicowanych potrzeb edukacyjnych uczniów w procesie kształcenia”.

Planowanie uwzględnia też działalność dodatkową

Inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły to wszystkie formy aktywności zawodowej szkolnego specjalisty nieuwzględnione w arkuszu organizacji szkoły i nieobjęte jego pensum oraz niezwiązane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. W statucie szkoły trzeba zatem szukać odpowiedzi, które konkretne działania spełniają ww. kryteria dla „innych zajęć”. 
Najczęściej należą do nich:

  • zadania przydzielone przez dyrektora czy też wynikające ze specyfiki danej placówki, takie jak: monitoring absencji uczniów w szkole, aktualizowanie wewnętrznej dokumentacji szkoły dla potrzeb modyfikacji i ulepszania procesu edukacyjno-wychowawczego, opieka nad studentami odbywającymi praktyki w placówce, pełnienie funkcji opiekuna stażu zawodowego nauczyciela np. stażysty lub kontraktowego, współtworzenie szkolnej strony internetowej, bieżąca aktualizacja zamieszczanych tam informacji, uczestniczenie w pracach gminnego zespołu interdyscyplinarnego ds. zapobiegania przemocy w rodzinie;
  • dbałość o swój warsztat pracy: estetyczny i dobrze wyposażony gabinet, podręczną biblioteczkę z fachową literaturą, czasopismami i wszelkimi materiałami niezbędnymi w pracy pedagoga i psychologa szkolnego;
  • promocja szkoły oraz własnej pracy: udział w konkursach grantowych na szczeblu gminy, powiatu lub województwa, np. na program zajęć profilaktycznych czy integracyjnych, opracowanie innowacji pedagogicznej, publikacje w lokalnej prasie materiałów typu „Szkoła dla rodziców” itp.;
  • organizacja lub współorganizacja imprez wynikających z programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły i planu pracy szkoły;
  • koordynacja pozostałych działań statutowych szkoły w wybranym zakresie, zgodnie z planem pracy szkoły;
  • pełnienie różnych funkcji w szkole: opiekuna samorządu szkolnego, członka komisji rekrutacyjnej, członka komisji stypendialnej, opiekuna praktyk studenckich itp.;
  • współpraca z instytucjami wspierającymi działalność statutową szkoły; 
  • uczestnictwo w zebraniach rady pedagogicznej, udział w pracach szkolnych zespołów nauczycielskich, w dniu otwartym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy