Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

22 sierpnia 2019

NR 110 (Wrzesień 2019)

Planowanie skutecznego zarządzania klasą

0 88

Początek roku szkolnego to niezwykle ważny okres nie tylko dla wychowawców rozpoczynających pracę z klasą, lecz także dla tych, którzy opiekę nad grupą klasową sprawują od jakiegoś czasu, oraz dla nauczycieli niebędących wychowawcami. To wówczas podejmuje się działania organizacyjne i planuje pracę na cały rok szkolny. Warto to zrobić także w zakresie zarządzania klasą.

Klasa szkolna to szczególna społeczność, w której panuje określona atmosfera, zwyczaje, system funkcjonowania. Każdy nauczyciel i pedagog wie, że bywają sytuacje, w których trudno ujarzmić szkolną młodzież, dlatego warto wykorzystać pewnego rodzaju triki, które ułatwią skuteczne zarządzanie grupą klasową. Aby to uczynić, należy się zastanowić, jakie czynniki zewnętrzne mają wpływ na zachowanie uczniów. Wśród najważniejszych możemy wymienić: atrakcyjność zajęć, postawę nauczyciela i ogólną atmosferę. 

Przyczyny niewłaściwego zachowania

To, że uczniowie nieodpowiednio zachowują się w szkole, nie powinno budzić niczyjego zdziwienia, warto jednak poznać powody takiego stanu rzeczy. Analizując sytuacje i zachowanie uczniów, można wskazać następujące źródła problemu: 

  • chęć przeciwstawienia się systemowi, 
  • manifestowanie swoich praw, 
  • podziw ze strony kolegów i wyższa pozycja w grupie rówieśniczej, 
  • odczuwanie przyjemności, 
  • chęć sprawdzenia nauczyciela, 
  • różnorodne ograniczenia intelektualne, 
  • zaburzenia, 
  • stan chorobowy. 

Wszystkie wymienione przyczyny mają jedną cechę wspólną – zakłócają dyscyplinę klasową, która jest jednym z determinantów prawidłowego funkcjonowania szkolnego ucznia oraz jego sukcesów szkolnych. Pozytywna dyscyplina jest efektem wprowadzenia skutecznego przywództwa klasowego. Współczesny nauczyciel powinien posiadać cechy i umiejętności, które uczynią go klasowym przywódcą efektywnie zarządzającym grupą uczniów. Realia są jednak dalekie od wdrożenia tego typu wizji. W rzeczywistości bowiem studenci kierunków pedagogicznych są przygotowywani do uczenia, a nie do pracy wychowawczej z uczniem. Dlatego warto samodzielnie poszukiwać rozwiązań tej sytuacji i podejmować próby jej zmiany, wdrażając odpowiednie strategie. 

Strategie zarządzania klasą

Kwestią zasługującą na szczególne podkreślenie jest konieczność zastąpienia przypadkowych, incydentalnych i nieprzystających do bieżącej sytuacji działań wychowawczych dobrze sprecyzowaną, przemyślaną i zaplanowaną strategią zarządzania klasą. Nauczyciel powinien poprzez swoje zachowanie budować taką przestrzeń, która zapewni uczniom bezpieczne i przyjazne warunki do pracy, a także udaremni lub wyeliminuje wszelkie gry podejmowane przez uczniów w stosunku do niego lub do reszty grupy. W relacji nauczyciel–klasa to nauczyciel jest osobą dorosłą, ma bogatsze doświadczenie, wiedzę i umiejętności i to na jego barkach spoczywa obowiązek stworzenia uczniom optymalnych warunków funkcjonowania w szkole. Poniżej przedstawiamy najprzydatniejsze strategie zarządzania grupą uczniów1.

Praktyczne działanie Korzyści dla nauczyciela Korzyści dla ucznia
I. Kontrolowanie własnych zachowań – modelowanie umiejętności emocjonalnych i społecznych
Wyjaśniaj uczniom, jakie metody stosujesz, żeby trzymać swoje emocje pod kontrolą Podczas wyjaśniania własnych zachowań możesz rozłożyć na części pierwsze swoje reakcje emocjonalne i dokładnie przeanalizować ich przyczyny i skutki Uczniowie zaczną sobie uświadamiać, że są różne sposoby zapobiegania temu, aby myślenie i reakcje emocjonalne przejmowały kontrolę nad racjonalnym zachowaniem. Uczniowie mogą wypracować własne sposoby działania
Stwórz listy kontrolne i wykresy, które pokazują, w jaki sposób radzić sobie z wybuchami emocji lub narastającą frustracją. Wywieś je w widocznym miejscu i wykorzystuj w trakcie pracy z uczniami  Wywieszone materiały będą dla ciebie przypomnieniem i przydadzą się, gdy frustracja weźmie u ciebie górę nad innymi emocjami  Uczniowie mają do dyspozycji wizualne przedstawienie kroków, jakie mogą podjąć, by poprawić swoje zachowanie i przejąć nad nim kontrolę. Złość zostaje zdefiniowana i zracjonalizowana
II. Wypracowanie i utrzymanie konsekwencji i stałości 
Przeproś ucznia, jeśli postąpiłeś niesprawiedliwie i niekonsekwentnie  Budujesz pozytywne relacje z uczniami. Uczciwe przyznanie się do błędu znamionuje skutecznego profesjonalistę  Uczniowie wiedzą, że nie jesteś nieomylnym nadczłowiekiem. Otrzymują ważny przykład do naśladowania pokazujący, jak przepraszać za błędy 
Przygotuj i wywieś w klasie listę stopniowanych nagród i kar  Możesz odwoływać się do tej listy podczas prowadzenia lekcji Uczniowie  wiedzą, co ich czeka zarówno za złamanie zasad, jak i za ich przestrzeganie
Pokaż swoją konsekwencję, przychodząc na lekcje punktualnie, przygotowany i entuzjastycznie nastawiony do pracy Twój przykład właściwego zachowania i organizacji przestrzeni do nauki pozytywnie wpłynie na uczniów. Punktualność i przygotowanie dadzą ci mandat do tego, aby kontrolować innych Uczniowie dostają ważny przykład, który mogą wykorzystać i interpretować. Twoja energia ich inspiruje i daje im dobry wzór, jak powinni się sami dyscyplinować i organizować swój czas, aby odnosić sukcesy w nauce
Każdą lekcję zaczynaj z czystą kartą  Poprzednie wydarzenia nie wpływają na twoje oczekiwania wobec poszczególnych uczniów na danej lekcji. Każdy uczeń ma szansę dokonać dobrych wyborów  Uczniowie mają szansę zmieniać swoje zachowanie. Wiedzą, że zawsze będziesz oceniać uczciwie i w danym kontekście
III. Rytuały, zasady i procedury dotyczące uczenia się 
Formułując zasady, posługuj się pozytywnym językiem  Nie skreślasz nikogo i zakładasz, że wszyscy będą dobrze się zachowywać i reagować pozytywnie  Uczniowie słyszą więcej pozytywnych przekazów i odpowiednio dopasowują swoje oczekiwania
Pochwal i pozytywnie wzmocnij uczniów, którzy stosują uzgodnione zasady Skupiasz się na uczniach, którzy zachowują się poprawnie; nie nagradzasz natychmiast swoją uwagą zachowań nieodpowiednich  Uczniowie uczą się, że przestrzeganie zasad przynosi korzyści, są motywowani pochwałami i nagrodami za swoje zachowania 
Wprowadzaj po jednym rytuale naraz (np. wchodzenie do klasy, zachowanie się w czytelni)  Daj sobie tyle czasu, ile potrzeba, żeby dany rytuał dobrze się przyjął i żeby wszyscy uczniowie zrozumieli, jak działa cały system  Uczniowie mają czas na zrozumienie i zapamiętanie reguł
Dowiedz się, jakie rytuały sprawdziły się w innych klasach; zaadaptuj je i wykorzystaj u siebie  Nie musisz od nowa wymyślać zasad, które uczniowie już znają i z którymi pracowali. Oni rozumieją, że każdy nauczyciel ma własne wymagania  Uczniowie rozumieją, w jaki sposób i dlaczego stosujesz rytuały. Ich wied...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy