Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

26 czerwca 2018

NR 99 (Maj 2018)

Rozwój dzieci zaburzony przez błędy rodziców

0 354

Zaburzenia czy zakłócenia rozwoju i zachowania u dzieci mogą mieć różnorakie przyczyny, zdarza się jednak, że źródło problemu leży po stronie rodziców. Istnieje bowiem wiele nieprawidłowości w funkcjonowaniu dziecka, mających różnorodny przebieg i nasilenie, wywołanych zachowaniami opiekunów. Zadaniem nauczycieli jest udzielenie odpowiedniego wsparcia każdemu uczniowi, trzeba zatem znać etiologię i algorytm postępowania. Zastanówmy się więc, jakie destrukcyjne zachowania rodziców są najbardziej powszechne, a tym samym z dużą dozą prawdopodobieństwa można przypuszczać, że ich ofiarą będzie któryś z naszych uczniów.

Płodowy zespół alkoholowy (FAS)

Jest to jednostka chorobowa, której skala występowania jest ogromna, a za jej pojawienie się odpowiedzialna jest matka. Stanowi zespół nieprawidłowości stwierdzanych u dzieci matek spożywających alkohol w okresie ciąży. To jednostka chorobowa obejmująca zaburzenia neurobehawioralne oraz zmiany w budowie ciała i organach wewnętrznych1.
Główne nieprawidłowości w wyglądzie i budowie to: 

  • waga niższa od normalnej dla danego wieku, dotyczy to także wzrostu,
  • nieprawidłowości w budowie twarzy,
  • mikrocefalia,
  • wiotkość mięśni,
  • skrócony i zakrzywiony mały palec,
  • deformacje genitaliów,
  • deformacje kręgosłupa,
  • porost włosów na karku,
  • gołębia klatka piersiowa,
  • nieprawidłowości w budowie serca,
  • zakrzywiony (jak dziób) mały palec,
  • małe zęby,
  • niedorozwinięte palce,
  • przepuklina,
  • nieprawidłowości w budowie nerek, 
  • deformacje bioder,
  • wklęsła klatka piersiowa,
  • rozszczepienie podniebienia.

Pedagogów będą interesowały przede wszystkim obszary i deficyty, które utrudniają dziecku codzienne funkcjonowanie w szkole. Uczeń z FAS:

  • nie rozumie pojęć abstrakcyjnych,
  • ma trudności w czytaniu, pisaniu i rozumieniu,
  • ma trudności w rozumieniu pojęć: liczby, przestrzeni i czasu,
  • wolno pracuje, szybko się męczy,
  • ma zaburzenia czucia głodu i sytości,
  • ma trudności w odbiorze wrażeń,
  • ma zaburzenia w zakresie motoryki małej i dużej,
  • ma uszkodzenia narządu słuchu i wzroku,
  • jest nadwrażliwy na dotyk,
  • nie potrafi utrzymać prawidłowej postawy ciała, ma zaburzenia równowagi,
  • ma trudności z koordynacją ruchów i precyzją w tym zakresie,
  • mówi niewyraźnie, ma wadę wymowy,
  • nie wykonuje ruchów naprzemiennych,
  • jest niestabilny emocjonalnie, często zmienia mu się nastrój,
  • nie potrafi działać spontanicznie,
  • ma trudności w zapamiętywaniu i koncentrowaniu uwagi,
  • jest nadruchliwy i bywa agresywny.

Płodowy zespół alkoholowy stanowi poważny problem dla dziecka, dlatego należy dołożyć wszelkich starań, aby złagodzić towarzyszące chorobie objawy. W tabeli 1. przedstawiamy sposoby wsparcia ucznia z FAS.
W ramach profilaktyki wśród starszych uczniów możemy przeprowadzić zajęcia dotyczące postawy prozdrowotnej w trakcie ciąży. Pomocne okażą się materiały w formie szkoleń e- learningowych dostępnych na stronie //szkolenia.zdrowiewciazy.pl/course/index.php?categoryid=4. Szkolenia są oferowane w ramach „Profilaktycznego programu w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych”. Możemy skorzystać również z filmów profilaktycznych poruszających tematykę uzależnienia od tytoniu, spożywania alkoholu lub zażywania narkotyków dostępnych na stronie //zdrowiewciazy.pl/index.php/filmy-edukacyjne.
Nie zawsze wystąpienie płodowego zespołu alkoholowego jest związane z patologią. Zdarza się, że spożywanie alkoholu przez matkę w ciąży wynikało z jej nieświadomości i obecnie ponosi ona konsekwencje w postaci problemów 
dziecka.

Zespół zaburzenia więzi (RAD)

Dla dziecka niezmiernie ważne są kontakty z drugim człowiekiem, a rozwój społeczny odgrywa ogromną rolę w holistycznym rozwoju człowieka. Przede wszystkim z uwagi na fakt, że to rodzina jest naturalnym i dominującym środowiskiem, a rodzice – najważniejszymi dla malucha osobami, to z nimi chce on nawiązywać relacje. W wieku niemowlęcym dziecko wysyła opiekunom różne komunikaty. Więź tworzy się tylko wówczas, gdy otrzyma na nie odpowiedź, co jest równoznaczne z zaspokojeniem jego potrzeb. 
Jednym z najistotniejszych elementów rozwoju człowieka są więzi rodzące następnie przywiązanie. John Bowlby, twórca teorii przywiązania, uważa, że jest ono niezbędne do uczenia się świata i innych. Przywiązanie determinuje uczenie się zaufania do drugiego człowieka.
Aby w pełni zrozumieć istotę zespołu zaburzenia więzi, warto poznać wzorce przywiązania, które niejako są również związane z innym problemem rodzinnym – wadliwymi postawami rodzicielskimi. Tabela 2. prezentuje typy wzorców przywiązania2.
Badacze problemu jako główne przyczyny powstania zaburzenia wskazują:

  • odseparowanie dziecka od matki w trzech pierwszych latach życia, 
  • wystąpienie choroby psychicznej rodzica, 
  • brak zaspokojenia podstawowych potrzeb, 
  • zaniedbanie, 
  • wykorzystywanie, 
  • przemoc. 

RAD w dorosłym życiu jest najczęściej diagnozowany w kierunku zaburzeń osobowości. Istotą zaburzenia więzi nie jest podłoże fizjologiczne. Powstało ono na skutek negatywnych relacji interpersonalnych przed piątym rokiem życia dziecka. Dzięki tej wiedzy możemy wykluczyć wiele innych zaburzeń o podobnych cechach i zachowaniach, np. ADHD, zaburzenia zachowania, niedostosowanie społeczne, zaburzenia psychiczne.
Ważny jest fakt, że syndrom zaburzenia więzi może być konsekwencją zaburzeń współwystępujących, takich jak FAS – alkoholowy zespół płodowy lub FAE – alkoholowy efekt płodowy.
Postawy, zachowania i postępowanie dziecka z zespołem zaburzenia więzi są przepełnione dysonansami, co dodatkowo utrudnia jego funkcjonowanie.
Uczeń z syndromem RAD3:

  • bez problemu manipuluje ludźmi,
  • nie przejawia uczuć w stosunku do rodziców, podejmuje działania mające na celu krzywdzenie opiekunów, 
  • lgnie do obcych, potrafi im okazywać pozytywne uczucia – głównie w celu manipulacji, 
  • ma niską samoocenę,
  • nie potrafi zapanować nad emocjami, zachowaniami,
  • ma trudności z utrzymaniem kontaktu wzrokowego, bez problemu czyni to jedynie w sytuacji złości lub kłamstwa,
  • przyjmuje postawę roszczeniową,
  • nadmiernie kontroluje sytuacje i zdarzenia,
  • jest buntowniczy i kłótliwy nawet w najbardziej błahych sprawach,
  • przejawia skrajne zachowania, np. nadaktywnie wykonuje jakieś czynności, a w innym przypadku mimo konieczności wcale nie podejmuje aktywności,
  • ma trudności z nawiązywaniem i podtrzymywaniem kontaktu z rówieśnikami,
  • nie ma umiejętności myślenia przyczynowo-skutkowego,
  • jest nastawiony antyspołecznie,
  • przejawia okrucieństwo wobec ludzi i zwierząt,
  • ma zaburzony system wartości,
  • jest agresywny, 
  • można zaobserwować u niego objawy depresji,
  • jest egoistą, nieprzejawiającym empatii i nieposiadającym zasad moralnych,
  • zadaje mnóstwo pytań, często nieadekwatnie do sytuacji, i wymaga odpowiedzi na nie,
  • dość często kłamie bez szczególnej przyczyny,
  • niszczy przedmioty swoje i innych,
  • przejawia zachowania mające na celu autoagresję,
  • nie potrafi nawiązać odpowiedniej rozmowy – zaburzona komunikacja,
  • kradnie rzeczy, które mógłby uzyskać w legalny sposób,
  • ma nietypowe nawyki żywieniowe i skrajne zachowania związane z przyjmowaniem pokarmów polegające na
  • objadaniu się w jednej chwili, a następnie głodzeniu,
  • mimo normy intelektualnej trudniej przyswaja wiadomości z uwagi na wewnętrzny opór,
  • jego fascynacją jest zło, ogień, krew,
  • ma częste poczucie winy,
  • jest podatny na uzależnienia od alkoholu, narkotyków,
  • nie potrafi zaufać innym, 
  • nie dba o higienę osobistą,
  • celowo odsuwa się od członków rodziny, a w to miejsce nawiązuje relacje z obcymi osobami,
  • jego mózg funkcjonuje nieco inaczej.

Stopień nasilenia objawów RAD zależy od udzielonego wsparcia. Warto podkreślić, że dziecko, które otrzyma specjalistyczne wsparcie terapeutyczne do 12. roku życia, ma szansę na w miarę normalne życie i funkcjonowanie. 

Tabela 1. Sposoby wspierania ucznia z FAS

Strategia działania Sposób wspierania ucznia i łagodzenia objawu
Ograniczanie nadaktywności
  • Wykorzystuj podczas lekcji ćwiczenia ruchowe jako przerwy,przerywniki.
  • Wprowadź sygnał, znak informujący o obowiązku powrotu do ławki.
  • Zadania, czynności wymagające skupienia uwagi poprzedzaj aktywnością.
  • Zezwól na manipulowanie piłeczką (ugniatanie) lub ko...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy