Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

21 lutego 2020

NR 114 (Luty 2020)

SPOSOBY NA AGRESJĘ W KLASIE

155

Działania prewencyjne i profilaktyczne, a także wczesna interwencja, są w stanie przeciwdziałać wystąpieniu zjawiska przemocy rówieśniczej na terenie szkoły. Wymaga to jednak podejmowania konkretnych, przemyślanych, interdyscyplinarnych działań, angażujących możliwości i zasoby innych instytucji oraz służb.

W sytuacji występowania zachowań agresywnych w szkole trzeba zadbać o:

POLECAMY

  • Wspólne ustalenie jasnych norm i zasad, dzięki którym uczeń będzie wiedział, jakie zachowania są dozwolone, a jakie są niedopuszczalne zarówno na terenie szkoły, jak i poza nią. Należy kłaść wyraźny akcent na stanowczy sprzeciw wobec wszelkich zachowań o charakterze przemocowym i agresywnym.
  • Ustalenie konsekwencji dla uczniów stosujących przemoc i ich sumienne egzekwowanie.
  • Pokazanie uczniom, że to oni tworzą atmosferę w klasie i są za nią odpowiedzialni. Dlatego warto integrować uczniów i uczyć ich współpracy. 
  • Podejmowanie działań mających na celu rozwijanie u uczniów asertywności i umiejętności odmawiania, a także uczenie nowych, konstruktywnych metod radzenia sobie z trudnymi emocjami.
  • Zwiększenie współpracy między uczniami, ich integrację i wzmacnianie więzi poprzez pozytywne aktywności.
  • Wypracowanie u uczniów empatii i wrażliwości na potrzeby innych oraz umiejętności udzielania wsparcia.
  • Poruszanie z uczniami podczas godzin wychowawczych problematyki przemocy oraz wspólne wypracowanie zasad postępowania w obliczu przemocy. Ustalenie konsekwencji grożących za złamanie norm panujących w klasie. Należy przy tym pamiętać, że takie zasady powinny zostać spisane i wywieszone w miejscu dostępnym dla wszystkich uczniów danej klasy.
  • Zaangażowanie rodziców w budowanie klimatu szkoły. Nawiązanie z nimi ścisłej
  • współpracy poprzez systematyczną dyskusję na temat kwestii dotyczących zjawiska przemocy.
  • Nawiązanie ścisłej współpracy z policją i innymi służbami oraz instytucjami pomocowymi i korzystanie z ich wsparcia w sytuacjach tego wymagających.

Budowanie zaufania, atmosfery życzliwości i poczucia bezpieczeństwa – klasowe rytuały


W klasach, w których występuje silna, współpracująca ze sobą grupa, dokuczanie jest zdecydowanie rzadsze.
Trzeba pamiętać, że uczniowie spotykający się w jednej klasie to przypadkowy zbiór jednostek, indywidualności, których łączy przede wszystkim wiek. Naturalne są ich różne zainteresowania, doświadczenia, potrzeby, nawyki, obawy i wynikające z tego zachowania. Spędzanie dużej ilości czasu we wspólnej klasie, świetlicy, szkole wymaga od dzieci budowania relacji, komunikowania się i współpracy. To właśnie atmosfera zaufania i poczucie bezpieczeństwa najbardziej wpływają na relacje w zespole uczniowskim. To one przeciwdziałają dokuczaniu i pomagają efektywnie nauczać i uczyć się.

Warto zaproponować uczniom lub wspólnie z nimi wymyślić kilka klasowych zwyczajów, które będą konsekwentnie stosowane. To świetna okazja do wzajemnego poznania się i budowania klasowej społeczności oraz integracji. Uczniowie rozpoznają swoje mocne i słabe strony, a nauczyciel może obserwować, jak budują się relacje w klasie.

  • Wspólny posiłek

Nauczyciel ustala z uczniami jeden dzień w tygodniu na wspólne przygotowanie stołu i zjedzenie razem drugiego śniadania czy podwieczorku. Uprzedza rodziców o tym rytuale, aby wszystkie dzieci mogły się pochwalić zdrowym, pożywnym jedzeniem. Na wspólne śniadanie lub podwieczorek dzieci przynoszą danego dnia jedzenie z intencją podzielenia się nim z innymi, ustalając między sobą wcześniej, co to będzie (np. jedna osoba przynosi chleb, druga ser, trzecia i czwarta owoce, piąta i szósta pomidory itd.). Dzieci jednocześnie ćwiczą komunikację.

  • Przyjazny gest 

Nauczyciel ustala wspólnie z uczniami gest na powitanie i pożegnanie, który będzie powtarzany codziennie – może to być np. przybijanie piątki. Każdy uczeń i każda uczennica, witając czy żegnając się z koleżankami i kolegami z klasy, przybija z nimi piątkę.

  • Ławkowe losowanie

Co miesiąc uczniowie np. siedzący po lewej stronie ławki losują karteczki z wypisanymi imionami kolegów i koleżanek siedzących po prawej stronie ławki. W ten sposób dzieci dobierają się co miesiąc w nowe pary i dzielą ławkę z innym kolegą czy inną koleżanką. Na koniec każdego miesiąca nauczyciel proponuje dzieciom, aby napisały na kartce swojej partnerce/swojemu partnerowi z ławki coś pozytywnego: Co było dla nich najprzyjemniejsze/najciekawsze podczas wspólnego miesiąca dzielenia ze sobą ławki? Czego nowego lub zaskakującego dowiedzieli się o sobie nawzajem?

  • Piątkowe lekcje empatii

Nauczyciel proponuje uczniom piątkowe spotkania, podczas których w kręgu, w miłej atmosferze, np. przy domowym cieście, wszyscy rozmawiają o bieżących trudnościach w klasie, rozważają problemy różnych bohaterów (literackich, filmowych, bajkowych) i wymyślają ich rozwiązania; rozmawiają o tym, co lubią w klasie, co chcieliby w niej zmienić i dlaczego.

  • Poznaj moje hobby

Nauczyciel wprowadza stały dzień w tygodniu, podczas którego kolejne osoby prezentują swoje hobby czy talenty. Dzięki temu uczniowie lepiej się poznają, ponadto sami mają okazję, by zastanowić się, w czym są dobrzy. Warto zadbać o to, by nieśmiałe dzieci otrzymały jak najwięcej wzmocnień od kolegów. Po każdej prezentacji nauczyciel prosi uczniów o spontaniczne wypowiedzi, zachęcając ich np. do dokończenia następujących zdań: „W prezentacji kolegi/koleżanki podobało mi się…”, „Dowiedziałam/dowiedziałem się…”, „Zaskoczyło mnie…”. 

Propozycje działań w klasie podejmowanych w celu wyeliminowania zjawiska przemocy rówieśniczej:

  • przygotowanie gazetki ściennej poświęconej przeciwdziałaniu agresji i przemocy w klasie,
  • przeprowadzenie konkursu rysunków (plakatów), poezji, opowiadań itp. na temat radzenia sobie z agresją i przemocą,
  • przeczytanie (odegranie) sztuki teatralnej lub przeczytanie opowiadania dotyczącego sposobów radzenia sobie w trudnych sytuacjach w sposób nieagresywny,
  • wykorzystanie bieżących wydarzeń (opisanych w prasie lub pokazywanych w telewizji) do omówienia konsekwencji i sposobów radzenia sobie z agresją i przemocą,
  • zorganizowanie konkursu na hasło „Przeciw przemocy”, które będzie umieszczone na klasowych koszulkach,
  • omówienie znaczenia radzenia sobie ze złością i agresją w sporcie podczas lekcji WF-u lub na zajęciach SKS.


Kontrakt z uczniem agresywnym


Celem kontraktu jest kierowanie zachowaniem ucznia, wobec którego dotychczasowe działania dyscyplinujące były nieskuteczne, zachęcenie do samodyscypliny i rozwijanie u ucznia poczucia zaangażowania się we właściwe zachowanie w klasie.

Projektując kontrakt, należy pamiętać o trzech zasadach:

  1. Trzeba układać kontrakt wymagający konkretnej, stopniowej poprawy. Przykładowo, jeżeli uczeń zazwyczaj zakłóca tok lekcji sześć razy na dzień, należy wyznaczyć początkowy cel na cztery lub mniej zakłóceń dziennie. Po pewnym czasie zmieniamy cel, aż zostanie osiągnięty stan: zero zakłóceń dziennie.
  2. Należy stopniowo wydłużać czas, w którym obowiązuje kontrakt. Początkowo może to być jeden dzień; przy drugim kontrakcie – kilka dni; przy trzecim – tydzień itd.
  3. Powoli należy przechodzić od bardziej namacalnych, zewnętrznych nagród do mniej namacalnych, bardziej wewnętrznych.

Dzięki tym trzem zasadom nauczyciel korzysta z techniki modyfikującej zachowanie nazywanej kontraktem behawioralnym i stopniowo doprowadzi do tego, że uczeń sam będzie kierował swoim zachowaniem. 

Podpisanie kontraktu powinno być poprzedzone indywidualną rozmową z uczniem. Schemat takiej rozmowy może wyglądać następująco:

  • Rozpocznij od pozytywnej uwagi.
  • Powiedz uczniowi, że ma potencjalne możliwości dobrze sobie radzić i osiągnąć sukces, jeżeli nauczy się zachowywać w sposób właściwy.
  • Następnie doprowadź ucznia do uznania, że jego zachowanie było niewłaściwe, i do rozpoznania negatywnego wpływu tego zachowania na wszystkich w klasie. Możesz w tym miejscu użyć pytań w rodzaju: „Co robiłaś/robiłeś w klasie?”, „Jaki to miało wpływ na twoje szanse osiągnięcia sukcesu?”, „Jak by ci się podobało, gdyby inni uczniowie traktowali cię w ten sposób?”, „Jak by ci się podobało, gdybyś była/był w klasie, którą rzeczywiście lubisz, ale nigdy nie miałabyś/nie miałbyś szansy na nauczenie się czegoś, ponieważ inni uczniowie ciągle powodowaliby kłopoty?”.
  • Następnie powiedz uczniowi, że jego zachowanie, bez względu na wszelkie tłumaczenia, jest nie do zaakceptowania i musi się zmienić. Zaraz potem dodaj: „Chcę opracować razem z tobą plan, który pomoże ci zachowywać się bardziej właściwie w klasie”.
  • Jasno wytłumacz, jak działa ten plan. 

Przebieg rozmowy z rodzicem ucznia sprawiającego problemy

 

  • Nauczyciel musi dokładnie zapoznać się z sytuacją ucznia. Wskazane jest, aby poinformować o danym problemie pedagoga, psychologa czy dyrek...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy