Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

4 kwietnia 2019

NR 107 (Marzec 2019)

Strategie wspierające kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych

0 137

Częstotliwość występowania zaburzeń w zakresie żywienia i odżywiania, a także liczba chorób z tym związanych rosną w zatrważającym tempie. Naukowcy, dietetycy, lekarze biją na alarm, a wszelkie fakty wskazują, że w najbliższych latach problem będzie narastał. Obecnie oprócz niewłaściwej diety równie niepokojącą kwestią jest brak aktywności fizycznej oraz nieodpowiednia ilość snu.

We współczesnym świecie dominuje konsumpcjonizm, rynek jest przepełniony różnorodnymi towarami, które społeczeństwo kupuje na potęgę. Artykuły spożywcze są dostępne 24 godziny na dobę, z dużą dozą prawdopodobieństwa można przypuszczać, że odżywianie nie pełni już swojej pierwotnej funkcji i towarzyszy mu wiele patologicznych, odbiegających od normy, zjawisk, procesów. Takie okoliczności powodują, że zdrowe odżywianie wymaga naprawdę ogromnej siły woli i samozaparcia. 
W tabeli 1 przedstawiamy najczęstsze nieprawidłowości w zakresie żywienia dzieci i młodzieży.
Nie ulega wątpliwości, że to rodzice mają ogromy wpływ na kształtowanie nawyków żywieniowych, jednak szkoła powinna wspierać ich w tym, aby były one właściwe. 

Działania w ramach edukacji prozdrowotnej 

Po pierwsze, praktyczne działanie – organizuj w swojej szkole akcje mające na celu propagowanie zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej, np.:

  • Klub zdrowych śniadań, w którym uczniowie wspólnie przygotowują i spożywają drugie zdrowe śniadanie.
  • Jestem fit, piję wodę – akcja, w ramach której uczniowie poznają korzyści płynące ze spożywania wody.
  • Warsztaty kulinarne, podczas których uczniowie samodzielnie przyrządzają zdrowe potrawy, a następnie jest czas degustacji.
  • Na straganie – w ramach tej akcji uczniowie przynoszą dwa owoce lub warzywa do szkoły oraz pozostawiają je w wyznaczonym miejscu – na straganie, dzięki temu każde dziecko może zjeść dwa owoce lub warzywa.
  • Maraton ćwiczeń – w ramach tego działania uczniowie wspólnie ćwiczą podczas przerw.

Po drugie, współpraca z rodzicami – rodzice to pierwsi i najważniejsi nauczyciele dzieci. To rodzice dokonują zakupów artykułów spożywczych, gotują i planują kwestie kulinarne, można rzec, że programują przyszłe nawyki żywieniowe dzieci. Dlatego tak ważne jest uzmysłowienie im ich roli oraz wspólne omawianie strategii zdrowych zwyczajów 
żywieniowych. 
Po trzecie, strategie – zdrowe zwyczaje żywieniowe młodzieży to niezwykle istotne działanie. Mimo to najczęściej uczniowie nie mają wiedzy dotyczącej sposobów wprowadzania taktyk mających na celu wyeliminowanie lub ograniczenie niezdrowych przekąsek. Rolą szkoły jest szeroko pojęta edukacja w tym obszarze. Warto podkreślić, że strategie są przeznaczone dla młodzieży starszych klas szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych. Wiek ucznia jest istotny, gdyż on sam powinien podjąć decyzję o wdrożeniu strategii w życie, w przeciwnym razie działanie to nie ma sensu. 
Edukację z zakresu strategii można przeprowadzić podczas lekcji wychowawczych. Należy zapewnić odpowiedni 
czas, najlepiej jedną godzinę na każdą strategię, wówczas młodzież będzie mogła wykonać odpowiednią liczbę ćwiczeń, by opanować daną taktykę. Wykaz strategii znajduje się w tabeli 2.


 

Tab. 1. Główne błędy w żywieniu dzieci i młodzieży (1)
Nieprawidłowy
tryb żywienia i zwyczaje
Nieodpowiednia
struktura spożycia żywności
Niewłaściwa wartość odżywcza
racji pokarmowych
  • nieregularne spożywanie posiłków,
  • pomijanie pierwszego i drugiego śniadania,
  • podjadanie,
  • zbyt długie przerwy między posiłkami
  • monotonia potraw,
  • niskie spożycie warzyw i owoców, produktów mlecznych, zbożowych, ryb, nasion roślin strączkowych,
  • zbyt wysokie spożycie cukru i słodyczy, mięsa i jego przetworów, tłuszczów, słodzonych napojów gazowanych
  • nadmierny udział energii z tłuszczu i sacharozy,
  • zbyt niski udział energii z węglowodanów złożonych,
  • niska zawartość błonnika, wybranych składników mineralnych i witamin oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych

(1) L. Wądołowska, Żywieniowe podłoże zagrożeń zdrowia w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2011.

 

Młodzież znajduje się na etapie rozwojowym, na którym bardzo ważna jest autonomia, dlatego nie należy niczego nakazywać ani ograniczać ich wolności. Edukacja w zakresie zdrowego odżywiania powinna polegać na poznaniu, zrozumieniu i zaakceptowaniu zasad związanych z racjonalnym odżywianiem, następnie rozwijaniu potrzeby wykorzystania tych zasad w praktyce, co w konsekwencji doprowadzi do świadomej zmiany niewłaściwych zwyczajów żywieniowych.
 

Tab. 2. Wykaz strategii
Kategoria Strategia Charakterystyka
Ograniczanie
pokus
Unikanie
pokus

Pokusa występuje wówczas, gdy krótkoterminowy cel, np. zjedzenie czegoś smacznego, konkuruje z celem długoterminowym, np. zachowaniem zdrowego wyglądu. Unikanie pokus odnosi się do różnych sposobów dystansowania oraz do fizycznego pozostawania z dala od sytuacji i miejsc, w których pojawia się kuszące nas jedzenie. Unikanie pokus jest strategią prewencyjną, która jedynie nas powstrzymuje, nie pozwalając odnaleźć się w danej sytuacji. Sposoby realizacji:

  • odwracanie wzroku,
  • nierobienie zakupów z pustym żołądkiem,
  • unikanie przebywania w pewnych miejscach, gdy odporność na pokusy jest obniżona,
  • zakaz oglądania reklam promujących niezdrowe produkty.

Wskazówka – naucz uczniów rozpoznawać momenty, w których są szczególnie podatni na pokusy, jakie czynniki (np. głód, zmęczenie) wpływają na zdolności samoregulacji. Warto podkreślić, że unikanie pokus przez cały czas jest niemożliwe, warto, aby był to pierwszy krok do samoregulacji i zdrowego rozsądku, który pomoże wyznaczać granice. Przydatnym narzędziem może okazać się opracowanie dzienniczka monitorowania niezdrowych przekąsek, w którym młodzież przez wyznaczony okres odpowiada każdego dnia na następujące pytania:

Miejsce,
w którym byłaś/byłeś
Sposób dostępności
przekąski
Jakie uczucia
Ci towarzyszyły
  • dom (jakie pomieszczenie),
  • szkoła,
  • ulica,
  • kawiarnia,
  • bar,
  • centrum handlowe,
  • dom kolegi,
  • spotkanie towarzyskie,
  • kino,
  • inne – jakie?
  • towar w sklepie,
  • ktoś mnie poczęstował,
  • dostałem od rodziny,
  • w lodówce, na półce w moim domu,
  • towar w automacie
  • zmęczenie,
  • napięcie,
  • smutek,
  • żal,
  • znużenie,
  • znudzenie,
  • nerwowość,
  • szczęście,
  • pobudzenie,
  • radość,
  • obawa,
  • podekscytowanie,
  • inne – jakie?
Czy chętnie wybierasz się
w to miejsce ?
TAK
Dlaczego?
NIE
Czy uległaś/uległeś pokusie
i zjadłaś/zjadłeś przekąskę?
TAK
NIE
Czy byłaś/byłeś w tym czasie
naprawdę głodna/głodny?
TAK
NIE
Jakie uczucia towarzyszyły Ci
po spożyciu przekąski?
Kontrola
pokus...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy