Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

4 listopada 2019

NR 112 (Listopad 2019)

Szkolne działania promujące zdrowie

0 20

Zgodnie ze stanowiskiem Światowej Organizacji Zdrowia zdrowie jest nieodłącznym warunkiem osiągnięć szkolnych, dobrej jakości życia i wydajności ekonomicznej. Wyposażając uczniów w wiedzę, umiejętności i postawy wobec zdrowia, możemy zwiększyć ich szanse na zdrowe życie oraz zdolności działań na rzecz zdrowia społeczności, w której żyją.

Edukacja i promocja zdrowia w warunkach szkolnych to niezwykle ważne obszary mające wpływ na ogólne funkcjonowanie i jakość życia. Współcześnie propagowany jest model zdrowia w ujęciu holistycznym, który stanowi kompleksowe spojrzenie na aspekt zdrowia ludzkiego, a wprowadzony został w 2. poł. XX wieku przez Światową Organizację Zdrowia. Wcześniejsze podejście zakładało jedynie udział sfery fizjologicznej w procesie chorobowym. Nowe ustalenia wskazują, iż zdrowie fizyczne jest nierozerwalnie związane ze stanem mentalnym i leczenie medyczne okazuje się niewystarczające. Model holistyczny przyjmuje współwystępowanie czterech obszarów, które składają się na całościowe traktowanie pojęcia zdrowia ludzkiego. 


Kategorie zdrowia


Pierwszym z tych obszarów i jednocześnie najbardziej rozpowszechnionym jest zdrowie fizyczne. Już od wczesnych kontaktów dziecka z placówką szkolną wpaja się mu konieczność dbania o ciało w różnych aspektach. Powszechnie wiadomo też,
że aktywność fizyczna wpływa pozytywnie na stan organizmu, stąd ogromna rola lekcji wychowania fizycznego oraz alternatywnych metod nauczania w szkole, które łączą ze sobą ruch i wysiłek psychiczny. Ponadto wielokierunkowa aktywność fizyczna wiąże się bezpośrednio z właściwym poziomem rozwoju dziecka. Oczywiście pamiętać należy o bezpieczeństwie podopiecznych i właściwie dobierać aktywność do ich możliwości i preferencji (o znaczeniu ruchu dla dobrostanu dziecka pisaliśmy w 111. numerze „Głosu Pedagogicznego”).

Kolejnym obszarem zdrowia jest psychika, która pojmowana może być w aspekcie poznawczym i afektywnym. Aspekt poznawczy to nic innego jak zdrowie umysłowe, związane z procesem myślenia, uczenia się i rozwoju intelektualnego. Z kolei aspekt afektywny to zdrowie emocjonalne, czyli zdolność kontrolowania emocji i radzenia sobie z nimi. Współczesna szkoła stara się, poprzez realizację różnych programów i zadań statutowych, wyposażać ucznia we właściwe narzędzia i umiejętności, które pozwalają mu pojąć proces uczenia się, realizować się intelektualnie oraz właściwie reagować w różnych sytuacjach życiowych. Funkcjonowanie dziecka w grupie rówieśniczej i społeczności szkolnej daje wiele okazji do rozwoju społecznego, regulacji zachowań oraz nauki samokontroli, empatii, kontrolowania stresu czy lęku. Bardzo ważna jest w tej kwestii rola nauczyciela, który jest moderatorem klimatu szkolnego, reguluje relacje z uczniami oraz pokazuje im, jak powinni funkcjonować w oparciu o wzajemny szacunek i akceptację.

Z powyższym wiążą się dwa kolejne aspekty modelu holistycznego, którymi są zdrowie społeczne i duchowe. Zdrowie społeczne związane jest z budowaniem właściwych relacji interpersonalnych oraz umiejętności ich utrzymania. Polega też na kształtowaniu u młodych ludzi poczucia niezależności od innych przy jednoczesnym zachowaniu właściwego poziomu współpracy. Zdrowie duchowe natomiast jest najtrudniejsze do zdefiniowania ze względu na różne pojmowanie duchowości. U jednych związane będzie z poczuciem wewnętrznej harmonii i życiem zgodnie ze swoimi przekonaniami, inni z kolei wiązać je będą z pojęciem Boga i religią. Bez względu na to, w jaki sposób duchowość jest pojmowana, główną wartością duchową jest posiadanie celu, który nadaje sens życiu człowieka.


Pozytywna koncepcja zdrowia


Współczesne tendencje zakładają, aby wprowadzać pozytywną koncepcję zdrowia, które definiowane jest jako pozytywny potencjał w obszarze fizycznym, społecznym i psychicznym, zasób, bogactwo nie tylko jednostki, lecz także społeczeństwa. W szkolnej profilaktyce i edukacji należy w pierwszej kolejności podkreślać wartość zdrowia, a nie negatywny obraz choroby, traktować je jako indywidualny potencjał, o który należy dbać, wzmacniać go i chronić. 

Analizując przedstawiony model zdrowia, można zauważyć, jak wiele problemów wynikających z braku właściwej dbałości o zdrowie może utrudniać prawidłowe funkcjonowanie oraz uczenie się dziecka. Najczęściej występujące to: choroby, brak odporności na stres, zmęczenie, niski poziom sprawności i aktywności fizycznej, zaburzenia lub zakłócenia rozwoju, problemy w zakresie wyrażania emocji i panowania nad nimi, zaburzenia psychiczne, niski poziom odporności psychicznej, zachowania autodestrukcyjne, zaburzenia odżywiania, nieumiejętność nawiązywania i podtrzymywania relacji, uzależnienia, brak celu i sensu życia, niedostosowanie społeczne, zainteresowanie sektami i wiele innych. 

Definicja, która określa promocję zdrowia, została zawarta w Karcie Ottawskiej, opracowanej w trakcie I Międzynarodowej Konferencji Promocji Zdrowia, która odbyła się w Kanadzie w 1986 r. Zgodnie z tym zapisem promocję zdrowia definiuje się jako proces umożliwiający ludziom uzyskanie kontroli nad własnym zdrowiem oraz jego poprawę. 


Jak realizować w szkole promocję zdrowia i edukację prozdrowotną?

 

  • Po pierwsze – diagnoza
    Wszystkie działania w placówce edukacyjnej powinny być podejmowane zgodnie z potrzebami wszystkich jej członków (nauczycieli, pracowników, uczniów, dzieci, rodziców), muszą być zatem poprzedzone rzetelnie prowadzoną diagnozą. 
     
  • Po drugie – planowanie
    Analiza wyników uzyskanych w ramach czynności diagnozy ma na celu ustalenie realnych potrzeb szkolnej społeczności; to na jej podstawie należy zaplanować działania podejmowane w ramach edukacji i promocji zdrowia.
     
  • Po trzecie – realizacja działań 
    W edukacji zdrowotnej szczególnie zaleca się stosowanie metod aktywizujących i interaktywnych, ponieważ umożliwiają one wykorzystywanie posiadanej wiedzy w praktyce. Mamy do wyboru szeroki wachlarz metod i technik pracy z uczniami, np. praca w grupach, burza mózgów, drama, odgrywanie ról, niedokończone zdania, studium przypadków, dyskusje, debaty społeczne, happening, portfolio, wizualizacje, techniki twórczego myślenia, techniki plastyczne, zabawy i ćwiczenia ruchowe, wycieczki, edukacja outdoor. 

Pomocne strony internetowe: 

  • www.gov.pl/web/zdrowie/zdrowie-ucznia
  • www.szkolenia.zdrowiewciazy.pl 
  • www.e-stawiamnazdrowie.pl
  • www.ncez.pl
  • www.po-zdro.pl
  • www.aktywniepozdrowie.pl/o-programie
  • www.wybieramwode.pl
  • www.nierozerwalni.org
  • www.twarzedepresji.pl/6-edycja-kampanii

 

  • Po czwarte – obowiązki wynikające z aktów prawnych 
    Analizując prawo oświatowe, możemy wyodrębnić pewne tematy, obszary i zadania, które jesteśmy zobowiązani realizować. Tabela na kolejnych stronach zawiera zadania, które powinniśmy podjąć w ramach zajęć wychowawczo-profilaktycznych i lekcji wychowawczych. Zadania są przedstawione w podziale na etapy edukacyjne.
     
  • Po piąte – monitorowanie i ewaluacja
    To niezwykle ważne etapy podejmowanych działań, ponieważ ich celem jest bieżące śledzenie efektów oraz ocena skuteczności, na ich podstawie wprowadzane są modyfikacje służące pozytywnej zmianie i poprawie efektywności. 
     
  • Po szóste – bądź przykładem
    Ważne, by nauczyciel, pedagog nie przekazywał swoim uczniom jedynie pustych słów, a dokładał starań, aby w życiu realizować wszelkie działania związane ze zdrowym trybem życia, dzięki czemu zainspiruje i zachęci uczniów do wszechstronnego dbania o swoje zdrowie.

 

Tab. 1.  Prozdrowotne zadania szkoły w podziale na etapy edukacyjne

Klasa Zadania
Edukacja wczesnoszkolna 
  • Zapoznanie z podstawowymi zasadami dbałości o zdrowie własne i innych, kształtowanie umiejętności kreowania środowiska sprzyjającego zdrowemu stylowi życia. 
  • Zapoznanie z zasadami zdrowego, racjonalnego odżywiania się, higieny osobistej i aktywności fizycznej. 
  • Przygotowanie do podejmowania działań mających na celu zdrowy styl życia w aspekcie fizycznym i psychicznym. 
  • Kształtowanie postawy odpowiedzialności za własne zdrowie. 
  • Rozwijanie umiejętności podejmowania działań na rzecz ochrony przyrody w swoim środowisku.
  • Kształtowanie umiejętności analizy zjawisk przyrodniczych, rozumowania przyczynowo--skutkowego. 
  • Uświadomienie wpływu przyrody nieożywionej na życie ludzi, zwierząt i ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy