Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca , Otwarty dostęp

27 kwietnia 2022

NR 132 (Maj 2022)

Udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej uczniom z Ukrainy – zadania pedagoga i psychologa szkolnego

0 120

Szacuje się, że od rozpoczęcia rosyjskiej inwazji na Ukrainę polską granicę przekroczyło ponad dwa i pół miliona uchodźców. W przeważającej liczbie są to kobiety z małymi dziećmi i nastolatkami. Część z nich, jak podają media: 40–50%, rusza dalej, chcąc dostać się do rodzin i znajomych w innych europejskich państwach. Niektórzy jednak zamierzają zostać w naszym kraju, choć sami nie wiedzą, na jak długo. Wiele dzieci z Ukrainy już trafiło do szkół w całej Polsce, ale na razie nie wiadomo, ile ich jeszcze dojdzie w tym oraz w nowym roku szkolnym.

Co może zagwarantować szkoła?

Każda szkoła stoi dzisiaj przed wielkim wyzwaniem, jakim jest zapewnienie godnych warunków nauczania oraz adaptacji najmłodszym obywatelom Ukrainy, których rodzice zdecydowali się pozostać w naszym kraju. W związku z tym minister edukacji przekazał dyrektorom szkół i organom prowadzącym, że uczniowie z Ukrainy w wieku 7–18 lat mają być przyjmowani do szkół na tych samych warunkach co ich polscy rówieśnicy. Wystarczy, że rodzic złoży stosowny wniosek, a szkoła podstawowa, w rejonie której mieszka dziecko, przyjmie je w poczet uczniów. Brak znajomości języka polskiego przez dziecko nie jest przeszkodą w przyjęciu do szkoły. Podstawą ustalenia klasy, w której kontynuowana będzie nauka takiego ucznia lub uczennicy, jest wskazanie sumy ukończonych lat nauki szkolnej za granicą. Wystarczy oświadczenie rodziców o tej sumie lat nauki. Przyjęcie ukraińskich dzieci do polskich szkół jest możliwe w ciągu całego roku szkolnego, bez względu na podstawę pobytu na terenie Polski.
Ze względu na język i na różnice programowe między polskim i ukraińskim systemem oświaty placówki mają możliwość organizowania następujących form wsparcia:

POLECAMY

  • Klasy przygotowawcze
    Oddziały, które ułatwią cudzoziemcom wejście w polski system edukacji, w których proces nauczania jest dostosowany do potrzeb i możliwości edukacyjnych uczniów. Nauka w takim oddziale trwa rok, z możliwością przedłużenia do dwóch lat, i odbywa się w grupach do 15 uczniów, w wymiarze 20–26 godzin tygodniowo.
  • Dodatkowe nieodpłatne lekcje języka polskiego 
    Dla uczniów, którzy w ogóle nie znają naszego języka lub znają go w niewielkim stopniu. Zajęcia mogą być prowadzone indywidualnie lub w grupach, w wymiarze minimum dwóch godzin tygodniowo, przez czas nieokreślony.
  • Zajęcia wyrównawcze w zakresie przedmiotów nauczania 
    Organizowane przez organ prowadzący szkołę przez okres maksymalnie 12 miesięcy. 
  • Wsparcie osoby władającej językiem ukraińskim 
    W charakterze asystenta międzykulturowego lub pomocy nauczyciela – bez konieczności posiadania kwalifikacji pedagogicznych. Osoby te zapewnią pomoc dzieciom w trakcie lekcji, przerw i zajęć pozalekcyjnych, zgodnie z harmonogramem uzgodnionym z dyrekcją szkoły, w tym m.in.: tłumaczenie poleceń nauczycieli, pomoc w nauce. Wspierają komunikację uczniów w szkole, w tym tłumaczenie językowe oraz wyjaśnianie różnic kulturowych i religijnych między dziećmi. Mogą też objąć wsparciem również rodziców w rozwiązywaniu bieżących problemów szkolnych, w tłumaczeniu dokumentów czy w korzystaniu z elektronicznych dzienników.
  • Pomoc psychologiczno-pedagogiczna 
    W związku z doświadczeniem migracyjnym pomoc udzielana jest m.in. przez psychologów, pedagogów i terapeutów pedagogicznych. Na stronie ministerstwa można przeczytać, że ta pomoc „polega na rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych i czynników środowiskowych wpływających na funkcjonowanie ucznia”. Niezbędne jest też budowanie poczucia bezpieczeństwa oraz podejmowanie działań na rzecz aktywnego i pełnego włączenia tych uczniów w życie szkoły oraz środowiska lokalnego. Co istotne, również rodzice mogą być objęci takim wsparciem. Do samorządów zostały przekazane dodatkowe środki finansowe na organizację zajęć specjalistycznych w dodatkowym wymiarze godzin i mogą one zostać wydatkowane również na wsparcie tej grupy dzieci. 

Decyzję o przyznaniu danej formy wsparcia, w tym pomocy psychologiczno-pedagogicznej, podejmuje dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę.

Ważne! 
Przyjęty przez rząd 7 marca br. projekt ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy przewiduje m.in. możliwość przydzielania większej liczby godzin ponadwymiarowych nauczycielom, podjęcia zatrudnienia przez nauczycieli pobierających świadczenie kompensacyjne, a także umożliwia zatrudnienie na stanowisku pomocy nauczyciela osoby z Ukrainy bez certyfikatu znajomości języka polskiego. Ustawa ma wejść w życie już następnego dnia po dniu jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, z mocą wsteczną od 24 lutego 2022 r.

Na co powinien zwrócić uwagę pedagog/psycholog szkolny? 

Specjaliści szkolni dobrze wiedzą, że pomaganie innym bywa ogromnie trudne i obciążające, choć daje wiele radości i satysfakcji. Wiedzą również, że w przypadku udzielania pomocy psychlogiczno-pedagogicznej dzieciom i młodzieży priorytetem jest budowanie poczucia bezpieczeństwa, wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego i umiejętności społecznych oraz podejmowanie działań na rzecz aktywnego i pełnego włączenia ich w życie szkoły i środowiska lokalnego. Nie inaczej jest w odniesieniu do dzieci ukraińskich, które trafiają obecnie do polskich szkół, o czym świadczą rekomendacje i wskazówki resortu edukacji adresowane do nauczycieli i pedagogów szkolnych:

  • Pomimo bariery językowej wprowadzić skuteczny sposób i formę porozumiewania się z uczniami i ich rodzinami, aby poznać ich potrzeby i udzielić odpowiedniego wsparcia.
  • Ustalić, czy uczeń lub jego rodzina potrzebują pomocy.
  • W zależności od potrzeb objąć dziecko i jego rodzinę pomocą psychologiczno-pedagogiczną.
  • Omówić z polskimi uczniami skuteczne sposoby i formy porozumiewania się z dziećmi z Ukrainy oraz informować ich, jak można pomagać swoim ukraińskim rówieśnikom.

W jaki sposób można te ogólnikowo brzmiące zalecenia przełożyć na konkretne oddziaływania pedagoga/psychologa szkolnego? Jak poruszać się profesjonalnie w nowej dla wszystkich rzeczywistości, gdy również nami targają różne obawy, począwszy od bariery językowej, która zapewne będzie miała wpływ na nasze relacje pomocowe z ukraińskimi dziećmi i ich rodzicami, po naturalny strach, czy poradzimy sobie kompetencyjnie z tak odpowiedzialnym zadaniem i czy nie zostaniemy z nim sami, bez odpowiedniego wsparcia dyrekcji i grona pedagogicznego.

1 Krok 
Nie działaj sam! Zaangażuj do pomocy innych! 

Zainicjuj – przekonaj do tego dyrektora – stworzenie w Twojej szkole zespołu do spraw interkulturowości. W jego skład mogą wejść nauczyciele różnych przedmiotów i specjalności, nie tylko Ty jako psycholog i pedagog, ale też nauczyciel świetlicy czy wuefista. Zaproś do udziału w tym zespole również przedstawicieli samorządu uczniowskiego oraz kilku rodziców. Jeśli w Twojej miejscowości mieszkają studenci/pracują osoby z Ukrainy, skontaktuj się z nimi, zaproś/zaangażuj do współpracy. Oni mogą być znaczącym wsparciem zarówno dla Was, jak i dla ukraińskich dzieci, które w ogóle nie znają języka polskiego lub znajomość ta jest znikoma. W kwestii komunikowania się oraz rozpoznawania indywidualnych potrzeb pomocowych możesz też nawiązać kontakt z kuratorium oświaty, bo tam na zlecenie resortu edukacji tworzone są listy osób mówiących po ukraińsku, które mogłyby zaangażować się w pomoc w placówkach oświatowych. Ich obecność w szkole (w klasie, świetlicy, bibliotece, na stołówce) da im poczucie przydatności i sprawstwa, a uczniom z Ukrainy świadomość, że są bezpieczni. Pomoże to w budowaniu zaufania do obcego środowiska, w jakim ci uczniowie się znaleźli.

2 Krok 
Skontaktuj się z poradnią psychologiczno-pedagogiczną

Skonsultuj i ustal możliwości oraz strategie działania w poszerzaniu własnych kompetencji, skutecznej pracy na rzecz osób z doświadczeniem migracji, na ogół też z traumą rozbitej rodziny, wojny i związanych z tym strat. Omów też sposoby, metody, techniki najbardziej przydatne w udzielaniu wsparcia psychologicznego dzieciom ukraińskim, które ewidentnie są w kryzysie. 

3 Krok 
Lobbuj na rzecz bezpośredniego werbalnego kontaktu nauczycieli i uczniów z ukraińskimi dziećmi 

Miej świadomość, że uczniowie z Ukrainy będą przeżywali mnóstwo trudnych emocji, zadbaj więc szczególnie o to, żeby doświadczyli wielu gestów zwykłego ludzkiego wsparcia i solidarności. Najważniejsze są wrażliwość, cierpliwość i codzienne nawiązywanie relacji, dlatego zachęcaj grono pedagogiczne i społeczność uczniowską do noszenia identyfikatorów ze swoim imieniem w języku polskim i ukraińskim, do opracowania katalogu i nauki podstawowych zwrotów ukraińsko-angielsko-polskich przydatnych w codziennym życiu, do korzystania z piktogramów, które dostępne są w sieci i które można bez trudu drukować. Na pewno samopoczucie uczniów ukraińskich będzie lepsze, jeśli nauczyciele i polscy uczniowie będą zwracali się do nich w ich ojczystym języku. Zachęć również wychowawców do częstego aranżowania zabaw i gier, głównie ruchowych, plastycznych, przy muzyce, z wykorzystaniem pantomimy itd., bo takie sytuacje w naturalny i bezpieczny sposób sprzyjają odblokowaniu się, spontaniczności w nawiązywaniu kontaktów rówieśniczych. Chodzi też o to, by dzieci w miarę możliwości oderwały się od trudnych doświadczeń i spróbowały aktywności, które mogą przynieść im chwile radości. Najważniejsze, by znów poczuły się jak dzieci!

4 Krok 
Nawiąż osobisty kontakt z ukraińskim uczniem i jego rodzicem 

Porozmawiaj na osobności o tym, jak się czują, czy czegoś potrzebują. Twórz przestrzeń zarówno...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy