Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

29 sierpnia 2018

NR 101 (Wrzesień 2018)

Wagary czy odmowa chodzenia do szkoły?

567

Wagary i odmowa chodzenia do szkoły to zjawiska z pozoru podobne, inne jednak są motywy tych zachowań, a co za tym idzie – odmienne konsekwencje i formy pomocy. Nie ulega również wątpliwości, że każdy przypadek jest odrębnym problemem i należy rozpatrywać go indywidualnie.

Każdego dnia monitorujemy absencję uczniów. Z moich obserwacji wynika, że tylko niespełna 50% nieobecności jest spowodowanych chorobą ucznia, pozostałe to świadome odmawianie chodzenia do szkoły związane z zaburzeniami funkcjonowania szkolnego charakteryzującymi się wysokim poziomem lęku i niepokoju odnoszącego się do sytuacji szkolnych. Odmowa chodzenia do szkoły związana jest z następującymi zaburzeniami o charakterze klinicznym: 

  • zaburzenia emocjonalne, 
  • lęk separacyjny, 
  • fobie, 
  • zespół stresu pourazowego, 
  • dystymia. 

Przyczyną opuszczania lekcji charakterystyczną szczególnie dla wieku młodzieńczego mogą być również wagary. Istnieje wyraźna różnica między wagarowaniem a odmową. Chcąc przeprowadzić prawidłowe rozpoznanie problemu, należy uwzględnić:

  • medyczne i fizyczne uwarunkowania funkcjonowania ucznia,
  • historię jego rozwoju,
  • czas i okoliczności pojawienia się problemów oraz rozwój symptomów unikania szkoły,
  • sposoby funkcjonowania dziecka w warunkach szkolnych i relacjach rówieśniczych,
  • sytuacje, czynniki wywołujące lęk, stres z perspektywy dziecka,
  • analizę sytuacji szkolnej dziecka (oceny, trudności, osiągnięcia),
  • analizę sytuacji rodzinnej dziecka.

W tabeli 1 przedstawiamy porównanie zachowań charakterystycznych dla ucznia wagarującego i ucznia odmawiającego chodzenia do szkoły.

Omawiając kwestię wagarów, warto zwrócić uwagę na zjawiska, jakie towarzyszą temu procederowi. Najbardziej powszechnym i niemal zawsze idącym w parze z niedozwolonym zachowaniem jest kłamstwo. Wagarowicz nigdy (wyjątek stanowią „wagary ze strachu”) sam nie przyzna się rodzicom, że opuścił lekcje, a nauczycielom będzie wmawiał, że nieobecność była spowodowana ważnym powodem. Najczęstsze taktyki oszukiwania rodziców to przemilczenie polegające na całkowitym unikaniu tematu szkoły, przedstawienie niewiarygodnych faktów – w sytuacji ujawnienia nieobecności dziecko kłamie, mówiąc, że zajęcia zostały odwołane, nauczyciel zachorował itp. Nadmierne kłamstwa powodują, że dziecko zatraca poczucie rzeczywistości i wpada w spiralę kłamstw. Takie zachowanie jest charakterystyczne dla młodszego wieku, siedemnastolatek z pewnością nie będzie wymyślał niestworzonych historii, aby „tłumaczyć się” przed rodzicami.

Świadome unikanie szkoły powadzi do:

  • braku odpowiedzialności, 
  • braku poczucia obowiązku, 
  • niesystematyczności, 
  • nieprzestrzegania zasad i norm. 

Podczas wagarów młody człowiek narażony jest na wiele niebezpieczeństw. Pozostając bez opieki, może stać się ofiarą wypadku, pobicia, napadu, gwałtu, porwania. Ponadto, będąc na wagarach, młodzież przejawia zachowania, których nie dopuściłaby się w innych okolicznościach. Wśród najczęściej występujących możemy wymienić: inicjację seksualną, zażywanie narkotyków, spożywanie alkoholu, udział w bójkach, włamaniach. Istnieje również duże prawdopodobieństwo, że wagarowicz nawiąże kontakty z rówieśnikami z grupy destrukcyjnej, co może narazić go na zagrożenie demoralizacją i przestępczością.

Wśród skutków wagarów możemy wymienić: 

  • niepowodzenia szkolne spowodowane zaległościami, 
  • słabe oceny, 
  • brak promocji do następnej klasy, 
  • koszty wynikające z konieczności uzupełnienia braków w wiadomościach dziecka, 
  • konflikty i utrata zaufania nauczycieli i rodziców, 
  • utrudnione relacje z rówieśnikami, 
  • ucieczki z domu, 
  • poczucie winy rodziców odnoszące się do zaniedbań i błędów wychowawczych, 
  • gorsze relacje rodziców z nauczycielami dziecka.

Zgodnie z przepisami prawa oświatowego na rodzicu ciążą następujące obowiązki:

  • dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły,
  • zapewnienia regularnego uczęszczania na zajęcia szkolne,
  • zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowanie się do zajęć,
  • informowania dyrektora szkoły, w obwodzie której dziecko mieszka, w terminie do 30 września każdego roku, o realizacji obowiązku szkolnego za granicą.

W przypadku wagarowania dziecka można zatem zobowiązać rodzica do dopilnowania, aby uczestniczyło w realizacji obowiązku szkolnego. Jeśli absencja jest wysoka, można również wszcząć postępowanie egzekucyjne, ponieważ to dyrektor jest wierzycielem obowiązku szkolnego. 

14 zasad postępowania z uczniem wagarującym

  1. Unikaj komentarzy dotyczących nieobecności ucznia na forum klasy, porozmawiaj z nim indywidualnie.
  2. Zadbaj o bezpieczną i przyjazną atmosferę.
  3. Przedstaw dziecku informacje na temat konsekwencji wagarów.
  4. Motywuj wagarowicza do zmiany.
  5. Stwarzaj dziecku sytuacje, które pomogą mu odnieść sukces.
  6. Zapewniaj pomoc w nauce w celu wyrównywania i nadrabiania braków.
  7. Organizuj pomoc rówieśniczą, koleżeńską.
  8. Reaguj na każdą formę odrzucenia wagarowicza przez grupę, staraj się zadbać o to, by uczeń nie tracił kontaktu z rówieśnikami.
  9. Rozwijaj poczucie własnej wartości dziecka.
  10. W trakcie rozmów indywidualnych ustal zasady zachowania w formie kontraktu, konsekwentnie przestrzegaj zaleceń.
  11. Podejmij współpracę z rodzicami, która ma na celu bieżącą wymianę informacji.
  12. Współdziałaj z policją, strażą miejską. 
  13. Monitoruj frekwencję ucznia.
  14. Wprowadź wspólnie ze wszystkimi nauczycielami jednolity, przejrzysty system usprawiedliwień nieobecności uczniów.

Interwencje w przypadku odmowy chodzenia do szkoły

Jeśli dzieci odmawiają chodzenia do szkoły, podejmuje się interwencje terapeutyczne1 (tabela 2).
Wagary nie są zjawiskiem, które ma jedną, główną przyczynę: bywają spowodowane nieradzeniem sobie z nauką, zbyt dużą liczbą lekcji, nudą panującą na zajęciach, jednak głównym determinantem są indywidualne cechy i doświadczenia dziecka. Świadoma odmowa chodzenia do szkoły jest natomiast zawsze spowodowana strachem. Niezależnie od przyczyny unikania lekcji szkoła powinna rozpoznać sytuację i podjąć działania, które ograniczą lub wyeliminują absencję ucznia. Niezwykle istotny jest fakt, aby działać sprawnie, ponieważ im dłuższa nieobecność, tym dziecku trudniej wrócić do szkoły. 

Tabela 1. Porównanie zachowań charakterystycznych dla ucznia wagarującego i ucznia odmawiającego chodzenia do szkoły

Uczeń wagarujący Uczeń odmawiający chodzenia do szkoły
  • Nie przepada za szkołą, nie wykazuje również chęci osiągania wysokich wyników w nauce (chyba że wagary występują okazjonalnie).
  • Nie występuje u niego nadmierny lęk przed szkołą.
  • Nie zaobserwowano u niego objawów somatycznych pojawiających się w obliczu konieczności pójścia do szkoły.
  • Ukrywa nieobecności przed rodzicami. 
  • Nie pozostaje w domu, tylko pod pozorem pójścia do szkoły wałęsa się.
  • Przejawia różne zachowania antyspołeczne. 
  • Jest członkiem destrukcyjnej grupy rówieśniczej. 

Analizując literaturę przedmiotu, można wskazać następujące rodzaje wagarów:

  • Wagary taktyczne – typ wagarów pojawiający się najczęściej w życiu każdego ucznia; decydują się na nie osoby zarówno mające problemy w nauce, jak i te uzyskujące bardzo dobre wyniki. Nieobecność ta została przemyślana i szczegółowo zaplanowana, a jej celem jest osiągnięcie określonego efektu, np. uniknięcie złych ocen, przygotowanie się do mającego odbyć się kolejnego dnia sprawdzianu, nadrobienie zaległości czy chociażby wypoczynek. Te wagary są w pełni uzasadnione z perspektywy wagarowicza. 
  • Wagary manifestacyjne – ich podstawą jest niezadowolenie ze szkoły, to bunt przeciwko ogólnemu chodzeniu do szkoły, przeciwko nauczycielowi, metodom prowadzenia zajęć. Wagary tego typu mogą być również charakterystycznym przejawem okresu młodzieńczego i chęci bycia niezależnym. 
  • Wagary okazjonalne – zdarzają się sporadycznie, są niezaplanowane, wynikają ze spontanicznej decyzji. Impulsem do okazjonalnych wagarów może stać się wszystko. 
  • Wagary kompensacyjne – ich przyczyną mogą się stać nieodpowiednie postawy rodzicielskie (nadmierne wymagania wobec dziecka lub brak zainteresowania), zbyt duża liczba obowiązków. Dla ucznia bywają one formą rekompensaty, odskocznią od tych sytuacji.
  • Wagary programowe – mogą być związane z całkowitym porzuceniem szkoły, dlatego są najbardziej szkodliwe; wynikają z przekonania, że szkoła nie jest potrzebna, uczeń nie przejmuje się konsekwencjami wynikającymi z nieobecności. Wybiera przyjemny styl życia polegający na rozrywkach i unikaniu szkoły. Charakterystyczne dla uczniów z rodzin destruk...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy