Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Pracownia specjalisty

24 lutego 2020

NR 114 (Luty 2020)

WYKORZYSTANIE DRAMY NA ZAJĘCIACH SPECJALISTYCZNYCH

208

Drama to jedna z metod pedagogicznych rekomendowanych w pracy z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Jej podstawą jest fikcja, sytuacja wyobrażeniowa, która powstaje, gdy kilka osób we wspólnej przestrzeni przedstawia coś, co nie jest w danym czasie obecne, używając jako środków wyrazu swoich ciał i głosów. A to wymaga od uczestników pełnego, uczuciowego i emocjonalnego zaangażowania w jej przedstawienie. Wczuwanie i przeżywanie mają pomóc w głębszym i bardziej osobistym dotarciu do określonego problemu, a doświadczenie fikcyjne – przekształcić się w doświadczenie rzeczywiste. 

Co różni dramę od psychodramy i socjodramy?


Dramy nie należy mylić z psychodramą ani socjodramą. Różnic między tymi metodami jest wiele. Wykazał je m.in. Jan Tatarowicz1, tłumacząc, że drama polega na „odgrywaniu siebie”, a psychodrama na „ujawnianiu siebie”. Ponadto ta pierwsza „odnosi się do tego, co się dzieje między ludźmi”, a psychodrama do tego, co dzieje się w nich samych. Drama „ilustruje problemy i konflikty interpersonalne, a psychodrama – intrapersonalne”. To wszystko pociąga za sobą ważne konsekwencje. W dramie „uczestnicy mają szansę na dowolność wyboru ról: mogą imitować zaobserwowane sytuacje, osoby i ich przeżycia”, w psychodramie natomiast muszą mówić o sobie i swoich odczuciach. Ponadto psychodrama wnika głęboko w przeszłość jednostki, natomiast w dramie „wnioski natury egzystencjalnej jawią się (…) bezboleśnie”. Tatarowicz uważa też, że techniki dramowe stały się w Polsce cennym narzędziem pracy pedagogicznej, psychodramowe natomiast „straciły praktycznie znaczenie w pracy wychowawczej”, gdyż obecnie psychodrama „stosowana jest w szpitalach psychiatrycznych – w leczeniu neurotyków”. 

Wiele technik dramy wywodzi się z psychodramy, stworzonej przez Z. Moreno na początku XX w. Różnica jednak między tymi dwoma metodami polega na użyciu przez dramę fikcyjnej fabuły i metafory, a przez psychodramę bezpośrednio czyjejś biografii.

POLECAMY

Drama odnosi się do problemów i konfliktów interpersonalnych, podczas gdy psychodrama ilustruje sferę konfliktów intrapersonalnych. Z kolei w socjodramie w sytuację dramatyczną jest włączona cała grupa, a nie, jak w przypadku psychodramy, jeden członek zespołu.

Edukacyjno-wychowawczo--terapeutyczne właściwości dramy


Drama jest metodą pedagogiczną. Polega na podejmowaniu określonej, ale fikcyjnej roli, na improwizowaniu (bez scenariusza) i wykorzystaniu do nauki bogatego zestawu metod, środków i strategii. Właśnie fikcja dramy jest jej największym walorem, bo pozwala uczniom na otwarcie się. Sprzyja zatem poznawaniu i rozwijaniu swoich możliwości. Podstawą dramy jest wskazywanie motywów określonej postawy lub zachowania w różnych sytuacjach oraz analizowania ich konsekwencji. Dodatkową jej funkcją jest uczenie ludzi budowania poprawnych relacji interpersonalnych.

Pracując metodą dramy, można korzystać z wielu jej technik, stopniowo oswajając uczniów z każdą z nich. Do sprawdzonych, a co ważne, lubianych przez dzieci i młodzież, należą: 

  • Wchodzenie w rolę – polega głównie na tym, że dziecko jest osobą w nowej, nieznanej mu, odmiennej od codziennego życia sytuacji lub stara się być w sytuacji jakiejś określonej postaci (kłótnia sprzedawcy i klienta w sklepie; dwaj koledzy są głodni, ale mają mało pieniędzy, jeden chce jeść zupę, a drugi ciastko). Jedną z form pracy w roli jest także etiuda pantomimiczna, ruchowa, z wyimaginowanym przedmiotem (taniec z różdżką czarodziejską, jazda wózkiem inwalidzkim, strzelanie z łuku, żonglowanie, niesienie rannego ptaka, podawanie gorącej miski). 
  • Rozmowa – jest najprostszym sposobem bycia w roli i polega na dawaniu i przyjmowaniu odpowiedzi (Co czujemy, robiąc dobre lub złe rzeczy? Czy odczuwamy miłość lub przyjaźń ludzi?). Celem jest ukazanie bogactwa i złożoności ludzkiej psychiki, nauczenie rozmowy o doznaniach, uzewnętrznianie słowne uczuć, budowanie zaufania między uczniami.
  • Wywiad – jako swoista rozmowa również łączy się z „wejściem w rolę”. Oparty jest na rozmowie z jedną lub dwiema wytypowanymi osobami. Uczniowie uczą się tutaj trudnej umiejętności zadawania pytań.
  • Scenki i sytuacje improwizowane – mogą to być poszerzone wersje „wchodzenia w rolę”, gdzie wcześniej przydziela się role i omawia się przebieg scenki, a każdy uczeń przed wykonaniem zadania może dopytać o cechy osoby odgrywanej przez siebie (odtworzenie zajścia ulicznego, w którym młoda dziewczyna została okradziona; po kłótni z koleżanką chcesz się pogodzić, jak to zrobisz?). 
  • Rzeźba – ćwiczenia wykonywane są najczęściej w dwuosobowych grupach. Po wybraniu tematu jeden z uczniów zostaje „rzeźbiarzem”, drugi „materiałem”. Ich zadaniem jest jak najlepsze oddanie charakteru postaci. Modelowane są: ciało, gest, mimika, ubiór.
  • Tworzenie żywych obrazów – uczniowie zastygają w bezruchu w najbardziej dramatycznym momencie granej scenki (poszukiwanie zagubionej szpilki; przeciąganie liny). Poszerzonym wariantem może być „film”: po chwilowym zatrzymaniu akcja zaczyna się toczyć do jej następnego zatrzymania.
  • Przedstawienie improwizowane – duża i czasochłonna technika dramy. Przedstawienie odbywa się na podstawie historii z książki lub krótkiego opowiadania (sytuacja dziecka zagubionego w lesie podczas rodzinnego spaceru). 

Ważną cechą dramy jest jej niewątpliwe odniesienie do realu. Bran Way2 zauważa, że w dramie, tak jak w życiu, „istnieją doświadczenia zwycięstwa i porażki, dawania i brania, wygrywania i tracenia, bycia szlachetnym i nikczemnym, odważnym i tchórzliwym, dobrym i złym, ważnym i mało znaczącym, ludzkim i nieludzkim. Siła dramy tkwi także w tym, że nie ucieka się tu przed zmaganiami życia, bo tylko one pozwalają odkrywać autentyczne wartości. Zaletą dramy jest także to, że nie jest dyrektywna, gdyż polega przede wszystkim na zadawaniu pytań, nie udzielaniu na nie odpowiedzi oraz na dokonywaniu wyborów. Odpowiedź należy każdorazowo do ucznia, zachodzi w procesie dokonywania wyborów moralnych i określaniu postaw wobec trudnych życiowo problemów”.


Wpływ dramy na wszechstronny rozwój ucznia


Drama jest tą metodą, która odwołuje się do naturalnej aktywności dziecka, jego indywidualnych potrzeb, przeżyć i zainteresowań. Wiąże się z ekspresją, wyobraźnią, a także zabawą. Bazuje na spontanicznej, właściwej naturze człowieka, ekspresji aktorskiej. Zwolennicy dramy w edukacji, wychowaniu, profilaktyce i terapii pedagogicznej uważają, że aktywność dramatyczna, którą obserwuje się w grach i zabawach dzieci, nie powinna zanikać w okresie dojrzewania, a jedynie przybierać inny charakter, realizując pełny proces dorastania młodego człowieka. Drama jest bowiem metodą kształtowania osobowości poprzez rozwijanie wyobraźni i wrażliwości, uczenie twórczej aktywności oraz współpracy z innymi ludźmi. Główne jej cele to m.in.:

  • rozwijanie wrażliwości uczniów, doskonalenie umiejętności rozmowy o uczuciach własnych, wewnętrznych przeżyciach, stanach, lękach, kłopotach, radościach itp.; wyrażanie stanów psychicznych, uzewnętrznianie uczuć; 
  • uświadomienie własnej indywidualności przy jednoczesnym poszanowaniu odrębności innych;
  • kształcenie określonych zachowań społecznych (pomoc słabszym, poświęcenie, poszanowanie, koleżeńskość);
  • eliminowanie trudnych, ryzykownych zachowań (poniżanie innych, kłamstwo, kradzież, pycha, trema);
  • panowanie nad emocjami, koncentracja, współdziałanie w grupie;
  • doskonalenie mimiki, ekspresji, operowania ciałem;
  • rozwijanie fantazji, pobudzanie do aktywności i odkrywania rzeczy nowych;
  • wzbogacenie słownictwa, frazeologii, zakresu pojęć, kształcenie umiejętności poprawnego władania językiem;
  • przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w życiu poprzez umiejętne i świadome korzystanie z dóbr kultury (muzyki, tańca, pantomimy, literatury, teatru itp.).

Każdy specjalista szkolny powinien pamiętać, że w dramie najważniejszy jest cel i to jemu należy podporządkować temat, całą strukturę dramy i organizację pracy. Mając cel przed oczami, trzeba prowadzić zajęcia elastycznie, łatwo zmieniając ich koncepcję, improwizować pod wpływem sugestii, pomysłów i możliwości uczniów, a przy tym jednocześnie konsekwentnie realizować zaplanowane cele i zadania. 


Praktyczne podpowiedzi


Drama jest metodą wymagającą dobrego przygotowania. Po pierwsze – aby pracować tą metodą, należy dobrze poznać j...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy