Dołącz do czytelników
Brak wyników

Edukacja i wychowanie

27 kwietnia 2022

NR 132 (Maj 2022)

Wykorzystanie technik mediacyjnych jako narzędzi wspierających w pracy z uczniami z doświadczeniem uchodźstwa i w rozwiązywaniu konfliktów

0 74

W obecnej sytuacji konfliktu zbrojnego w Ukrainie priorytetowym działaniem jest umożliwienie kontynuacji nauki uczniom cudzoziemskim w polskiej szkole. W tym celu trzeba wdrożyć takie procedury, które zapewnią wysoki poziom bezpieczeństwa w placówce. Ważne jest tutaj zorganizowanie dodatkowej pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz zachowanie najwyższych standardów edukacji włączającej. Działaniem rekomendowanym jest również wzmacnianie pozytywnego klimatu szkoły oraz kształtowanie przyjaznego środowiska gwarantującego równy dostęp do wysokiej jakości kształcenia oraz sprzyjającego konstruktywnemu rozwiązywaniu konfliktów z wykorzystaniem technik mediacyjnych.

Polska zaangażowała się we wspieranie osób z doświadczeniem uchodźstwa z Ukrainy. Akcja #PomagamUkrainie, koordynowana przez polski rząd, umożliwia niesienie pomocy humanitarnej. Działaniami objęto zarówno osoby przebywające na terytorium Ukrainy, jak i te szukające schronienia na terytorium Polski.
Minister Edukacji i Nauki zapewnia, że każdy uczeń uciekający przed wojną uzyska w Polsce pomoc. Ministerstwo przygotowało też szereg rekomendacji oraz wskazówek w tym zakresie. Zarządzający szkołami oraz rodzice dzieci cudzoziemskich zostali poinformowani m.in. o tym, jak zapisać dziecko do szkoły, a także jak skorzystać z pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Jak czytamy w komunikacie z 1 marca 2022 r., opublikowanym na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji i Nauki: „Uczniowie z Ukrainy mają prawo do kontynuowania nauki w polskiej szkole. Dzieci i młodzież w wieku 7–18 lat korzystają z nauki i opieki na takich samych warunkach jak polscy uczniowie. Wystarczy, że rodzice zgłoszą się do danej placówki i wypełnią stosowne dokumenty. W sytuacji, gdy dana szkoła nie będzie dysponowała miejscem dla ukraińskiego ucznia, gmina skieruje go do innej placówki na swoim terenie”. Szczegółowe zasady przyjmowania uczniów z doświadczeniem uchodźstwa do szkół określono w osobnym komunikacie.
Zabezpieczono także najpilniejsze kwestie związane z barierą językową. Jeśli uczeń cudzoziemski niewystarczająco dobrze zna język polski i w związku z tym ma ograniczony dostęp do nauki, to wówczas dyrektor szkoły może udzielić mu wsparcia na kilka sposobów. W porozumieniu z organem prowadzącym szkołę może m.in. zorganizować dodatkowe zajęcia języka polskiego lub utworzyć oddział przygotowawczy uwzględniający możliwości i potrzeby ucznia z doświadczeniem migracyjnym. Ważną inicjatywą może być także promocja wielojęzyczności w kontekście różnorodności językowej szkolnej 
społeczności.

POLECAMY

Przydatność mediacji w wielokulturowej klasie

Dyrektor szkoły, który włączył do swojej społeczności ucznia z doświadczeniem uchodźstwa, może udzielić mu specjalistycznego wsparcia. Obejmuje ono doświadczenia ucznia w obliczu kryzysu wywołanego konfliktem zbrojnym. Dyrektor organizuje w szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczną dopasowaną do określonych potrzeb uczniów cudzoziemskich w formie spotkań grupowych lub indywidualnych. W razie konieczności wsparcie mogą uzyskać także polscy uczniowie.
Ministerstwo Edukacji i Nauki przygotowało również rekomendacje i wskazówki dla nauczycieli i pedagogów w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ponadto wskazano, że otrzymane przez samorządy środki finansowe na organizację zajęć specjalistycznych z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej w dodatkowym wymiarze godzin mogą zostać wydatkowane również na wsparcie uczniów z doświadczeniem uchodźstwa.
W rekomendacjach podkreślono, że: „Pomimo bariery językowej należy wprowadzić skuteczny sposób i formę porozumiewania się z uczniami i ich rodzinami, aby poznać ich potrzeby oraz udzielić odpowiedniego wsparcia. Z punktu widzenia budowania poczucia bezpieczeństwa kluczowe będzie pełne włączenie tych uczniów w życie szkoły oraz środowiska lokalnego”.
Zadania dyrektora w obszarze zapewnienia w szkole efektywnego systemu wsparcia dla uczniów z doświadczeniem uchodźstwa w pierwszej fazie dotyczą głównie kwestii organizacyjno-formalnych. Bardzo ważne jest również zabezpieczenie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Kolejnym krokiem są działania pozwalające na włączenie uczniów do społeczności szkolnej. Nie można zatem zapomnieć o integracji uczniów, budowaniu relacji z rówieśnikami, wskazywaniu zasad współpracy w zespole oraz określaniu drogi do osiągania sukcesów edukacyjnych.
Zakres działań mających na celu zaspokajanie podstawowych potrzeb uczniów związanych z poczuciem bezpieczeństwa oraz przynależności powinien obejmować szerszą perspektywę. Chodzi tutaj także o uwzględnienie procedury porozumiewania się bez przemocy, rozwiązywania problemów i konfliktów z wykorzystaniem technik mediacyjnych.
Szkolne mediacje to praktyka, która w obecnej sytuacji może wspierać działania dyrektora szkoły. Przepisy prawa pozwalają na stosowanie mediacji w środowisku szkolnym. Wykorzystanie technik alternatywnych do rozwiązywania problemów ogranicza eskalację konfliktów na zewnątrz. Nie trzeba wówczas angażować w rozstrzyganie sporu prawnych jednostek interwencji, takich jak organ prowadzący szkołę, organ nadzoru, policja czy nawet sąd.
Istnieją szkoły, którym idea sprawiedliwości naprawczej nie jest obca. Dyrektorzy, nauczyciele oraz uczniowie znają i stosują mediacje rówieśnicze oraz mediacje szkolne, którym nadano formalny status. Zapisy o polubownym rozstrzyganiu sporów uwzględniono w podstawowych dokumentach szkoły, m.in. w statucie, szkolnym programie wychowawczo-profilaktycznym, regulaminie organizacyjnym czy rocznym planie pracy szkoły.
W obecnej sytuacji przyjmowania do szkół uczniów cudzoziemskich należy wskazać dodatkowy aspekt mediacji. Mowa o zagadnieniu różnic kulturowych. Mediacja międzykulturowa może wspierać proces włączania uczniów z doświadczeniem uchodźstwa do szkolnej społeczności. Promocja alternatywnego rozstrzygania trudnych sytuacji, problemów, konfliktów, także na tle kulturowym, jest bardzo ważnym działaniem. Procedur mediacyjnych nie powinno zabraknąć w żadnej polskiej szkole przyjmującej uczniów z doświadczeniem konfliktu zbrojnego.
Pomoc uczniom w rozwiązywaniu trudnych sytuacji z wykorzystaniem technik mediacyjnych powinna odbywać się na kilku poziomach. Przede wszystkim należy się do niej gruntownie przygotować. Potrzebne jest przeszkolenie kadry pedagogicznej oraz mediatorów szkolnych i mediatorów rówieśniczych. Społeczność szkolna musi rozumieć i akceptować tę formę rozwiązywania problemów.
Zarówno uczniowie, jak i ich rodzice czy opiekunowie muszą rozumieć, na czym polega procedura, co jest jej celem, w jaki sposób przebiega oraz kim jest mediator szkolny i mediator rówieśniczy. Taka formuła powinna być akceptowalna przez wszystkich. Rekomendacje w tym zakresie przedstawił Rzecznik Praw Dziecka w listopadzie 2017 r. w dokumencie Standardy mediacji rówieśniczej i szkolnej w szkołach i innych placówkach oświatowych. Zwrócił on uwagę na to, że „Mediacja wprowadza kulturę dialogu i współodpowiedzialności za kształtowanie klimatu w szkole. Stanowi ważne i skuteczne narzędzie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w pracy z dziećmi i młodzieżą, zgodnie z rozporządzeniami Ministra Edukacji Narodowej dotyczącymi zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznej i pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. Mediacja jest także elementem edukacji prawnej w szkole”. Podstawowe informacje na temat mediacji można również odszukać na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Na czym polega proces mediacji?

Mediacja to dobrowolny i poufny proces komunikacji, w którym bezstronna i neutralna osoba mediatora pomaga skonfliktowanym stronom w rozstrzygnięciu ich konfliktu oraz wypracowaniu satysfakcjonującego rozwiązania. Kluczowym celem mediacji jest nawiązanie współpracy między zwaśnionymi stronami. W efekcie dąży się do osiągnięcia porozumienia, które zostaje potwierdzone zaakceptowaniem ugody przez strony konfliktu.
Mediatorem jest osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje, kompetencje, wiedzę oraz umiejętności, predyspozycje osobowościowe, o nieposzlakowanej opinii, ciesząca się szacunkiem i zaufaniem w swoim otoczeniu. Mediator wspiera strony w dojściu do porozumienia oraz stoi na straży procedury mediacyjnej. Dba o dobro wszystkich stron konfliktu, kierując się zasadami: dobrowolności, bezstronności, poufności, akceptowalności oraz neutralności.
Zgodnie z informacją zamieszczoną na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości: „Mediator jest osobą, która usprawnia komunikację między stronami i pomaga uczestnikom mediacji w wypracowaniu satysfakcjonującego obie strony rozwiązania. Mediator nie jest sędzią ani arbitrem – jego rolą nie jest rozstrzyganie zaistniałego między stronami sporu. Podczas mediacji musi zachować neutralność i bezstronność”.

Zastosowanie mediacji do rozwiązywania konfliktów szkolnych 

Konflikt może być rozumiany jako zagrożenie, coś negatywnego, ale też jako szansa na zmianę, rozwój. Bardzo dużo zależy od przyczyn leżących u jego podłoża, dynamiki oraz stylu radzenia sobie z nim. Każdy konflikt można rozpatrywać na pięciu płaszczyznach: danych, relacji, wartości, struktury oraz interesów. Z kolei do podstawowych sposobów radzenia sobie z konfliktem należą: konkurencja, kooperacja, unikanie, kompromis oraz łagodzenie. To tzw. model osobowościowy pięciu stylów reakcji na sytuację konfliktową.
Konflikty występują także w środowisku szkolnym. Zmiany zachodzące we współczesnym świecie, globalizacja i migracje sprawiają, że w szkołach coraz częściej mamy do czynienia z konfliktami na tle kulturowym. Obok zarządzania różnorodnością warto równolegle wdrażać strategie pozwalające na alternatywne rozwiązywanie konfliktów. Wówczas różnorodność w środowisku szkolnym stanie się jednym z kluczowych zasobów, a mediacja – efektywnym narzędziem wychowawczym służącym rozwojowi osób uczących się i osiąganiu przez nie sukcesów.
Działania mające na celu konstruktywne rozwiązywanie konfliktów w szkole mogą zostać ujęte w formie szkolnego projektu mediacji. Projekt mediacji szkolnych (rówieśniczych, międzykulturowych) to dokument, który pozwala w sposób holistyczny postrzegać działania podejmowane w obszarze wdrażania idei sprawiedliwości naprawczej w środowisku szkolnym. Warto dostosować jego elementy do potrzeb i m...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy