Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wykreuj twórczego ucznia. Zastosowanie elementów pedagogiki twórczości w szkole

Artykuły z czasopisma | 4 czerwca 2020 | NR 117
87

Biorąc pod uwagę szereg walorów, jakie niesie za sobą rozwój twórczości i kreatywności, powinniśmy dążyć do tego, aby wprowadzać jak najwięcej jej elementów do edukacji szkolnej. Wprawdzie realia tradycyjnej szkoły wykluczają włączenie pedagogiki twórczości do obowiązkowych zajęć edukacyjnych, ale możemy jej elementy wprowadzać w ramach zajęć dodatkowych, świetlicowych lub nagłych zastępstw.

Pedagogika twórczości to dość młoda dyscyplina, która w opracowaniach naukowych jest również określana jako: pedagogika twórcza, pedagogika kreatywna, pedagogika zdolności twórczych, psychopedagogika kreatywności, dydaktyka twórczości, dydaktyka kreatywności, pedagogika oddziaływań twórczych. Można zatem zauważyć, że brak jednolitego określenia tej dziedziny.
Rozbieżne są również definicje, jednak najbardziej trafną jest ta zaproponowana przez Witolda Dobrołowicza w kontekście psychopedagogiki kreatywności. Jest to część pedagogiki stanowiąca system wiadomości teoretycznych i umiejętności praktycznych umożliwiających nauczycielowi „bycie twórczym” w swej pracy zawodowej, czyli organizowanie w sposób nieszablonowy procesu dydaktyczno-wychowawczego, w celu kształtowania umiejętności i postaw twórczych swoich wychowanków. Zadaniem psychopedagogiki kreatywności jest dostarczanie wychowawcom wiedzy oraz pomoc w jej tworzeniu, dzięki czemu mogą oni:

POLECAMY

  • diagnozować zdolności i postawy twórcze uczniów,
  • rozwijać i kultywować zdolności twórcze,
  • oceniać wartości różnych innowacji pedagogicznych,
  • generować i realizować własne pomysły pedagogiczne1.

Co charakteryzuje twórczego ucznia?

Analizując wyniki badań, można stworzyć pewnego rodzaju charakterystykę ucznia twórczego, którego cechy są pożądane ze względu na rozwój jego kreatywności.
Twórczy uczeń:

  • bez obaw podejmuje ryzyko,
  • jest dociekliwy, nie boi się zadawać pytań, podejmować trudnych zadań, 
  • chce wiedzieć więcej,
  • jest pewny siebie,
  • cechuje go odwaga,
  • jest wrażliwy, ale jednocześnie ma wysoki poziom samoświadomości w zakresie emocji, 
  • ma zdolność odczuwania i wyrażania silnych emocji,
  • bez trudu stawia hipotezy,
  • posiada własne niezależne zdanie, 
  • bez problemu dokonuje analizy i oceny,
  • preferuje pracę indywidualną, ponieważ lubi pracować w pełnym skupieniu,
  • ma dobrą pamięć,
  • jest asertywny,
  • charakteryzuje go oryginalność w zachowaniu, myśleniu, tworzeniu, nie ulega presji społecznej,
  • jest wierny swoim poglądom,
  • posiada zmysł piękna,
  • wydaje się nazbyt dorosły jak na swój wiek, jednak mogą pojawić się momenty, w których następuje pewnego rodzaju chwilowy regres i staje się dziecinny,
  • potrafi rozwiązywać wszelkie trudności. 
     
Tab. 1. Formy aktywności twórczej dziecka według Teresy M. Amabile2
Wiek Forma aktywności Przykład twórczych zachowań dziecka
2–3 lata Śpiew Zamiast powtarzać piosenki, które słyszało, wymyśla melodie i dodaje własne nonsensowne
słowa do znanych piosenek
Rysowanie Bawi się, rysując różne linie, formy, posługując się różnymi kolorami
Konstruowanie Eksperymentuje z różnymi typami obiektów
Gra na instrumentach Próbuje różnych kombinacji dźwiękowych na zabawkach muzycznych lub sprzętach domowych
4–5 lat Malowanie Tworzy nowe kombinacje kolorów, używając pędzli i palców
Zabawa słowami Bawi się dźwiękami słów, ich znaczeniem, często mówiąc do siebie
Taniec Używa tańca jako sposobu wyrażania uczuć lub eksperymentowania z ruchem fizycznym
Fantazjowanie Wymyśla fikcyjnych towarzyszy lub przyjmuje role wymyślonych postaci, grając w wyobrażonych
przez siebie wydarzeniach
6–7 lat Gotowanie Eksperymentuje pod opieką dorosłych, tworząc kombinacje potraw i używając jedzenia
jako formy artystycznej
Rzeźba Używa gliny, piasku i innych materiałów do tworzenia różnorodnych form
Drama Charakteryzuje się, wykorzystuje kostiumy, dialogi i piosenki, grając w przedstawieniach
Stosunki społeczne Stosuje nowe i użyteczne sposoby rozwiązywania konfliktów interpersonalnych
8–9 lat Tworzenie opowiadań Potrafi rozwinąć i podtrzymać spójne wątki opowieści, wymyślając postaci i sytuacje
Gry Wymyśla szczegółowe gry zawierające określone cele i reguły
Ubranie Łączy ze sobą stroje, które są kombinacją różnych stylów i niezwykłych sposobów ubierania się
10–11 lat Zabawy liczbami Bawi się na różne sposoby, używając cyfr do opisu rzeczy
Język Razem z rodzeństwem lub przyjaciółmi tworzy szyfry językowe lub sekretne języki
Twórczość wizualna Upiększa środowisko życia w swoisty dla siebie sposób, który ma dla niego osobiste znaczenie
12–13 lat Maszyny Bada urządzenia mechaniczne i elektroniczne, często przebudowując je lub używając ich
w nowy sposób
Informacje Gromadzi informacje w logiczny sposób, eksperymentując z nimi, używając indukcyjnych oraz
dedukcyjnych sposobów rozumowania
Pisanie Opisuje idee, używając w prozie i poezji metafor oraz porównań


Formy aktywności twórczej

Zważając na szereg walorów, jakie niesie za sobą rozwój twórczości i kreatywności, powinniśmy dążyć do tego, aby wprowadzać jak najwięcej jej elementów do edukacji szkolnej. Poniższa tabela może stać się wskazówką podczas planowania tego typu zajęć. Realia tradycyjnej szkoły wykluczają wprowadzenie pedagogiki twórczości w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych, ale możemy jej elementy wprowadzać w ramach zajęć dodatkowych, świetlicowych lub nagłych zastępstw. Charakterystyczne dla wieku formy aktywności mogą stać się dla nas wskazówką, jakie czynności zaproponować uczniom (Tab. 1).

Modele twórczego rozwiązywania problemów

Z perspektywy pracy pedagoga niezwykle ważnym elementem pedagogiki twórczości jest twórcze rozwiązywanie problemów. Problem w koncepcjach zajmujących się tą kwestią jest rozumiany jako zadanie, dylemat, którego uczeń nie może rozwiązać, korzystając z własnych zasobów w postaci wiadomości i umiejętności, może to uczynić jedynie z użyciem twórczego myślenia. Większość modeli twórczego rozwiązywania problemów zawiera następujące etapy:

  • Faza 1. Polega na zauważeniu, odkryciu lub dostrzeżeniu problemu.
  • Faza 2. To zrozumienie problemu.
  • Faza 3. Polega na formułowaniu. 
  • Faza 4. To proponowanie wielu różnych rozwiązań, identyfikowanie najbardziej obiecujących. 
  • Faza 5. Polega na weryfikacji, selekcji oraz realizacji propozycji rozwiązania.

Trening kreatywności

Kolejnym elementem, który możemy bez problemu wykorzystać w pracy z uczniami, jest trening twórczości lub kreatywności. W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że to system ćwiczeń psychoedukacyjnych organizowanych w grupie, który ma na celu rozbudzanie, wspieranie i rozwój postaw twórczych człowieka, zaspokajającego w ten sposób potrzebę samorealizacji, dbającego o własne zdrowie psychiczne. 
 

Tab. 2. Przykłady ćwiczeń do wykorzystania w ramach treningów dla uczniów3
Ćwiczenie Charakterystyka
Imiona w tytułach Dzielimy uczniów na małe grupy. Zadaniem każdej z nich jest wypisać jak najwięcej tytułów książek, piosenek, filmów, sztuk teatralnych, w których występują:
  • imiona,
  • nazwiska, 
  • nazwy miast,
  • nazwy kwiatów, 
  • nazwy kolorów
Właśnie odkryłeś Uczniowie pracują w grupach i rozwiązują następujące zadania:
  • Właśnie odkryłeś nową substancję, która ma zdolność sklejania wszystkiego, ale tylko przez 24 godziny. Jakie dostrzegasz możliwości, użyteczne zastosowanie tego kleju?
  • Właśnie odkryłeś nowy zapach, który przypomina jednocześnie zapach świeżo ściętej trawy i smażonego boczku. Jakie dostrzegasz możliwe, użyteczne zastosowanie tego wynalazku?
  • Odkryłeś nową roślinę, której kwiaty dają puch lżejszy od babiego lata i to w ogromnych ilościach. Jakie dostrzegasz możliwe, użyteczne zastosowanie tego puchu?
Co jest interesującego w… Uczniowie pracują w grupach. Zadaniem każdej z nich jest wypisanie na dużym arkuszu papieru jak największej liczby interesujących cech w następujących obiektach: żaba, kurz, marchewka, trawa, piasek, ślimak, suchy liść, woda
Biuro napraw Uczniowie siedzą w kręgu i każdy z nich zapisuje kolejno na kartce jedną rzecz, zjawisko, działanie, proces, które należy, ich zdaniem, w szkole naprawić, zmodyfikować, usprawnić, zmienić na lepsze. Etap zapisywania kończy się, gdy kartka dociera do uczestnika, który odpowiadał pierwszy. Następnie uczniowie wspólnie wybierają kilka propozycji, które, ich zdaniem, są zaskakujące, a...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy