Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

3 stycznia 2018

NR 93 (Listopad 2017)

Zapewnianie prawidłowych warunków i organizacji kształcenia
uczniów niepełnosprawnych w szkołach ogólnodostępnych obszarem kontroli MEN

315

Praca z uczniem niepełnosprawnym w szkołach ogólnodostępnych jest niezwykle odpowiedzialnym zadaniem, wymaga bowiem nie tylko wiedzy z zakresu nauczanego przedmiotu, ale przede wszystkim specjalnego przygotowania w zakresie działalności dydaktycznej, opiekuńczej oraz wychowawczej podejmowanej na rzecz dziecka z niepełnosprawnością.

Obszar działalności – specjalnego przygotowania w zakresie działalności dydaktycznej, opiekuńczej oraz wychowawczej podejmowanej na rzecz dziecka z niepełnosprawnością, regulują następujące akty prawne: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe oraz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.  

Pojawienie się ucznia niepełnosprawnego w szkole może przebiegać w dwojaki sposób.

W pierwszej sytuacji dziecko w momencie rekrutacji do szkoły posiada już orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. 

Natomiast drugi wariant ma miejsce wówczas, gdy to pracownicy szkoły wspólnie z rodzicami rozpoznają pewne nieprawidłowości mogące świadczyć o występowaniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji niezbędna jest diagnoza przeprowadzana przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub specjalistyczne odpowiedniki tych placówek 
w zależności od rodzaju niepełnosprawności. 

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się dla uczniów:

  1. niepełnosprawnych: niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, z niepełnosprawnościami sprzężonymi, zwanych dalej „uczniami niepełnosprawnymi”, 
  2. niedostosowanych społecznie, zwanych dalej „uczniami niedostosowanymi społecznie”, 
  3. zagrożonych niedostosowaniem społecznym, zwanych „uczniami zagrożonymi niedostosowaniem społecznym”.

W jaki sposób zapewnić uczniom prawidłowe warunki i organizację kształcenia specjalnego?

Po pierwsze, zacznij od siebie
Osoby, które nie spotkały na swojej zawodowej drodze ucznia niepełnosprawnego, mogą żyć w przeświadczeniu, że praca z nim nie wymaga specjalnego przygotowania, tymczasem nie ma nic bardziej mylnego. Najważniejszą kwestią jest doskonalenie swoich umiejętności i wzbogacanie wiedzy z zakresu pracy z dzieckiem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Ponadto można powiedzieć, że obowiązkiem nauczyciela jest odrzucenie wszelkich uprzedzeń i przyjęcie postawy zrozumienia, tolerancji i odpowiedzialności. Warto również zapoznać się z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych. 

Po drugie, współpraca z rodzicami
To działanie, które musimy podjąć na samym początku naszej pracy z uczniem niepełnosprawnym. Od tego, na jakim etapie poznamy naszego ucznia (czy będzie już posiadał orzeczenie, czy też oczekuje na diagnozę), będzie zależała dalsza współpraca. Jeśli pracujemy z uczniem, u którego podejrzewamy pewne nieprawidłowości mogące świadczyć o niepełnosprawności, powinniśmy bezzwłocznie podzielić się naszymi spostrzeżeniami z opiekunami ucznia. Warto pamiętać, aby informacje na temat obserwacji przekazywać w sposób rzeczowy, ale delikatny i taktowny; postarajmy się zrozumieć, co w chwili tak poważnej rozmowy może przeżywać rodzic. Prowadź rozmowę w taki sposób, żeby uzyskać informacje, czy twoje podejrzenia są słuszne, czy rodzice również spotkali się z tego typu symptomami. Jeśli nie, to i tak zasugeruj im, że konieczna byłaby diagnoza. Pamiętaj, że to niezwykle trudny pod względem emocjonalnym okres dla rodziców, to oni bowiem będą musieli mierzyć się z niepełnosprawnością swojego dziecka w największym stopniu. 

Badacze przedmiotu opisują cztery fazy przeżyć rodziców od momentu otrzymania diagnozy (tab. 1).

 

Fazy przeżyć rodziców 

Opis fazy

I. Faza nieświadomości problemu

Ma miejsce tuż po otrzymaniu diagnozy. Polega na doznaniu szoku przez rodziców; rodzice w tym czasie tracą poczucie bezpieczeństwa, są zalęknieni, zagubieni, odczuwają brak sensu życia. 

II. Faza świadomości problemu

Mimo upływu czasu, rodzice w dalszym ciągu nie są w stanie zaakceptować diagnozy, są jednak coraz bardziej świadomi ograniczeń dziecka. W fazie tej dominuje uczucie smutku i przygnębienia. Rodzice zaczynają żyć w przeświadczeniu, że stan ich dziecka jest odwracalny i to tylko kwestia czasu. 

III. Faza pozornego przystosowania

Na tym etapie zostają uruchomione różnorodne mechanizmy obronne, które mają na celu ochronę przed rzeczywistą sytuacją. Rodzice przekształcają obraz rzeczywistości, nie są w stanie uznać niepełnosprawności dziecka i wciąż jej zaprzeczają. Mechanizmem obronnym mogą być zachowania agresywne stosowane wobec najbliższego otoczenia. 

IV. Faza konstruktywnego przystosowania się

Ma miejsce, gdy rodzice są w stanie w pełni zaakceptować sytuację dziecka i tym samym własną. Opiekunowie zaczynają okazywać i wyrażać pozytywne emocje. Na tym etapie relacje z dzieckiem są powodem do radości i przynoszą satysfakcję, rodzice są w stanie dostrzec postępy i drobne sukcesy dziecka.

 

Ogólne zasady współpracy z rodzicami dziecka niepełnosprawnego: 

  • Postaraj się zrozumieć rodzica i nawet jeżeli przejawia nieodpowiednie zachowania, staraj się wytłumaczyć mu, że jesteś jego sojusznikiem; buduj przyjazną atmosferę i poczucie bezpieczeństwa.
  • Ustal, jakie są oczekiwania rodziców względem szkoły.
  • Przekazuj rodzicowi rzetelną wiedzę na temat niepełnosprawności dziecka oraz instytucji mogących udzielić wsparcia w zaistniałej sytuacji.
  • Informuj na bieżąco o możliwościach w zakresie rehabilitacji lub reedukacji.
  • Zaangażuj rodzica w działalność mającą na celu organizację kształcenia specjalnego, np. udział w posiedzeniach zespołu, opracowanie IPET, dokonanie wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania dziecka, współpraca z poradnią psychologiczno-pedagogiczną.
  • Ustal plan, harmonogram spotkań w celu przekazywania bieżących informacji na temat postępów i trudności dziecka, a także wzajemnej wymiany spostrzeżeń. 
  • Zorganizuj grupę wsparcia dla rodziców dzieci niepełnosprawnych. W trakcie spotkań wskazuj prawidłowe postawy rodzicielskie, jednocześnie podkreś-
  • lając, że niepełnosprawność dziecka nie jest powodem do wyręczania go we wszystkim. Takie działanie da możliwość wymiany doświadczeń między rodzicami. 

Po trzecie, dokumentacja

Należy pamiętać o przestrzeganiu powszechnie obowiązujących w tej kwestii standardów, które zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

W pierwszej fazie zespół (wychowawca, nauczycie, specjaliści) dokonuje wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia. 

Elementy, które powinien zawierać arkusz wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania ucznia:
1) Dane ucznia
2) Indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne:

  • mocne strony, 
  • predyspozycje, 
  • zainteresowania i uzdolnienia ucznia.

3) Zakres i charakter wsparcia ze strony nauczycieli, specjalistów, asystentów lub pomocy nauczyciela, w zależności od potrzeb.
4) Przyczyny niepowodzeń edukacyjnych, trudności w funkcjonowaniu ucznia:

  • bariery i ograniczenia utrudniające funkcjonowanie i uczestnictwo ucznia w życiu prze...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy