Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

11 stycznia 2019

NR 105 (Styczeń 2019)

Edukacja antydyskryminacyjna uważnością na drugiego człowieka

0 206

W szkole dzieci i młodzież uczą się, jak aktywnie żyć w społeczeństwie. Zdobywają wiedzę, pobudzają swoją ciekawość oraz chęć do działania, odnajdują swoje pasje i pierwsze zainteresowania. To w szkole młode osoby spędzają większość swojego czasu. To tam przeżywają pierwsze przyjaźnie, miłości, ale również porażki i rozczarowania. Co w przypadku, kiedy pojawia się dyskryminacja i przemoc? Dlaczego wprowadzanie edukacji antydyskryminacyjnej do szkół jest takie ważne?

Przekłamany obraz edukacji antydyskryminacyjnej

Na samym początku warto wyjaśnić, czym jest edukacja antydyskryminacyjna, ponieważ z powodu niektórych przekazów medialnych czy niewiedzy ludzi funkcjonuje niewłaściwy jej obraz. Zgodnie z definicją, „edukacja antydyskryminacyjna to każde świadome działanie podnoszące wiedzę, umiejętności i wpływające na postawy, które ma na celu przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy oraz wspieranie równości i różnorodności”1.
Mówiąc prościej, w edukacji antydyskryminacyjnej chodzi głównie o naukę szacunku do drugiego człowieka, który różni się od nas samych. Podstawą jest tu komunikacja i uważność na siebie oraz drugiego człowieka. Mając świadomość siebie, swoich ograniczeń, stereotypów i uprzedzeń, które w nas funkcjonują, łatwiej i szybciej możemy wychwycić zachowania dyskryminujące. Edukacja antydyskryminacyjna pokazuje również, jak reagować na dyskryminację, przemoc czy gorsze traktowanie. Jeżeli człowiek widzi, że ktoś jej doświadcza, i nie reaguje, to przyzwala na tego typu zachowanie.

Rodzaje gorszego traktowania w szkole

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że wyśmiewanie czy ocenianie ma wpływ na samopoczucie psychiczne uczniów. Może to być początek działań dyskryminujących. A jeżeli zwykle brak jest reakcji ze strony nauczycieli i rówieśników, to już prosta droga do dyskryminacji i przemocy. Tak naprawdę możemy wyróżnić wiele zachowań i działań dyskryminujących, takich jak:

  • wyśmiewanie,
  • ocenianie,
  • przezywanie,
  • przemoc motywowana uprzedzeniami,
  • izolacja i celowe wykluczenie z grupy,
  • mowa nienawiści, język, który wyklucza,
  • przemoc psychiczna, fizyczna, seksualna,
  • cyberprzemoc,
  • bullying.

Bezpieczeństwo, czyli przeciwdziałanie dyskryminacji

Kamila, nauczycielka języka polskiego z województwa lubelskiego mówi, w jaki sposób prowadzone są działania mające na celu przeciwdziałanie dyskryminacji w szkole, w której pracuje:
„W mojej szkole reagujemy na każdy przejaw dyskryminacji. Przeprowadzamy diagnozy badające poczucie komfortu uczniów. Z uczniami prowadzone są rozmowy wychowawcze oraz specjalne lekcje poświęcone temu tematowi. Każdego roku 16-go listopada, w Międzynarodowy Dzień Tolerancji, przygotowujemy akcje szkolne mające na celu zapobieżenie przejawom dyskryminacji i kształtowanie w uczniach właściwych wartości. Szkoła realizuje także projekty związane z tym tematem, np. Aktywni na rzecz tolerancji, w ramach których organizowane są różne spotkania, a także warsztaty dla uczniów”.
Powyższa wypowiedź potwierdza, jak ważne jest zapobieganie dyskryminacji. W takich sytuacjach warto również zastanowić się, czy my, jako osoby uczące dzieci czy młodzież, zdajemy sobie sprawę z własnych stereotypów czy uprzedzeń. Czasami nauczyciel jest nieświadomy, że jakimś wypowiedzianym stwierdzeniem może wzmocnić stereotypy. Z własnego doświadczenia pamiętam sytuację z lekcji wychowania fizycznego. To był początek września. Kiedy razem z koleżankami weszłyśmy na salę gimnastyczną, nauczycielka zwróciła się do naszej rówieśniczki: „Ola2 musi teraz więcej ćwiczyć, bo strasznie jej się przytyło przez wakacje”. Pamiętam, że to, co wypowiedziała nauczycielka, zapoczątkowało gorsze traktowanie koleżanki. Uczniowie odebrali to jako cichy sygnał w rodzaju: „skoro nauczycielka tak mówi, to my też możemy”. Dziewczyna została odizolowana od grupy, była pośmiewiskiem w klasie i szkole. Wkrótce zaczęły się jej kłopoty z odżywianiem, głodziła się, żeby za wszelką cenę schudnąć.

Dyskryminacja w szkole ma swoje odbicie na wielu płaszczyznach

Kiedy uczeń doświadcza dyskryminacji lub przemocy w szkole, ma to wpływ na wiele aspektów jego życia. Przede wszystkim przekłada się to na samopoczucie psychiczne. Gdy dziecko widzi, że nie ma wsparcia ze strony kadry pedagogicznej czy rodziców, ma poczucie, że jest samo z problemem. Osoba z opisanego wyżej przypadku miała kłopoty z odżywianiem całymi latami, a zaistniała sytuacja odbiła się na jej ocenach, zdrowiu psychicznym i fizycznym.
Ważenie słów jest bardzo istotne, bo – jak pokazuje powyższy przykład – wypowiadając tego typu słowa, można kogoś skrzywdzić na wiele lat. Historia zakończyła się tym, że koleżanka po wielu latach zrozumiała, co było przyczyną jej gorszego traktowania. Co by było, gdyby od razu zgłosiła sytuację do innego nauczyciela, dyrektora czy rodzica? A jak zareagowałaby społeczność szkolna, gdyby koleżanka psychicznie sobie z tym nie poradziła i popełniła samobójstwo? Dzisiaj możemy się nad tym zastanawiać, ale możemy też zacząć wprowadzać edukację antydyskryminacyjną, która ma na celu zapobieganie takim zachowaniom i uczy, jak reagować na tego typu sytuacje. 

Dlaczego w wielu szkołach nie ma edukacji antydyskryminacyjnej?

Czy to wynika z wartości osób pracujących w szkołach? Czy z obawy przed reakcją rodziców? A może to głównie przekazy medialne mają wpływ na postrzeganie edukacji antydyskryminacyjnej? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ale na pewno pytania, które postawiłam, pojawiają się w głowie wielu osób pracujących w szkołach. Dawid, nauczyciel w jednej z toruńskich szkół, opowiada: „W mojej ocenie wynika to z obawy, strachu, ale też z tego, że sama nazwa takiego działania jest niewłaściwie rozumiana. Nie dostrzegam negatywnych rzeczy wypływających z edukacji antydyskryminacyjnej”, natomiast Bernadetta, nauczycielka ze szkoły w Warszawie uważa, że tego typu sytuacja wynika głównie z niewiedzy i lęku przed nieznanym. W raporcie pt. „Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona” Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej3 możemy wyróżnić kilka barier dla prowadzenia edukacji antydyskryminacyjnej w szkołach. 
Pierwszą z nich jest poczucie osamotnienia nauczycieli. Pisząc o tym, mam w pamięci ubiegłoroczne spotkanie Koalicji na rzecz Edukacji Antydyskryminacyjnej4, podczas którego nauczyciele bardzo mocno podkreślali wątek osamotnienia w szkole. Wiąże się to z brakiem wsparcia współpracowników, ciągłym szukaniem sojuszników w miejscu pracy oraz przeciwstawianiem się większości. Skutkiem tego jest wypalenie zawodowe. Z drugiej strony osoby zdeterminowane poszukują wsparcia u osób myślących podobnie poza szkołą, w ramach różnych projektów na poziomie krajowym.
Kolejną kwestią jest obawa przed postawą rodziców, których niepokój wynika w dużym stopniu z niewiedzy i fałszywych przekazów medialnych. Rodzice lubią również mieć poczucie, że to oni mają wpływ na to, jakie treści są przekazywane ich dzieciom w szkole. 
W raporcie można przeczytać o wielu barierac...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy