Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja wychowawcza z pomysłem

14 listopada 2018

NR 103 (Listopad 2018)

Nieszablonowe andrzejki

0 30

Andrzejki to doskonała okazja do zorganizowania nietuzinkowej lekcji wychowawczej, która jednocześnie będzie bawić, uczyć i integrować. Tradycyjne wróżby mogą być nie tylko rozrywką, lecz także punktem wyjścia do rozmowy na ważne tematy.

Przy okazjach takich jak andrzejki możemy w szkole upiec wiele pieczeni na jednym ogniu. Tradycyjny wieczór wróżb może być okazją do wspólnej zabawy, która integruje i kształtuje pozytywny stosunek do szkoły, a także do nauki. Nie tylko możemy przybliżyć dzieciom i młodzieży dawne polskie zwyczaje, które są elementem naszego kulturowego dziedzictwa, lecz także mamy okazję, by przyjrzeć się wróżbom i przesądom z perspektywy współczesnej nauki. Czy faktycznie ludzie mają szczęście lub pecha i czy można sobie wywróżyć przyszłość? Skąd bierze się wiara w takie „magiczne” zjawiska? Co mówi na jej temat psychologia? Poruszanie tych tematów, zwłaszcza ze starszymi dziećmi i młodzieżą, może być ważną, życiową lekcją, przybliżającą młodym ludziom to, jak funkcjonuje ich umysł, a także ułatwiającą im podejmowanie racjonalnych decyzji i trafną ocenę sytuacji.
Proponowany scenariusz zajęć składa się więc z dwóch modułów – pierwsza część poświęcona jest zwyczajom andrzejkowym i zabawie, druga to warsztaty psychoedukacyjne ujmujące tematykę wiary w zabobony z bardziej naukowej perspektywy. Perspektywy, która pozwalając uwolnić się od przesądów, pokazuje, jak wziąć bardziej świadomie odpowiedzialność za swoje życie i lepiej nim pokierować. Poza tym, czyż myśl, że swojemu szczęściu naprawdę można pomóc – bez opierania się na zabobonach – nie jest krzepiąca?

Zabawa i integracja

Dzisiejsze zabawy andrzejkowe w niewielkim stopniu przypominają te tradycyjne, jednak tym bardziej atrakcyjne może okazać się poznawanie dawnych zwyczajów. Może to być świetna okazja do wspólnej zabawy, która zintegruje klasę i poprawi jej relację z wychowawczynią czy wychowawcą. Dobrym pomysłem może być uzupełnienie jej o wieczorną zabawę ogólnoszkolną – dyskotekę czy bal.
Chcąc jak najlepiej wykorzystać integracyjny potencjał klasowych andrzejek, należy zadbać o to, by wszystkie osoby w klasie włączały się do zabawy i potrafiły się w niej odnaleźć, a także by panowała jak najbardziej przyjazna i wesoła atmosfera. Interpretowanie wyników wróżb może być świetną zabawą, ale czasem też pretekstem do złośliwostek – bądźmy uważni na uczucia naszych podopiecznych i adekwatnie reagujmy.

Kultura i historia

Andrzejki są ważnym elementem kultury ludowej naszego kraju. W różnych regionach mogły być obchodzone nieco inaczej, jednak jest bardzo prawdopodobne, że dla większości przodków naszych uczennic i uczniów był to ważny i hucznie obchodzony dzień w roku, że czekało się na niego z niecierpliwością. Zarówno organizując wróżby, jak i przekazując wychowankom wiedzę na ten temat, warto zadbać o kameralny klimat, który wprowadzi odpowiedni nastrój, np. przygasić światła czy zapalić świece. Jeśli mamy taką możliwość, możemy zachęcić uczestników do przebrania się w stroje ludowe lub stylizowane na chłopskie. Nawet jeśli za chwilę będziemy mówić o tym, jak nauka wyjaśnia zjawisko wiary w przesądy i wróżby, nie musimy odbierać tej chwili jej „magiczności”. Dzięki temu uczennice i uczniowie będą mieć okazję bardziej się zaangażować i więcej wynieść z zajęć.

Nauka

Wróżby mogą być świetną okazją do zabawy i dlatego nie trzeba wcale z nich rezygnować. Warto jednak uświadomić podopiecznym, że dzięki rozwojowi nauki wiemy, że są one tylko zabawą i niczym więcej. Poznając przyczyny, dla których część ludzi wierzy w znaki, wróżby, zabobony, jasnowidzenie i magię, uczennice i uczniowie poznają bliżej mechanizmy funkcjonowania ludzkiego umysłu. A ten, choć jest niezwykłym i niemającym sobie równych osiągnięciem ziemskiej ewolucji, nie jest niestety wolny od niedoskonałości. Na przykładzie wiary w przesądy możemy przekazać uczennicom i uczniom wiedzę o tzw. błędach poznawczych, jakie zdarza się popełniać każdej i każdemu z nas. I choć przytrafiają się one wszystkim, to osoby, które są ich świadome i potrafią je rozpoznać, są też na nie bardziej odporne.
Wiedza na ten temat to nie tylko wiedza akademicka. Ma ona duże życiowe, praktyczne znaczenie. Dzięki odrzuceniu tzw. magicznego myślenia, wiary w przesądy, wróżby i przepowiednie, nasi podopieczni teraz i w dorosłym życiu będą mogli podejmować decyzje i kierować swoim życiem w oparciu o bardziej wartościowe i prawdziwe przesłanki. Zamiast liczyć na to, że na egzaminie pójdzie im dobrze, bo ktoś ich kopnął w pupę, a ostatnią noc spali z głową na podręczniku, będą wiedzieć, w jaki sposób faktycznie mogą zwiększyć swoje szanse na zdanie egzaminu lub osiągnięcie jakiegokolwiek innego celu.
Możliwe też, że niektórzy z naszych podopiecznych wierzą, że mają w życiu pecha i przez to stracili optymizm i radość z życia, spodziewają się najgorszego lub po prostu nie wierzą w swoje możliwości. Uwolnienie ich od tego przekonania może być sporym wyzwaniem (bo ludzie niechętnie i z trudem rozstają się z przekonaniami, w które głęboko wierzą, nawet jeśli im one szkodzą), ale jeśli się uda, może znacząco zmienić ich życie na lepsze.
Pamiętajmy jednak, by o tym wszystkim rozmawiać delikatnie i z wyczuciem. Nie należy tworzyć (ani pozwalać na to uczennicom i uczniom) opozycji między „głupimi, którzy wierzą w zabobony” a „oświeconymi, którzy wierzą w naukę”. Nie chcemy przecież nauczyć podopiecznych pogardy dla ludzi wierzących we wróżby ani też wpędzić w poczucie niższości tych osób w klasie, które wierzyły w nie do tej pory, a być może i będą wierzyć nadal po naszych zajęciach (wszak nie ma gwarancji, że nasz przekaz przekona wszystkich). Pamiętajmy o tym – i zwróćmy na to uwagę uczestników – że wiara w zabobony bardzo mocno wpisała się w kulturę i codzienne życie ludzi nie tylko w Polsce czy Europie, ale na całej kuli ziemskiej. I przez niemal cały ten czas przesądy były traktowane jak prawda, przekazywane z pokolenia na pokolenie i traktowane bardzo poważnie. Nic więc dziwnego, że wiele z nich jest żywych do dziś. Czasem nawet w ogóle się nad nimi nie zastanawiamy i przestajemy je zauważać – tak głęboko są wrośnięte np. w nasze rodzinne tradycje. Inne traktujemy pół żartem, pół serio; niby w nie nie wierzymy, ale „przecież nie zaszkodzi”…
Warto też mieć na uwadze to, że myślenie magiczne (czyli skłonności do przypisywania zdarzeniom czy związkom przyczynowo-skutkowym nieracjonalnych, fantastycznych przyczyn i mechanizmów, np. „jeśli życzę komuś źle, to coś mu się stanie”, „jeśli odpukam w niemalowane, nie stanie się nic złego”, „jeśli czarny kot przebiegnie mi drogę, to oznacza pecha, ale mogę temu zapobiec, spluwając przez lewe ramię”) jest charakterystycznym i naturalnym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy