Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja wychowawcza z pomysłem

12 października 2018

NR 102 (Październik 2018)

Przyjaźń i miłość – jak dbać o relacje z ważnymi osobami?

0 344

W okresie dorastania wzrasta znaczenie relacji w grupie rówieśniczej. Bardzo ważne dla młodych ludzi są przyjaźń, miłość i relacje koleżeńskie. Do wiedzy na ich temat dochodzą jednak często metodą prób i błędów – dzięki lekcji wychowawczej poświęconej tej tematyce stworzymy im okazję do pogłębionej refleksji i poszerzenia tej wiedzy.

Nawiązywanie i podtrzymywanie coraz bardziej dojrzałych relacji z rówieśnikami obu płci jest jednym z najważniejszych zadań rozwojowych w okresie dorastania. Można powiedzieć, że młodzież na tym etapie trenuje przed wejściem w dorosłość – to, czego się teraz nauczą, zabiorą ze sobą w świat dorosłych związków. A skoro tak, warto im w tym pomóc – może to mieć duże znaczenie dla jakości ich życia i osobistego szczęścia w przyszłości.

Małe i duże kłopoty

Już u młodszych nastolatków w bliższych relacjach możemy niekiedy obserwować mniejsze lub poważniejsze konflikty, nieporozumienia i rozmaite „dramy”. Zarówno dziewczęta, jak i chłopcy często reagują impulsywnie, pod wpływem emocji. Zrywają przyjaźnie, kłócą się, wzajemnie obwiniają, a nieraz nawet biją się lub snują intrygi przeciw sobie. Z perspektywy doświadczonej dorosłej osoby zdarzenia te mogą wydawać się błahe, a nawet zabawne, jednak dla naszych podopiecznych są źródłem silnych przeżyć, a nierzadko i trudności bądź niekonstruktywnych wniosków. Jeśli coś pójdzie nie tak i konfliktu nie uda się rozwiązać, nasi podopieczni mogą czuć frustrację, gniew czy smutek, mieć poczucie niesprawiedliwości; może też obniżyć się ich samoocena. A to z kolei może spowodować, iż dojdą do wniosku, że np. innym nie warto lub nie można ufać, że przyjaźń (lub miłość) jest raczej źródłem przykrości niż przyjemności bądź że z jakiegoś powodu to oni sami na nią „nie zasługują”. Mogą też uznać, że w relacji z drugą osobą warto tak się „ustawić”, by czerpać z niej jak najwięcej korzyści, niewiele dając w zamian, bądź też że przyjaciół czy sympatię trzeba kontrolować, aby ich przy sobie utrzymać.
W obliczu tego typu trudności naszych podopiecznych czasem niezbędna jest mądra interwencja dorosłych; w szkole – zwłaszcza wychowawcy. Dorosły powinien jednak wejść raczej w rolę mediatora i mentora niż sędziego. O ile nie doszło do poważnego nadużycia (jakiejś formy psychicznej, fizycznej czy cyfrowej przemocy), powinniśmy dążyć do tego, by skonfliktowane osoby porozumiały się ze sobą i znalazły rozwiązanie sytuacji, a nie poszukiwać winnych.
Nie sprawdzą się tutaj również żadne drogi na skróty – ogólnikowe dobre rady dawane bez bliższego przyjrzenia się sprawie czy też nakazy lub uporczywe zachęty, by osoby te się pogodziły, podały sobie ręce czy przeprosiły się nawzajem. Nierzadko efekt takiego „rozwiązania” jest odwrotny do zamierzonego – wymuszony, pusty gest może wręcz nasilić wzajemną wrogość czy poczucie niesprawiedliwości. Nasza interwencja powinna być więc oparta na szczerych intencjach, przeprowadzona z wyczuciem i zrozumieniem dla każdej ze stron, bez pośpiechu i z trzymaniem emocji na wodzy.

Miłość bez wzajemności

Kiedy będziemy mówić o miłości, mogą pojawić się głosy mówiące o tzw. friendzone (ang. – strefa przyjaźni). Jest to pojęcie (popularne w popkulturze) odnoszące się do sytuacji, w której jedna osoba (najczęściej dziewczyna) nie odwzajemnia uczucia drugiej (najczęściej chłopaka) i nie chce się z tą osobą związać, a jedynie się z nią przyjaźnić. Wśród młodych ludzi często można spotkać się z postawą braku zrozumienia, a nawet wrogości wobec osób, które „trzymają kogoś w friendzone” (np. wobec dziewczyny, w której zakochał się jej dobry kolega i bardzo się o nią „stara”, ale mimo że się lubią, a jemu na niej bardzo zależy, ona nie chce się z nim związać). Należy w takiej sytuacji zwrócić uwagę na to, że miłość jest czymś od nas niezależnym – jeśli kogoś nie kochamy, to go nie pokochamy, nawet gdybyśmy chcieli. Nie można nikogo zmusić czy przekonać do miłości – jeśli ktoś mówi nam „nie”, należy to uszanować, zrozumieć i nie chować urazy. Nieszczęśliwa miłość czy odrzucenie zdarzają się na jakimś etapie życia bardzo wielu osobom i choć mogą boleć, czasem są po prostu naturalne. W przyszłości możemy znaleźć kogoś innego, z kim stworzymy udany związek.
Radzenie sobie z odrzuceniem nie wchodzi w zakres proponowanych zajęć, warto jednak rozważyć poświęcenie innej lekcji wychowawczej tej tematyce, jeśli uczniowie wykażą nią zainteresowanie.

Co pomaga nam w relacjach?

To jednak, co przede wszystkim powinniśmy zrobić, to nauczyć naszych podopiecznych w taki sposób ze sobą rozmawiać i postępować względem siebie nawzajem, by nieporozumienia zdarzały się jak najrzadziej, a kiedy konflikt już wystąpi – by byli oni w stanie samodzielnie i konstruktywnie go rozwiązać. A czego powinniśmy ich uczyć, aby taki efekt osiągnąć? Wskazówki, które pomogą nam w znalezieniu odpowiedzi na to pytanie, znajdują się w Narzędziowni. Warto też oczywiście sięgnąć do własnego życiowego doświadczenia i podzielić się ze swoimi podopiecznymi tym, co w nim wartościowe.
Zwróćmy uwagę podopiecznych zwłaszcza na to, że w przyjaźni i miłości warto mierzyć wymagania wobec siebie i drugiej osoby podobną miarą – jeśli czegoś wymagam od drugiej strony, powinnam (powinienem) wymagać tego samego od siebie. Z drugiej strony to, że druga osoba coś mi oferuje, np. cały swój wolny czas, nie znaczy, że ma prawo oczekiwać tego samego ode mnie i żądać, żebym cały swój wolny czas poświęcała/poświęcał jej, jeśli tego nie chcę. Zarówno w przyjaźni, jak i miłości trzeba zachować równowagę między potrzebami własnymi i drugiej osoby – potrzeby obu stron są tak samo ważne, a jeśli są przeciwstawne, należy szukać kompromisu.
Jak widać, poruszana tematyka jest wartościowa i ważna, ale też dość rozległa i skomplikowana. Proponowany niżej scenariusz zajęć warto więc potraktować jako wprowadzenie do tematu – bo tak naprawdę powinniśmy wracać do niego wielokrotnie w pracy wychowawczej i codziennych relacjach z podopiecznymi. Możemy też wspierać się tekstami kultury – proponując podopiecznym zapoznanie się z wartościowymi i pouczającymi (a przy tym atrakcyjnymi, aby faktycznie mogły ich zainteresować) książkami, filmami czy serialami poruszającymi tematykę młodzieńczych przyjaźni i miłości.
Jak przy wielu tego typu złożonych tematach, jest bardzo ważne, abyśmy stworzyli uczestnikom jak najlepsze warunki do formułowania własnych, trafnych wniosków i jedynie delikatnie, z wyczuciem pokierowali tym procesem (zamiast organizować pogadankę i dawać im gotowe wnioski „na tacy”). Dzięki temu więcej z takich zajęć wyniosą. Ważne jest też dbanie o jakość i kulturę dyskusji – jako o kompetencje istotne w relacjach międzyludzkich (a zwłaszcza tych, które są tematem zajęć).

Materiały do zajęć: czyste kartki A4, długopisy, tablica i kreda/pisak, materiały z Narzędziowni.
Formy i metody pracy: burza mózgów, praca w grupach, rozmowa/dyskusja.

Lekcja 1.

Znaczenie przyjaźni i miłości w naszym życiu

Wprowadzenie
Osoba prowadząca wita uczniów, a następnie wprowadza ich w tematykę zajęć. Może spytać, kto uważa, że przyjaźń bądź miłość to jedne z najważniejszych rzeczy w życiu człowieka – prawdopodobnie zgłosi się las rąk (jeśli ktoś nie podniesie ręki, możemy go dopytać o przyczyny – ale bez krytyki czy oceny, jedynie by poznać punkt widzenia tej osoby). Możemy zauważyć, że skoro przyjaźń i miłość są takie ważne, to warto o nich porozmawiać – najpierw jednak zastanówmy się nad tym, z czego ta wartość przyjaźni i miłości wynika?

Rozwinięcie

  1. Wartość przyjaźni i miłości
    Burza mózgów

    Osoba prowadząca rysuje na tablicy tabelę podzieloną na trzy kolumny. Tytułuje je kolejno, np. „Przyjaźń”, „Miłość”, „Przyjaźń i miłość”. Następnie zachęca osoby uczestniczące do poszukiwania jak największej liczby odpowiedzi na pytanie: dlaczego przyjaźń bądź miłość jest tak ważna dla człowieka? (Przykładowe odpowiedzi, których nie należy pomijać, znajdują się w Narzędziowni). Podane odpowiedzi zapisujemy w odpowiednich kolumnach tabeli („Przyjaźń” lub „Miłość”). Kiedy pomysły się wyczerpią, osoba prowadząca inicjuje dyskusję o tym, które z wymienionych powodów zachodzą dla obu omawianych zjawisk (i przyjaźni, i miłości), a które są specyficzne tylko dla jednego z nich. Tam, gdzie zachodzą dla obu, stawiamy znak „+” lub „v” w trzeciej kolumnie („Przyjaźń i miłość”), a tam, gdzie są specyficzne tylko dla jednego, w trzeciej kolumnie stawiamy znak „–”.
  2. Przyjaźń a miłość
    Dyskusja

    Osoba prowadząca zachęca uczestników, by na podstawie utworzonej na tablicy tabeli oraz własnej wiedzy, obserwacji, przemyśleń i doświadczeń spróbowali wyjaśnić, czym jest przyjaźń, a czym miłość; jakie są między nimi podobieństwa, a jakie różnice. Warto tak pokierować dyskusją, by uczniowie zauważyli, że udany związek intymny pod wieloma względami jest podobny do prawdziwej przyjaźni. Ćwiczenie można zakończyć próbą sformułowania roboczej definicji przyjaźni i związku intymnego. 
    Jeśli między dyskutującymi pojawią się jakieś rozbieżności, każdorazowo osoba prowadząca zachęca uczestników do podawania argumentów za swoim stanowiskiem, ale też do wysłuchania argumentów innych osób. Celem nie jest tu „wygranie” sporu, ale znalezienie najbardziej trafnej odpowiedzi. Osoba prowadząca może zachęcić wszystkich, aby ćwiczyli dobrą komunikację: starali się jasno i z szacunkiem dla rozmówcy formułować swoje argumenty, ale także z zainteresowaniem i bez uprzedzeń wysłuchali jego argumentów (nie zamykali się na nie). Warto zaznaczyć, że w takich kwestiach możliwe jest, że obie strony mają po trochu racji albo że jedna ma jej więcej niż druga. A wówczas mogą poszukiwać rozwiązań kompromisowych bądź też po wysłuchaniu przekonujących argumentów przyznać rację drugiej stronie. Umiejętność takiej rozmowy – prowadzonej z szacunkiem, spokojnie, nawet przy różnicy zdań – jest bardzo przydatna w relacjach koleżeńskich, przyjacielskich, intymnych i w zasadzie – we wszystkich innych. Te same zasady dyskusji powinny przyświecać wszystkim rozmowom prowadzonym podczas zajęć.
  3. Idealna przyjaciółka, idealny przyjaciel…
    Praca w grupach i dyskusja

    Osoba prowadząca dzieli klasę na kilka grup po cztery osoby. Każdej z grup daje po jednej kartce z listą cech i zachowań, które mogą charakteryzować różnych ludzi (z Narzędziowni). Zadaniem grupy jest najpierw ocenić, które z podanych cech i zachowań są pożądane u przyjaciela/przyjaciółki, które są niepożądane, a które nie powinny raczej mieć dużego znaczenia (są neutralne; ktoś może być świetnym przyjacielem niezależnie od tego, czy je ma, czy nie – tutaj warto zwrócić uwagę zwłaszcza na cechy, które bywają przyczynami dyskryminacji, np. ubóstwo, inny kolor skóry, przewlekła choroba). Kiedy grupa upora się z tym, następuje omówienie wyników: osoba prowadząca czyta kolejno pozycje z listy i przy każdej z nich pyta osoby reprezentujące poszczególne grupy, jak zaklasyfikowały tę pozycję i dlaczego. Jeśli pojawiają się między grupami rozbież...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy