Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja wychowawcza z pomysłem

26 lutego 2019

NR 106 (Luty 2019)

Uwaga na stereotypy!

0 104

Stereotypy mogą nam bardzo utrudniać wyciąganie trafnych wniosków 
i prawidłową ocenę rzeczywistości; mogą też prowadzić do uprzedzeń, 
które szkodzą naszym relacjom z innymi. 
Jak możemy pomóc naszym podopiecznym się ich wystrzegać?

Marzec to idealny czas, by poruszyć temat stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji, choć są to tematy ważne i aktualne cały rok. W tym miesiącu mamy ku temu wyjątkowo dużo sprzyjających okazji.
 

Dzień Kobiet

Pierwsza z nich to przypadający 8 marca Dzień Kobiet. Tego dnia w wielu szkołach chłopcy wręczają koleżankom kwiaty i drobne upominki lub organizują zabawne występy. To na pewno sympatyczny pomysł, ale być może warto poszerzyć obchody tego święta o rozmowę na temat, któremu jest ono poświęcone – równouprawnienia kobiet.
W naszym kręgu kulturowym kobiety uzyskały już równe mężczyznom prawa, wciąż jednak borykają się z różnymi konsekwencjami stereotypów płci. Rozmowa na ten temat będzie cenna i dla dziewcząt, i dla chłopców.
Dla dziewcząt – bo wzmocni ich pewność siebie i poczucie własnej wartości. Mamy XXI wiek, a – jak wskazują badania – dziewczynki wciąż często czują się mniej pewne siebie od chłopców. Ma to niekiedy istotne przełożenie na ich szkolne, zawodowe i życiowe osiągnięcia. Choć intelektualnie w niczym nie ustępują chłopcom, to przez to, że mniej wierzą w siebie, rzadziej podejmują się ambitnych wyzwań. Rzadziej zabierają głos, forsują swoje pomysły czy wchodzą w rolę liderki. Chłopcy – przeciwnie – częściej uważają, że ich pomysły są dobre i warte realizacji, częściej czują, że to oni powinni przewodzić czy mieć ostatnie słowo, i są bardziej skłonni podejmować wyzwania, dzięki czemu częściej dają sobie szansę na sukces. Dziewczynki zasługują na to, by startować w dorosłość z naprawdę równymi szansami – potrzebują wsparcia dorosłych, by również uwierzyć w siebie. Tymczasem stereotypy płci powodują, że dziewczęta wierzą, że o ich wartości decyduje przede wszystkim ich wygląd (bo na to świat najbardziej zwraca uwagę), a ich intelekt nie jest już tak ważny i interesujący. Powinniśmy to zmienić.
Dla chłopców – bo dzięki temu dowiedzą się, że dziewczęta są im równe, że mogą być ich wartościowymi partnerkami (nie tylko w życiu, ale też np. we współpracy). Że można im zaufać, polegać na nich i mieć w nich oparcie. A także, że to, co stereotypowo kojarzy się jako „babskie”, też jest OK. W przypadku chłopców szczególnie istotne jest to, by wiedzieli, że takie uczucia i zachowania, jak smutek, strach, rozpacz, płacz, poszukiwanie pomocy i wsparcia, niemożność poradzenia sobie samemu w różnych sytuacjach (np. w obliczu straty czy głębokiego rozczarowania), są w trudniejszych chwilach życia normalne zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. Stereotypowe przekonania, takie jak „chłopaki nie płaczą”, „mężczyzna musi być twardy” czy powiedzonka typu „nie zachowuj się jak baba”, powodują, że chłopcy w obawie przed wyśmianiem ukrywają głęboko swoje emocjonalne problemy i w efekcie gorzej sobie z nimi radzą. Nie bez powodu to mężczyźni cztery razy częściej popełniają samobójstwa (mimo że na depresję to kobiety chorują nieco częściej).
„Odczarowanie” stereotypów płci nie tylko ułatwi chłopcom radzenie sobie z trudnościami emocjonalnymi, lecz także każdej z płci da dużo większe możliwości realizowania się i rozwoju. Stereotypowe przekonania, że coś jest dla dziewcząt, a coś dla chłopców, utrudnia, a czasem wręcz uniemożliwia dzieciom realizowanie ich talentów i pasji. Pod górkę mają zarówno dziewczęta marzące o karierze programistek, fizyczek czy żołnierek, jak i chłopcy pragnący pracować w przedszkolu, zostać stylistą czy trenować balet. Tracą na tym nie tylko oni sami, ale w zasadzie my wszyscy – bo każdy niespełniony talent jest stratą dla społeczeństwa.


Międzynarodowy Dzień Inwalidów

Okazja numer dwa to przypadający w tym roku 17 marca (3. niedziela marca) Światowy Dzień Inwalidów. To święto jest dość specyficzne – z założenia nie dotyczy bowiem wszystkich niepełnosprawnych, ale jedynie tych, którzy utracili sprawność w wyniku wypadku (wszystkie osoby z niepełnosprawnościami mają swój dzień 3 grudnia). Mimo to, decydując się rozmawiać o dyskryminacji i równych prawach, możemy nawiązać i do tego święta.


Międzynarodowy Dzień Walki z Dyskryminacją Rasową

Wreszcie – 21 marca na całym świecie obchodzony jest Dzień Walki z Dyskryminacją Rasową. Ten dzień to trzecia z marcowych „równościowych” okazji. To ważne, by dzieci i młodzież były wolne od uprzedzeń rasowych – nie tylko dlatego, że prawdopodobnie będą jeździć po świecie (lub nawet już to robią), lecz także dlatego, że w Polsce coraz częściej spotykamy się z osobami o rozmaitym pochodzeniu etnicznym.
Historia uprzedzeń rasowych jest długa (podobnie jak dyskryminacji ze względu na płeć) i doprowadziła w przeszłości do wielu dramatów. To ważne, by dzieci, a zwłaszcza młodzież, znały tę historię, ale też były świadome, że choć ta dyskryminacja należy do przeszłości, wciąż obecne są jej reperkusje – dokładnie tak samo, jak w przypadku dyskryminacji płci. Przykładowo, osoby czarnoskóre są równe wobec prawa w USA, jednak wciąż borykają się z krzywdzącymi stereotypami i uprzedzeniami. W Polsce ten problem wydaje się mniej poważny po prostu dlatego, że u nas osób czarnoskórych jest dużo mniej. Jednak niemało osób wyraża rasistowskie poglądy (np. dotyczące możliwości intelektualnych osób czarnoskórych).


Stereotypy a myślenie

Stereotypy krzywdzą osoby, których dotykają – to powinno być oczywiste. Jednak nieco mniej oczywiste jest to, że pod pewnymi względami działają niekorzystnie także dla osób, które się nimi posługują. I to aż na dwa sposoby. Po pierwsze, możemy mieć do czynienia ze zjawiskiem autostereotypu, czyli stereotypu dotyczącego własnej grupy. Może on być pozytywny lub negatywny, ale – jak już wspomnieliśmy na przykładzie dziewcząt i chłopców – niemal zawsze jest ograniczający. Po drugie, stereotypy to umysłowe chodzenie na skróty, które nie zawsze wyprowadza nas na właściwą drogę. Innymi słowy, ktoś, kto w swoim myśleniu często używa stereotypów (niestety, trudno jest całkowicie się od nich uwolnić, o ile w ogóle to możliwe), ryzykuje, że często jego wnioski są mylne, nietrafne. Nie widzi rzeczywistości takiej, jaką jest, ale zniekształconą przez stereotyp.
  Może to mieć wpływ w zasadzie na całe życie danej osoby. Stereotypowo możemy bowiem spostrzegać nie tylko innych ludzi i samych siebie, ale również instytucje (np. szkołę, ZUS, policję) czy różne życiowe sytuacje. Stereotyp polega bowiem na wyciąganiu płytkich, powierzchownych wniosków i uogólnianiu ich na wszystkie desyg...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy