Coraz więcej dzieci w szkołach i przedszkolach ma orzeczenia lub opinie z poradni psychologiczno-pedagogicznych, w których zawarte są zalecenia dotyczące pracy z nimi, organizowania przestrzeni, ale również dostosowania treści, wymagań i oczekiwań. Nie można więc patrzeć na dostosowania jak na coś, co jest przywilejem dziecka. Sens dostosowań jest zdecydowanie bardziej konkretny – mają one sprawić, aby trudności występujące u dziecka, zaburzenia, niepełnosprawności albo szczególna sytuacja dziecka nie zasłoniły nam tego, czego dany uczeń rzeczywiście się nauczył i co potrafi zrobić.
Autor: Justyna Kapuścińska-Kozakiewicz
Obecnie w szkołach pojawia się wiele dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi i trudnościami, także dydaktycznymi. Każda klasa jest mocno zróżnicowana pod tym kątem. Rolą nauczyciela staje się rozpoznawanie wyzwań, które mają dzieci, i koniecznością podjęcia działań wspierających. A sytuacja jest wymagająca, ponieważ dzieci wykazują duży niepokój ruchowy. Nieustannie wstają z miejsc, łatwo się rozpraszają i zajmują przedmiotami niezwiązanymi z lekcją, takimi jak przybory piśmiennicze czy książki.
Często nie wiedzą, co mają zrobić, nie pamiętają polecenia lub nie są w stanie doprowadzić zadania do końca. Trzeba mieć świadomość, że układ nerwowy tych uczniów szybko się przeciąża i wymaga krótkiej przerwy, jakiegoś odpoczynku, zmiany, np. ruchu, wyciszenia, uporządkowania bodźców albo chwili na to, żeby wrócić do równowagi.
Coraz częściej nauczyciele i wychowawcy mierzą się z brakiem pomysłów na to, w jaki sposób pracować z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Okazuje się, że jest to nie lada wyzwanie i konieczne staje się szukanie nowych rozwiązań oraz wprowadzanie takich aktywności, które będą miały na celu ułatwienie uczniom zapamiętywania, a następnie odtwarzania materiału, który jest omawiany na zajęciach. Okazuje się bowiem, że metody oparte na przekazie werbalnym czy na pracy własnej uczniów nie są ani skuteczne, ani wystarczające. Jest to spowodowane w dużym stopniu charakterem problemów, z którymi mierzy się coraz więcej dzieci i młodzieży. Zastanówmy się w związku z tym, co tak naprawdę rozumiemy pod pojęciem specjalne potrzeby edukacyjne i o jakich dzieciach jest tutaj mowa.
Do gabinetu na diagnozę trafiła mama z dzieckiem z silnymi trudnościami z nadruchliwością oraz z zaburzeniami koncentracji uwagi. Dziecko było już diagnozowane pod kątem ADHD, jednak rodzice postanowili, że sprawdzą, jak wygląda sytuacja z integracją sensoryczną. Poniżej opis przypadku wraz z opisem podjętego działania terapeutycznego.
Standardowo w rodzinach rozwiązywaniem problemów zajmują się rodzice, którzy wspólnie szukają dróg wyjścia z kryzysu. W rodzinach dysfunkcyjnych dorośli często nie mają oporów przed obarczaniem dzieci taką odpowiedzialnością. Traktują ich jak swoich powierników albo wmawiają im, że tylko one są w stanie załagodzić kryzys.
Nie sposób wyobrazić sobie współczesnej szkoły bez nowatorskich rozwiązań i działań, które uatrakcyjniają proces edukacyjny. Aktywne i nowoczesne metody pracy przyspieszają zdobywanie wiedzy, dają możliwość doświadczania nowych rzeczy oraz przyczyniają się do poprawy umiejętności nawiązywania i utrzymywania relacji pomiędzy rówieśnikami. Jednocześnie wpływają one na rozwijanie zainteresowań i otwartość na otaczający świat. Dzieci łatwiej zapamiętują wiadomości, jeśli temat jest dla nich ciekawy, a one same są w stanie zastosować teoretyczną wiedzę w praktyce. Innowacyjne metody pracy związane są również z rozwiązywaniem problemów, które pojawiają się w toku codziennych lekcji. Rolą współczesnej szkoły jest uczenie uczniów kreatywnego, twórczego podejścia. Konieczne staje się również pokazanie im, że są współuczestnikami procesu edukacyjnego i mogą mieć realny wpływ na to, jak będzie on przebiegał. Do tego celu warto wykorzystać metodę sześciu kapeluszy Edwarda de Bono.
W czasie, kiedy dominuje nauczanie zdalne i nie ma bezpośredniego kontaktu z uczniami, konieczne staje się szukanie różnych alternatyw w zakresie prowadzenia zajęć. Chodzi bowiem o dążenie do urozmaicenia lekcji, zaangażowania uczniów w dodatkowe działania i przyczynienia się do tego, żeby poczuli oni potrzebę samodzielnego zdobywania wiedzy i doskonalenia swoich umiejętności. Rolą nauczyciela powinno być w związku z tym szukanie ciekawych, innowacyjnych rozwiązań. Jednym z nich może być praca metodą projektów. Jest to metoda znana od dość dawna, jednak w aktualnej sytuacji może zyskać na znaczeniu, pozwala bowiem na wyjście poza utarte schematy i zapewnienie uczniom dodatkowej stymulacji.
Nauka w szkole wymaga bardzo dużego zaangażowania ze strony wszystkich nauczycieli i pedagogów. Konieczne staje się podejmowanie działań, które mają na celu wspieranie rozwoju ucznia i organizowanie takich sytuacji szkolnych, które będą adekwatne do potrzeb i możliwości uczniów. Niezwykle ciekawym rozwiązaniem staje się praca z wykorzystaniem eksperymentów oraz uczenie się przez doświadczenie.
Współczesna szkoła staje przed wieloma wyzwaniami. Z jednej strony nauczyciele i pedagodzy muszą mierzyć się z ciągle zmieniającą się rzeczywistością oraz z problemem polegającym na tym, że młodzi ludzie coraz więcej czasu spędzają w wirtualnej rzeczywistości. Z drugiej – pojawiają się liczne wyzwania społeczne, które również generują dużo trudności na polu edukacji. Nie da się więc ukryć, że kluczowe w tym obszarze staje się znalezienie odpowiednich metod pracy i działań, które będą w stanie stymulować rozwój młodych ludzi i przyczyniać się do świadomego opanowywania przez nich różnorodnych materiałów.
Jak wiadomo, obecnie dzieci mają dostęp do różnego rodzaju narzędzi i zewsząd docierają do nich różnorodne bodźce. To sprawia, że dużo trudniej przychodzi im uczenie się nowych treści, zwłaszcza w tradycyjny sposób. Muszą bowiem mieć zapewnioną ciągłą, zróżnicowaną stymulację, która będzie zaspokajała potrzeby ich układu nerwowego.
Współczesna szkoła zobowiązana jest do zwracania większej uwagi na to, jak uczniowie podchodzą do kwestii nauki i zapamiętywania. Metoda polegająca na tym, aby jak najszybciej przyswoić dany materiał i równie szybko o nim zapomnieć, powoli odchodzi do lamusa. Od młodych ludzi zaczyna się bowiem wymagać umiejętności posługiwania się zdobytą wiedzą w praktyce i jej kreatywnego wykorzystania w codziennym życiu. Aby uczniowie to potrafili, konieczne staje się pokazanie im, w jaki sposób uczyć się i jak ułatwiać sobie proces przyswajania i zapamiętywania wiadomości.