Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

4 grudnia 2018

NR 104 (Grudzień 2018)

Aby szkolna profilaktyka narkomanii nie była fikcją

0 154

Lektura szkolnych programów wychowawczo-profilaktycznych nie nastraja optymistycznie. Wiele z nich to kiepska, choć obszerna, księga życzeń powielanych od lat. Brak w nich odwołania do bieżącej diagnozy potrzeb środowiska szkolnego, wskazania rzeczywiście ujawnionych czynników ryzyka i czynników chroniących oraz zasobów szkoły, a przywoływane przepisy prawa oświatowego są często nieaktualne. W jaki sposób urealnić działania zapobiegające sięganiu przez uczniów po zabronione substancje?

Dane z badań empirycznych potwierdzają, że zażywanie narkotyków przez młodzież jest zachowaniem wciąż popularnym. Niektóre fakty wręcz szokują, jak wyniki sondażu przeprowadzonego wśród osób w wieku 15–19 lat przez Kantar Publik: 90% nastolatków piło alkohol, 65% paliło papierosy, a 29% marihuanę, 4% brało ecstasy, tyle samo amfetaminę i jej podobne, „czystych” nastolatków jest 9% („GW” z 7 kwietnia 2017 r.). Inne badania wskazują, że wiek inicjacji dopalaczowej w Polsce to 14–15 lat, a główne przyczyny sięgania po te środki to presja rówieśników, ciekawość i motywy rozrywkowe (GIS 2016). Badania mówią też, że uczniowie z niższymi ocenami, niższą samooceną, nieśmiali i wycofani, z mniejszą odpornością na stres i problemy, odczuwający chroniczne napięcie i niepokój znacznie częściej sięgają po narkotyki oraz inne substancje psychoaktywne. 
Problem jest ważki, bo nastolatki używające różnego rodzaju środków psychoaktywnych wkraczają na bardzo niebezpieczną ścieżkę. Zaczyna się od okazjonalnego próbowania, a może skończyć się uzależnieniem niosącym ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne i w życiu osobistym, a także problemy z prawem nie tylko z powodu faktu, że w świetle prawa polskiego nieuprawnione posiadanie każdej ilości narkotyku lub substancji psychotropowej jest przestępstwem, lecz także dlatego, że potrzeba zdobycia środków na narkotyki popycha wielu młodych ludzi do popełniania czynów zabronionych, kradzieży i rozbojów. Nic dziwnego, że szkoła – instytucja powołana do dbałości o wychowanie i prawidłowy, wszechstronny rozwój dzieci i młodzieży – ma ustawowy obowiązek przeciwdziałania narkomanii. 

Przepisy uzasadniające szkolną profilaktykę

Internet umożliwia wgląd w szkolne programy wychowawczo-profilaktyczne. Lektura tych dokumentów nie nastraja optymistycznie. Wiele z nich to dość kiepska, choć obszerna, księga życzeń powielanych od lat. Brak jest odwołania do bieżącej diagnozy potrzeb środowiska szkolnego, wskazania rzeczywiście ujawnionych czynników ryzyka i czynników chroniących oraz zasobów szkoły. Do tego dokumenty te powołują się często na nieaktualne już przepisy prawa oświatowego. Przypominam zatem, że obecnie obowiązują:

  • Art. 26 ustawy Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 996 z późn. zm.), który z dniem 1 września 2017 r. nakazał połączenie szkolnego programu wychowawczego i programu profilaktyki w jeden dokument obejmujący:
    • treści i działania wychowawcze skierowane do uczniów;
    • treści i działania profilaktyczne dostosowane do potrzeb rozwojowych uczniów, przygotowane w oparciu o diagnozę potrzeb i problemów występujących w danej społeczności szkolnej, skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców.
  • Rozporządzenie MEN z dnia 18 sierpnia 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii (Dz. U. z 2015 r., poz. 1249 z późn. zm.) wraz z nowelizacją z 22 stycznia 2018 r., które podkreślają: 
    • w § 1, że działalność ta obejmuje działania uprzedzające, oparte na naukowych podstawach lub o potwierdzonej skuteczności, mające na celu przeciwdziałanie pojawianiu się zachowań ryzykownych związanych z używaniem środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych, nowych substancji psychoaktywnych przez uczniów i wychowanków, charakteryzujących się nieprzestrzeganiem przyjętych dla danego wieku zwyczajowych norm i wymagań, niosących ryzyko negatywnych konsekwencji dla zdrowia fizycznego i psychicznego ucznia lub wychowanka oraz jego otoczenia społecznego;
    • w § 2 ust. 2 pkt 7, że działalność wychowawcza obejmuje, oprócz dotychczasowej, w szczególności także kształtowanie u uczniów i wychowanków postaw prospołecznych, w tym przez możliwość udziału w działaniach z zakresu wolontariatu, sprzyjających aktywnemu uczestnictwu uczniów w życiu społecznym;
    • w § 5 ust. 3 pkt 1 i 5, że działalność profilaktyczna obejmuje w szczególności realizowanie wśród uczniów oraz ich rodziców czy opiekunów dostosowanych do potrzeb indywidualnych i grupowych programów zalecanych w ramach Systemu rekomendacji programów profilaktycznych1 i promocji zdrowia psychicznego, o którym mowa w Krajowym Programie Przeciwdziałania Narkomanii – dobór odpowiedniego programu uzależnia się od celu profilaktycznego, który wynika z uprzednio przeprowadzonej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych – dokonanej w terminie 30 dni od daty rozpoczęcia roku szkolnego;

W zakresie działalności edukacyjnej oraz informacyjnej nie zmieniono obszarów, uznając dotychczasowe za dopracowane.

  • w § 7 ust. 2, że realizacja zalecanych działań może odbywać się także w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
  • w § 7 ust. 8, że na podstawie diagnozy nauczyciel lub wychowawca, w uzgodnieniu z dyrektorem szkoły lub placówki, wybiera formę, w której realizuje działalność wychowawczą, edukacyjną, informacyjną i profilaktyczną, uwzględniając wykorzystanie aktywnych metod pracy, z tym że w zakresie zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, podmiotami realizującymi świadczenia zdrowotne z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, przedstawicielami wojewódzkich i powiatowych inspektorów sanitarnych, policji.

Działalność oparta na wynikach diagnozy wymaga prawidłowego planowania celów i sposobów ich realizacji, monitorowania oraz oceny efektów. Prawidłowo prowadzona interwencja profilaktyczna powinna wykazać zmiany w postawach, intencjach, przekonaniach oraz zachowaniach dzieci i młodzieży2.

Od 2 października 2018 r. obowiązuje także – opracowany przez MEN – Plan działania w zakresie profilaktyki narkomanii dzieci i młodzieży na rok szkolny 2018/2019. Zachęcam do zapoznania się z tym dokumentem. Jest tam mowa o tym, że: w szkołach i placówkach oświatowych rekomendowane działania profilaktyki narkomanii dotyczyć mają realizacji zadań, które wpisane są m.in. w obszar obowiązkowych oddziaływań wszystkich nauczycieli oraz szkolnych specjalistów: 

  • wzmocnienia wychowawczej funkcji szkoły;
  • realizacji działań z przeciwdziałania narkomanii w ramach programu wychowawczo-profilaktycznego na podstawie wyników diagnozy czynników chroniących i czynników ryzyka;
  • rozpoznawania i zaspokajania indywidualnych potrz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy