Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

8 listopada 2018

NR 103 (Listopad 2018)

Autoewaluacja czynności podejmowanych przez pedagoga

0 332

Na dźwięk słowa „ewaluacja” wielu pedagogom rzednie mina. Ewaluacja (zewnętrzna i wewnętrzna) zdominowała nasze szkoły. Każdy obszar statutowej działalności, każdy realizowany program i projekt, każda czynność czy interwencja podlegają czyjemuś badaniu. A nikt nie lubi być ciągle oceniany w pracy ani sam się oceniać. I do tego jeszcze ta papierologia.

Mimo to, po dwóch miesiącach nowego roku szkolnego, chcę zaprosić Państwa do podjęcia wysiłku, jakim jest autoewaluacja, czyli samoocena czynności podejmowanych przez siebie właśnie w tym okresie. Ta propozycja ma swoje uzasadnienie:

  • W ustawie Karta Nauczyciela, w rozdziale 2 (Obowiązki nauczycieli) w art. 6, który mówi: „Nauczyciel obowiązany jest rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą; (…) oraz dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego (…)”. 
  • W § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MEN z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego, który mówi, że nauczyciel powinien dokonywać analizy własnej pracy, wykorzystywać wnioski wynikające z tej analizy do doskonalenia procesu dydaktyczno-wychowawczego i opiekuńczego oraz osiągania pozytywnych efektów pracy, oraz w § 5 ust. 1 pkt 1 ww. aktu prawnego nakazującym dokonywać ewaluacji własnej pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz wykorzystywać jej wyniki do doskonalenia własnej pracy i pracy szkoły. Nauczyciele i specjaliści udzielający pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniowi w formach, o których mowa w rozporządzeniu o organizacji i udzielaniu tejże pomocy, powinni również oceniać jej efektywność i formułować wnioski dotyczące dalszych działań mających na celu poprawę funkcjonowania ucznia.
  • W poczuciu odpowiedzialności za własne zawodowe działania, gdyż odpowiedzi na pytania: Co robię? Dlaczego to robię? Jaka jest wartość tego, co robię? Jak sobie radzę? Co robię dobrze? Jak mogę wzmocnić swoje sukcesy? Co mi nie wychodzi? Co mogę zrobić, żeby to poprawić? – pozwolą poprawić jakość swojej pracy, wyeliminować z własnej praktyki błędy, nieefektywne metody pracy, ciągle doskonalić proces pomocowy, podejmować bardziej skuteczne działania wspierające rozwój uczniów, zapobiegające ich niepowodzeniom, a także wprowadzić konieczne modyfikacje w planie przyjętym na rok szkolny 2018/2019.
  • W przekonaniu, że właściwie przeprowadzana autoewaluacja (pogłębiona, syntetyczna) służy samemu pedagogowi i jego podopiecznym, ich rodzicom i nauczycielom, a nie dyrektorowi szkoły.

Jaki rodzaj autoewaluacji wybrać? 

Najbardziej popularna definicja ewaluacji wskazuje, że jest to systematyczne badanie, prowadzone z użyciem zróżnicowanych metod, złożone ze zbierania danych, analizy, oceny oraz informowania o wynikach. Jego celem jest oszacowanie (w odniesieniu do jasno sformułowanych kryteriów) jakości i wartości procesu oraz efektów. Użyty w niej termin „badanie” wielu paraliżuje. Niesłusznie, gdyż ewaluacja, w tym także autoewaluacja, wcale nie jest badaniem naukowym, choć w obu przypadkach stosuje się niemal analogiczną procedurę i metodologię i wymaga od pedagoga postawy badacza własnej praktyki.
Autoewaluacja może przybierać dwie postaci: 

  1. formatywną (bieżącą, kształtującą) oraz 
  2. konkluzywną (sumującą, końcową). Ze względu na cel można ją podzielić na: 
  • rozjaśniającą – określa to, co na co dzień jest mniej widoczne, np. klimat, potrzeby, konflikty, przekonania;
  • interaktywną – w celu poprawy funkcjonowania konkretnego działania, programu, będącego przedmiotem ewaluacji – jej kryteria: możliwość realizacji założonych celów, zgodność z potrzebami adresatów, adekwatność celów do treści, do możliwości czy potrzeb odbiorców; najczęściej wykorzystywaną metodą jest tu studium przypadku, dane są zbierane w toku obserwacji, wywiadów, analizy dokumentów;
  • monitorującą – dostarcza wiedzy ułatwiającej bieżące zarządzania realizowanym działaniem, pozwala na rejestrowanie postępów uzyskiwanych w trakcie realizacji, ustalenia zgodności działań z przyjętym harmonogramem, ma charakter badań ilościowych. 

Na użytek złożonej Państwu propozycji polecam tę pierwszą, formatywną, która dotyczy wybranych zakresów pracy pedagoga. Prowadzi się ją w tym samym czasie co działanie jej podlegające, a otrzymane wyniki wykorzystuje od razu do ulepszenia realizowanych czynności jeszcze przed ich zakończeniem. Na ich podstawie dokonuje się również na bieżąco korekty planu lub strategii pracy. Taka autoewaluacja ma charakter wycinkowy i posługuje się mniej rygorystyczną metodologią. 
Natomiast autoewaluację konkluzywną, koncentrującą się na analizie rezultatów lub skutków podjętych oddziaływań przez wykrycie wszystkich znajdujących się w polu analizy konsekwencji o planowanym i nieplanowanym charakterze, lepiej zastosować pod koniec roku szkolnego jako integralną część ewaluacji wewnętrznej prowadzonej w szkole w ramach nadzoru pedagogicznego. Jej wnioski w postaci konkluzji będą wskazaniami do przyszłych Państwa działań w roku szkolnym 2019/2020. 
I jeszcze jedno. Pedagog, który zdecyduje się na autoewaluację formatywną i zechce jej dokonywać sukcesywnie, co dwa–trzy miesiące, będzie miał ułatwione zadanie przy autoewaluacji konkluzywnej. Zostanie mu tylko dokonanie łącznego podsumowania danych, wniosków i postulatów w stosownym sprawozdaniu/raporcie. 

Jak sprawnie dokonać autoewaluacji formatywnej?

Nie istnieje jeden uniwersalny sposób przeprowadzania autoewaluacji. Dobór sposobu jej prowadzenia zależy przede wszystkim od tego, co pedagog chce poddać ocenie, oraz od funkcji, jakie ma pełnić całe to przedsięwzięcie. O tym, jakie zastosować metody i techniki zbierania, a potem analizowania informacji, decyduje wyłącznie ten, kto przeprowadza autoewaluację – w tym przypadku sam pedagog. Przy okazji proponuję zajrzeć do szkolnego planu nadzoru pedagogicznego, aby wpisać się w cele i przedmiot tegorocznej ewaluacji wewnętrznej. 
Można powiedzieć, że autoewaluacja to rodzaj ustrukturyzowanej refleksji, czyli takiej, która ma określone ramy (cel, przedmiot), szuka odpowiedzi na konkretne pytania (zwane badawczymi), wykorzystując określone źródła informacji i sposoby ich pozyskiwania (źródła danych i metody, techniki i narzędzia badawcze). Zdefiniowane są również jej ramy czasowe (harmonogram) i osoby ją realizujące (nauczyciel, pedagog). Jest to refleksja celowa – prowadzi się ją, ponieważ chce się usprawnić swoje działania (lepiej diagnozować, udzielać wsparcia i pomocy, współpracować z wychowawcami). Podejmując refleksję, trzeba mieć również zaplanowany sposób jej wykorzystania. Przedmiotem ewaluacji są zwykle konkretne działania/czynności (np. współpraca z rodzicami podopiecznych, aktywność uczniów na zajęciach, stosowane metody pracy terapeutycznej/profilaktycznej/wychowawczej). Dobierając kryteria, należy ustalić, co będzie ważne przy określeniu jakości realizowanych działań (jakie cechy lub wymiary składają się na jakość podjętych czynności). Kryteria te wskazują, co jest dla pedagoga istotne i wartościowe w danym działaniu i świadczy o jego jakości.

1 KROK 
Czynności przygotowawcze 
Na wstępie trzeba wybrać jeden, najwyżej dwa obszary swojej działalności (badania i czynności diagnostyczne, realizacja form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, współorganizacja kształcenia specjalnego) i precyzyjnie określić, jakie czynności (temat/przedmiot autoewaluacji) będą poddane samoocenie. Temat może być określony w kategoriach problemu do rozwiązania lub zagadnienia do zdiagnozowania, np. identyfikacja barier we wdrażaniu programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły, rozpoznanie problemu przemocy w placówce, identyfikacja potrzeb i oczekiwań uczniów w zakresie psychoedukacji, działania na rzecz bezpieczeństwa uczniów w sieci.
Następnie należy ustalić ważne z punktu widzenia przedmiotu i celu autoewaluacji pytania kluczowe, które konkretyzują przedmiot sam...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Głos Pedagogiczny"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy